zapiski widza

Are you ready to jump?

2012-01-23T15:28:00.000-08:00

Dziś są moje urodziny. 32 - jakby kto pytał. Nie mam kłopotu z faktem, że się starzeję. Nie tęsknię ani za dzieciństwem, ani za młodością - durną i chmurną. Cieszę się, że mam tyle lat, ile mam.
Gdy myślę o przeszłości, dochodzi do mnie, jak wiele czasu zmarnotrawiłam. Na rzeczy małe, nieważne, odciągające od meritum. Na rzeczy nudne i głupie, które dają złudne poczucie ważności i wyjątkowości własnego życia.
I zgoda, że pewnie ten zmarnowany czas był niezbędny - bo bez niego nie byłabym tym, kim teraz jestem, ale mimo tej wiedzy w nawiasie "łiszfultinking" pojawia się myśl, że gdyby udało mi się go lepiej wykorzystać, być może dziś byłabym kimś znacznie lepszym/fajniejszym/mądrzejszym/ciekawszym niż jestem.
Ale że go przepuściłam jak magnacką fortunę - więc jest, jak jest.

Zdmuchuję świeczki w niewidzialnym torcie (no bo przecież znów jestem na diecie) i myślę życzenie.

Dziura na schron

2012-01-17T11:52:00.000-08:00

Wieczór, kiedy węszę za kryjówką.
Żeby świat się odchrzanił i żeby dać sobie spokój z tym uszczęśliwianiem ludzi.
Kiedy tykanie zegara nie wróży nic dobrego,
a światła choinki przypominają jedynie o nieodkurzonym dywanie.

Wygrzebałam sobie małą norkę w wierszach Ewy Miłek.
No to się podzielę, bo może ktoś też szuka dziury na schron.

"Pod powierzchnią wierszy jestem piękniejsza
Nie mogę się już spieszyć
Moje włosy żyją własnym życiem
Oglądam swoje myśli jak nową sukienkę
I nawet światło delikatnie mnie traktuje
Nikt się niczemu nie dziwi
Bo wszyscy falujemy tak samo
Tylko Coś potem rwie płuca, za całe wnętrze
Bez Duszna rzeczywistość"

Ewa Miłek - Zwodny

Dead man's chest

2012-01-01T13:56:00.000-08:00

Na własne życzenie wpakowałam się. Zwinęłam w kostkę. Sama sobie poodcinałam, co zbyt wystawało - no i wlazłam do tego kuferka.

Siedzę.

I siedzę.

I jeszcze siedzę, choć ciasno mi i oddychać nie bardzo jest czym. Próbuję w tej obciskającej przestrzeni znaleźć sobie wygodę. Wiercę się i kręcę. Pocę i wyginam. Głowa za kostkami, oczy oglądają pięty. Zdrętwiałe członki omdlewają. Straciłam czucie ciała i nieubłaganie upływającego czasu.
I tkwiąc tak w prawdziwie jogowym skręcie, zrodziło mi się pytanie o doświadczenie szczęścia.

Jak można i czy można znaleźć tu taki stan umysłu. W końcu - z tego, co pisze Przybysławski w "Pustka jest radością" - cała ta okropna sytuacja jest pusta. Ani dobra, ani zła. Tylko ja wrzucam w nią swoje oczekiwania i pragnienia. Więc w sumie - o co mi chodzi?

Mimo wszystko zastanawiam się, jak pogodzić tę pustość kuferka z tym, że strasznie mi w nim niewygodnie? I co zrobić z takim dyskomfortem?
Akceptować, skupiając się na każdym wdechu i wydechu, obserwować swoje reakcje, być świadkiem swojego własnego nieszczęścia i cierpienia? I nabrawszy dystansu, uśmiechnąć się z pogodą do tego zapłakanego ludzkiego tłumoka w skrzyni umarlaka?

A może to jest nauka? Może ten ból i poczucie krzywdy jest po coś? Po naukę, po pokorę, po pytanie, kto siedzi w tym kufrze - a może to nadmuchany egocentryczny balon, któremu nawet i w pałacach byłoby ciasno? Może właśnie trzeba go stłamsić, zmiażdżyć, pokiereszować i upokorzyć, żeby zrobiło się więcej przestrzeni. I może trzeba siedzieć mi w tym pudle do usranej śmierci, bo taka moja karma albo inna wola boska?

A może - czując dojmujące nieszczęście, trzeba zawalczyć o oddech, o swobodę i o radość płynącą z bycia odpowiednią osobą na odpowiednim miejscu?

Siedzę - wbrew sobie.
Sobie - czyli komu?

W drodze

2011-12-29T12:27:00.000-08:00

Dochodzę do siebie.
Mozolnie. Nieprzerywanie. Nie wierząc dobrym radom, nie ufając znawcom topografii terenu.
Chociaż daję się uwieść echu na pustyni i kręcę się jak chomik w kole życia i śmierci.
Idę krnąbrnie niemal już z wiedzą, że następny zakręt drogi znów okaże się nie ten.

Zbieram się powoli w sobie.
Składam do kupy.
Pakuję plecak.
I znikam. Na dobre.

Niekot

2011-12-19T13:57:00.000-08:00

Szukając książki w bibliotece, której Młody chciałby słuchać, a która nie byłaby mizerną kontynuacją Cudownego Dzieła Milnego, znalazłam książkę "Niekot i inne bajki filozoficzne" autorstwa Agaty Maciągowskiej.

Ponieważ nie są to historie o strażakach ani o pościgach samochodowych, szansa, że moje dziecię zechce posłuchać takich historii jest nikła. No dobra. Żadna.
Za to mnie ruszają i zachwycają.
Proste. Zaskakujące. Uruchamiające ciekawość odkrywania.
Zdaje mi się, że panie z biblioteki popełniły grzech niedbalstwa i zasugerowały się tytułem i bajkowymi ilustracjami i wrzuciły je w równiuśkie grzbiety baśni o Czerwonym Kapturku czy słoniu, który bał się chodzić do cyrku.

Bo te bajki są dla gotowych na niespodziewane. Jak w K-Pax ;)

Kiedyś, gdzieś, spadł deszcz. Zrobiła się Kałuża.
Przejrzała się w niej mrówka.
"Jestem wielka" - pomyślała Kałuża.
Przejrzał się w niej bażant.
"Jestem piękna" - zachwyciła się Kałuża.
Przejrzał się w niej stary człowiek.
"Jestem mądra" - zadumała się Kałuża.
Przejrzało się w niej słońce.
"Jestem oświecona" - westchnęła Kałuża. I wyschła.

Horror

2011-11-27T15:39:00.000-08:00

Nie lubię strasznych filmów. Denerwuję się, przeżywam i strasznie wkurzam na bohaterów, którzy mimo najbardziej oczywistych przestróg lezą tam, gdzie nie powinni. Szczęście, że oglądając najbardziej przerażający horror albo czytając straszną książkę, mogę sama zadecydować o tym, czy poziom potworności serwowany przez twórcę jest dla mnie do strawienia.

Gdybyż tak można było w realu wcisnąć pauzę, powiedzieć "stop" i iść sobie herbaty dolać.

Demony drzemią w każdym z nas.
Zwinięte w kłębki śpią w mrocznych zakamarkach, jedynie czujne strzyżenie ich uszu świadczy o tym, że nie są to kamienne figury zdjęte z murów gotyckiego zamczyska.
Kto im daje znać, że czas się zbudzić? Kto każe rozprostować ohydne cielska i wyprężyć szpony? Zawsze gotowe do ataku.

Czekają na skinienie swego władcy. Swej władczyni.
Jednak gdy widzę ich triumf, nie czuję smaku zwycięstwa. Widzę smutek straty i ogromne rozczarowanie.
I tylko kołacze pytanie: Kto tu jest panem a kto jest sługą?

Wtopa

2011-11-18T14:31:00.000-08:00

Wtopy i pomyłki zdarzają się każdemu. Większe i mniejsze. Mnie ostatnio dość dużo ich się nagromadziło w jednym czasie. A to niedopatrzyłam czegoś w kontakcie z prelegentem, a to zmaściłam sprawę z wysyłaniem maili, a to znowu nieopatrznie pozwoliłam sobie na poufały zwrot wobec osoby, która tego sobie nie życzy.
Brrr...
Boli. Oj boli. Że się nie umie, że jest się nie takim, że nie starcza ani wiedzy, ani doświadczenia.
I leeeeci to poczucie wartości na łeb na szyję. Że się ryczeć chce.
Szczęście, że są ludzie, którzy poklepią po ramieniu, którzy puszczą oko i śmieją się z tobą z wielkich i małych nieszczęść, które się trafiają. Może to niewiele, ale gdy się utknie w takiej w "otchłani rozpaczy" - jakby to Ania z Zielonego Wzgórza ujęła - takie drobiazgi są jak rzucenie liny do studni. Bezcenne.

Tajemnica

2011-11-13T13:40:00.000-08:00

Dawno mnie tu nie było. Zdumiewające jest, jak szybko wypadają z pamięci hasła, szyfry i tajemne znaki. Coś, co ma strzec jak Cerber wejścia nieupoważnionym. Zadaję sobie tylko pytanie - czego tak strzegą owe zagrzebane w pamięci hasła?

Pilnują mojej własności? Dbają o poszanowanie tego, co mam do powiedzenia? Ponoć są ludzie, którzy mogliby podszyć się pode mnie i pisać inwektywy pod adresem miłościwie nam panującego Bronisława, albo inne zło wyczyniać. Zamieszczać sprośne zdjęcia. Albo wykasować wszystko, co przewracało mi się w trzewiach i co udało mi się opisać.
Chwała hakerom, że nie interesują ich maluczcy.

Większe tajemnice ukrywamy w opuszczonym wzroku i zdawkowym "nic takiego" czy "wszystko w porządku".
Czy znajdzie się taki haker, który przedrze się przez zabezpieczenia czyjegoś lęku, milczenia, smutku? I czy taka wydarta tajemnica uczyni kogoś bogatszym albo bardziej szczęśliwym?

Lęk przed światłem

2011-09-25T14:30:00.000-07:00

Pirackich i nieautoryzowanych działań ciąg dalszy. Swobodne wielce tłumaczenie jakiejś piosenki, jakiegoś autora. Kto zgadnie, czyj oryginał?

Uwięzionaw teatrze masek – bronię się

Mówię,że to tylko bajki,

choćjestem tym, kogo gram

Typrzedstawiasz mi kochanka w wędrówce ku rozkoszom ciała

Japokażę ci, że to skamielina w warstwie popiołu

Łatwiejjest zgłębiać baśnie o niebie

Niżspoglądać wgłąb tajemnicy

Skrytejw czyichś oczach

Iwiem dlaczego

Tenparny sen

Tadusząca noc

Kołysządo snu moje serce

Wlęku przed światłem

Wszystkoczego chcę

Torozpuścić się na powrót w tobie

Ciąglewalczę

Z lękiem przed światłem

Karen Armstrong - Historia odkrywania Boga

2011-09-19T04:15:00.000-07:00

Lubię ją - bo wydaje się szczera i mówi bardzo ciekawe rzeczy. No, a przynajmniej takie, które mnie ciekawią. Tekst jest długi, choć i tak trochę go poprzycinałam. Tłumaczenie też bardziej piękne niż wierne. Mam nadzieję, że siostra Karen - nawet jeśli dowie się o tym, nie pogniewa się i nie potraktuje tego jak zbrodni. Oryginały mi pouciekały z poprzedniego dysku i nie wiem, jak znaleźć je na necie. Więc tym bardziej mało profesjonalnie. Ale - do licha - to mało profesjonalny blog, więc nadgorliwcy niech sobie poszukają. Mi się nie chce.

Wędrówka
L: Pamiętasz, kiedy pierwszy raz zainteresowałaś się pisaniem o Bogu?
Karen Armstrong: Na początku nie miałam zamiaru w ogóle pisać, tym bardziej o Bogu. Przez wiele lat sądziłam, ze „skończyłam” z Bogiem. Po tym, jak opuściłam zakon, nastał dla mnie długi, ponury okres, byłam naprawdę zmęczona religią i nigdy więcej nie chciałam mieć z tym nic wspólnego. Sądziłam, że to zakończony okres mojego życia, weszłam na tę ścieżkę przez przypadek, bardziej niż cokolwiek innego.
Byłam nauczycielką, ale straciłam pracę z powodu epilepsji, opublikowałam już autobiografię, która nie była o Bogu – była o mnie i moim poszukiwaniu Boga – Boga, którego nie znalazłam. Wówczas – co bardzo dziwne – dostałam się do pracy w telewizji brytyjskiej, w dziale religii. Zostałam zaproszona do zespołu przygotowującego serial dokumentalny – zaczęłam pracę z ogromnym sceptycyzmem w duchu. Pojechałam do Jerozolimy i pracowałam tam z izraelską ekipą filmową. Moim celem było odbrązowienie religii, pokazanie, że żadna z nich nie jest prawdziwa. No wiesz – jest w nich tyle sprzeczności i w imię religii robiono tyle okropnych rzeczy. Taki był mój plan w ogólnym założeniu.
Ale coś zaczęło się zmieniać. W Jerozolimie miałam możliwość kontaktu z innymi religiami, autentycznego kontaktu, po raz pierwszy. Będąc tam, uświadomiłam sobie, że nic nie wiem o judaizmie. Wcześniej widziałam go jako wstęp do chrześcijaństwa czy islamu.
W Jerozolimie – gdzie trzy wiary istnieją obok siebie w niełatwej koegzystencji, nie da się naprawdę uniknąć kontaktu z nimi, można dostrzec ich głębokie powiązania.Zaciekawiło mnie to i zaczęłam dużo czytać na ten temat,. Wiązało się to także z moją pracą – byłam zaangażowana w tym czasie w przeprowadzanie wywiadów z żydami i muzułmanami - to wszystko zaczęło wówczas do mnie docierać.
Zaczęłam dostrzegać, że jest znacznie więcej idei monoteistycznego Boga niż sądziłam, pomimo mojego religijnej przeszłości. Wówczas zaczęłam badać moją historię Boga – trwało to około 3-4 lat. Zaczęłam i ciągle zaczynam w sceptycznym duchu. Chciałam udowodnić, że przez wieki żydzi, chrześcijanie i muzułmanie dopasowywali ideę Boga do swoich poszczególnych potrzeb – w pewien sposób dowiodłam tego – ale znalazłam dużo więcej i dużo głębszych, zadziwiających, rzeczy, o których nigdy wcześniej nie myślałam. I zaczęłam dostrzegać, że jest wiele monoteistycznych tradycji, które do mnie przemawiają, do których mogę się odnieść.
W trakcie pisania i studiowania wróciłam do pojęcia „boskości”. I tak mam ogromny dług wdzięczności dla tych innych religii, które zwróciły mi sens mojej własnej tradycji, w której się urodziłam i którą starałam się wypełniać w jej najlepszym wydaniu.
L. W jakim punkcie życia obecnie jesteś?
KA: Zazwyczaj opisuję siebie, może nieco nonszalancko, jako niezależną monoteistkę (freelance monotheist). Czerpałam z wszystkich trzech wiar Abrahama. Nie widzę, by któraś z nich miała monopol na prawdę, żadna z nich nie jest lepsza od pozostałych. Każda z nich ma swojego szczególnego ducha i każda swoje szczególne pułapki i pięty achillesowe. Ostatnio przeczytałam krótki życiorys Buddy i jestem zafascynowana tym, co mówił o duchowości, o ostateczności, o współczuciu i o konieczności utraty ego przed spotkaniem z boskością. Wszystkie wielkie tradycje – w moim przekonaniu – mówią to samo – pomimo ich powierzchownych różnic. Ludzkość w doświadczaniu swojej religijności jest nad wyraz jednomyślna. To wydaje mi się bardzo pokrzepiające, ponieważ pomimo postrzegania własnej tradycji jako samotnego, maleńkiego poszukiwania, samotnego wołania w ciemności, możesz to także widzieć jako część ogromnych ludzkich poszukiwań znaczenia i wartości w świecie pełnym błędów. Nie dotarłam jeszcze nigdzie. Czuję, że ciągle poszukuję. I być może to jedna rzecz, której się nauczyłam podczas moich studiów nad boskością: że jeszcze nie zostało powiedziane ostatnie słowo w kwestii Boga. Kiedy powiesz: „Cóż, w końcu dotarłem. Teraz nie potrzebuję myśleć o niczym innym”. Wówczas rzeczywiście możesz stracić boskość z oczu, ponieważ boskość czy nieskończoność jest – nieskończona…[...] Przeszłam szmat drogi, ale czuję, że ciągle się poruszam.

Zakon

[….]
L. Gdzie obecnie mieszkasz?
KA. W Londynie
L. Mieszkasz tu całe życie?
KA. Nie, dorastałam w Midlands, Worcestershire, a potem przeprowadziłam się do Birmingham, kształciłam się w szkole zakonnej właśnie tam.
L. Ilu katolików jest w Wielkiej Brytanii?
KA. Nie jestem pewna, ale ostatnio uświadomiliśmy sobie, że należymy do mniejszości. Katolicyzm jest bardzo nie-brytyjski, ze wszystkim tymi zapachami i dzwonami, egzaltacją i gestami - uważane jest to jako wyraz naprawdę złego smaku. To jest rzecz, którą często dzielę z żydami – nigdy nie czujesz się do końca Anglikiem, dorastając jako katolik – przynajmniej tak było w 1950. Trzymaliśmy się blisko siebie, mieliśmy własne szkoły, nie mieszkaliśmy z resztą społeczeństwa. Nie mieliśmy odwagi w tamtych czasach, nawet, by świadczyć innym ludziom usługi religijne. To była swoista wąska subkultura. Patrzyliśmy na to, co nazywaliśmy nie-katolickim światem – z pewną awersją. To było coś jak getto doświadczenia. Nasza religijna edukacja była nastawiona na udzielanie odpowiedzi na wszystkie nieprzyjazne pytania, Przygotowywaliśmy się na atak, który niechybnie nastąpi, gdy tylko opuścimy bramy zakonnej szkoły i pójdziemy na uniwersytety. Uczyliśmy się odpowiedzi na pytania, dlaczego się spowiadamy albo czemu wierzymy w nieomylność papieża. Ale wówczas nie poszłam na uniwersytet. Zamiast tego poszłam do zakonu.
L. W którym roku wstąpiłaś do zakonu?
KA. W 1962.
L. Jak długo tam byłaś?
KA. 7 lat. Wstąpiłam w głupim, niedorzecznym wieku 17 lat i opuściłam go w 1969, całkowicie przegapiając lata 60. Po raz pierwszy usłyszałam Beatlesów w 1970 r.
L. W jakim zakonie byłaś?
KA. To nie był zakon klauzurowy, ale nauczający zakon. Jednak w tamtych dniach – to było przed reformą Soboru Watykańskiego II – żyłyśmy za klauzurą przez czas trwania formacji, nawet nie czytałyśmy gazet. Nigdy nie słyszałam o Wietnamie. Gdy opuściłam zakon i znalazłam się na Oksfordzie, widziałam, jak wszyscy maszerują i protestują przeciwko czemuś, o czym nigdy wcześniej nie słyszałam. To było dziwne doświadczenie - przyjść do całkowicie zmienionego świata, trochę jako historia Rip van Winkle’a, który zasnął na 100 lat, a gdy obudził się i znalazł zmienione społeczeństwo. […]
Opuszczenie zakonu było trudną decyzją. Nie myślałam na przykład: „Świetnie, teraz mogę zakochać się, nosić piękne stroje, zarabiać mnóstwo pieniędzy i podróżować”. Odeszłam z wielkim smutkiem. Bardzo chciałam być siostrą zakonną, ale wiedziałam, że będę złą zakonnicą. Bardzo niewielu ludzi może prowadzić życie w całkowitej czystości, w ubóstwie, bez własności i w posłuszeństwie, zawsze robiąc to, co inni chcą, będąc dorosłą i w pełni ukształtowaną jednostką. Było kilka zakonnic, które rzeczywiście tak żyły, były doskonałymi istotami i pozostały dla mnie osobistą inspiracją, ale wiedziałam, że nie będę taka jak one. Zostałabym taką, jaką nie chciałam być.

Książki
L. Ile napisałaś książek. Ja naliczyłem 11…
KA. Przypuszczam, że jest ich trochę więcej niż tych opublikowanych w Stanach.
L. Ile książek zostało wydanych tu?
KA. Nie jestem pewna, jeśli mam być szczera. Sądzę, że 8, może 9.
L. Czy wszystkie są dostępne?
KA. Jedna nie. Wydawca spytał, czy może wznowić wydanie, ale nie chciałam. To seqel mojej pierwszej książki. Był to osobisty rozrachunek z życiem w zakonie. Sequel, który nazwałam „Początek świata”, dotyczył okresu 6 lat po opuszczeniu zakonu, co było najtrudniejszym czasem w moim życiu. Egzystowałam w czystym żalu, byłam żałosna i nie sądzę, abym napisała o tym bardzo dobrze. Sądzę, że napisałam zbyt intymne…. I to nie jest dobra książka, w moim odczuciu. Nie chciałam jej publikować.
L. Która z twoich książek sprzedała się najlepiej?
KA. „Historia Boga”.
L. Masz pojęcie w ilu egzemplarzach?
KA. Nie, nie jestem pewna. … Mam agentów, którzy mają nad tym pieczę. Zazwyczaj jestem pochłonięta następnym projektem, następną książką. […]

Inspiracje

L. Jeśli zajrzysz do danych statystycznych, dowiesz się, że jest 6 miliardów ludzi na świecie. Jeśli jest 2 miliardy chrześcijan, z których niewiele ponad – powiedzmy miliard – są obrządku rzymsko-katolickiego, to więcej jest wyznawców islamu i hinduistów niż katolików. Mówię to dlatego, by zapytać cię – dlaczego – i to wychodzi tylko w przypadku kościoła katolickiego – Kościół ten mówi, że jest prawdziwym kościołem…
KA. Tak.
L. … Dlaczego jest to tak konieczne, by to podkreślać. Jaki motyw kryje się za taką deklaracją?
KA. Strach, tak sądzę. Czytałam to oświadczenie i czułam jedynie smutek, ponieważ uważam, że jednym z największych darów XX wieku jest odkrycie głębi tradycji innych ludzi. Są grupy w obrębie poszczególnych religii, zazwyczaj nie zgadzających się ze sobą - ale dzięki tym ruchom ludzie wychodzą poza granice swojej tożsamości religijnej i zaczynają dostrzegać głębię innych ludzi, uczyć się od nich, niekoniecznie porzucając własną tradycję, ale czerpiąc z więcej niż jednego źródła. Wydaje mi się, że więcej chrześcijan niż żydów czytało Martina Bubera, z kolei żydzi czytają Paula Tillicha i Harley Cox. Podoba mi się to. Znalazłam wiarę wspartą wiedzą i milion innych ludzi również to znajduje, a to mi mówi coś bardzo autentycznego i ważnego na temat naszego człowieczeństwa. Są to rodzaje rozwiązań, po które sięgamy, gdy patrzymy z uwagą na ciemny świat pełen smutku i bólu. I znalazłam tę mnogość, ten pluralizm - wspierający i pomocny - próbowałam to powiedzieć, ale uznano to za niebezpieczne.

Tożsamość europejska a żydzi

L. Znów wrócimy do cyfr – jest milion katolików, milion wyznawców islamu, 700 milionów hinduistów, 15 milionów żydów – tylko 15 milionów żydów. Jak to się dzieje, że 15 milionów żydów prowadzi dialog od wielu lat na temat bycia żydem? O co tu chodzi?
KA: Żydzi mają za sobą bardzo tragiczną historię i szczególnie w ostatnim tysiącleciu. W Europie od czasów krucjat żydzi żyli w zagrożeniu. Dlatego może żydzi są przeniknięci bardziej niż większość z nas przez to ostateczne pytanie: Dlaczego tu jestem? Czy Bóg istnieje? Dlaczego mam być żydem, skoro niesie to tyle cierpienia i prześladowania?
L. Dlaczego żydzi byli tak bardzo prześladowani?
KA. To bardzo złożona kwestia. Żydzi nie byli prześladowani w ten sam sposób w świecie islamskim. To choroba europejska i sądzę, że miała duży związek z walką o europejską tożsamość. Europa, w przeciwieństwie do ortodoksyjnego świata Bizancjum, została powalona przez barbarzyńców. Imperium Rzymskie upadło, cywilizacja praktycznie zatrzymała się na setki lat i Europa nastało średniowiecze. To była walka. Ludzie głodowali, nie mogli uprawiać ziemi, wyglądało to trochę jak cofnięcie się do czasów pogaństwa. W czasach krucjat rozpoczęliśmy powrót na scenę międzynarodową. Krucjaty były pierwszym wspólnym działaniem nowej Europy od czasów jej powrotu na światową scenę. I ostatecznie Europa – a później Stany – przejęła elementy innych kultur, cywilizacji. I to jest nieporównywalny z niczym innym fenomen – od wykluczenia poza grupę aż po tak spektakularną dominację. W tym procesie było ogromne napięcie. Europa musiała zbudować nową tożsamość. Czuliśmy się gorsi, i nie tylko nienawidziliśmy żydów. Nienawidziliśmy każdego innego. Nienawidziliśmy muzułmanów, żydów, greko-katolickich chrześcijan z Bizancjum, którzy patrzyli na nas z góry, widząc w nas rzezimieszków.Próbowaliśmy wykuć nową tożsamość chrześcijańską, a to często oznaczało posłużenie się innymi ludźmi jako kontrastem, by pokazać nam, kim nie jesteśmy i bardzo często fantazje, które snuliśmy, na temat żydów i muzułmanów odzwierciedlały nasze skrywane troski o własną tożsamość i postawę. Krucjaty na przykład to był czas, kiedy chrześcijanie walczyli w swoich świętych wojnach na Środkowym Wschodzie przeciwko islamowi. Badacze chrześcijańscy, mnisi-badacze w Europie, ogłosili, że islam w swej istocie jest religią przemocy, co było de facto projekcją zmartwień na temat ich własnej postawy, którą było ciężko pogodzić z współczującą etyką Ewangelii, z zestawieniem jej z muzułmanami. Myślę, że te dziwne mity, które rosły, o tym, że żydzi zabijają małe dzieci podczas Paschy i używają ich krwi do wyroby macy, te naprawdę dziwaczne fantazje pokazują zamieszanie w psychice ówczesnych Europejczyków. Sądzę, że to wyobrażenie o żydach jako dzieciobójcach pokazuje niemal edypalny lęk przed wiarą ojców, całkowicie wewnętrzny lęk przed wiarą, z której zrodziło się chrześcijaństwo. To także może nawet odzwierciedlać ukryte pytania na temat eucharystii. To są nieracjonalne lęki. Później Hitler w swojej świeckiej krucjacie używał tych dziwactw, bajek – przerażających, okropnych, koszmarnych bujd, by napędzać holokaust.To nie ma nic wspólnego z żydami. To znaczy, mieli to nieszczęście, że żyją w Europie. W Europie było niemalże niemożliwością, by obok siebie żyli ludzie innych religii – jak to pokazały krucjaty. A potem nawet katolicy i protestanci zaczęli walczyć przeciw sobie. I to właśnie z tych wszystkich powodów krąg religijnej przemocy napędzał się. W okresie oświecenia oddzielono kościół od państwa i filozofia oświecenia stała się próbą przekroczenia tych ciemności z przeszłości i wkroczenia – jak wierzono – w nowy okres światła i rozumu.

Islam

L. Wydałaś „Islam” - niewielką 200-stronicową książkę opublikowaną przez Modern Library. Chcę cię o nią zapytać. Jak to się stało, jest przecież cała seria takich publikacja jak ta.
KA. Moja książka wydaje się być rzeczą chętnie czytaną, ponieważ nie jest zbyt uciążliwa i daje szanse spojrzenia tę tematykę. Studiowałam nauki o islamie przez lata i napisałam rozszerzony esej o nim. Zostałam poproszona przez brytyjskiego wydawcę, z którym pracowałam od jakiegoś czasu, żebym napisała coś do tej serii. Wydało mi się to dobrym pomysłem, ponieważ uważam, że istnieje potrzeba, by ludzie na Zachodzie wiedzieli więcej o islamie. Nadal nie przezwyciężyliśmy naszego średniowiecznego lęku przed islamem. Nie dokonaliśmy jeszcze rewizji naszych poglądów. Ludzie na Zachodzie chcą o nim coś wiedzieć, ale niekoniecznie z ogromnych trzy-tomowych dzieł na temat islamu. Takie gabaryty zrażają. Taka była moja intencja, by przedstawić niektóre rzadko przekazywane fakty o tym, co się działo, jak islam się rozwijał, jakie są jego różne formy. Na końcu załączyłam listę publikacji, jeśli czytelnik będzie zainteresowany, by dowiedzieć się więcej.
L. Dla kogoś, kto wiedział niewiele, pożyteczne jest to, że podałaś daty, kiedy miały miejsce ważne wydarzenia, wyjaśniłaś pojęcia i przedstawiłaś biogramy. Czy możemy zacząć od słowa Islam – co ono oznacza?
KA. Oznacza poddanie. Islam – wymaga od ludzi – mężczyzn i kobiet, by poddali swoje całe istnienie Allahowi, Bogu i porzucili pozy i pyszałkowatość ego, które zawsze domaga się skupienia uwagi na sobie. Muzułmanie to ludzie, którzy dokonali tego poddania się i jedną z pierwszych rzeczy, o które prorok Mahomet poprosił swoich zwolenników, by padali twarzą ku ziemi w modlitwie kilka razy dziennie, zwracając się w stronę Jerozolimy, ponieważ w ten sposób odwracali się od ich tradycji pogańskich i kierowali się ku Bogu chrześcijan i żydów, którego odtąd uznawali. Było to trudne dla Beduinów Arabskich, którzy nie uznawali panowania i zwierzchnictwa, by płaszczyć się na ziemi jak niewolnik. Nie robili tego dotychczas. Bicie czołem podczas muzułmańskiej modlitwy zostało wprowadzone po to – tak sądzę – by uczyć muzułmanów na poziomie głębszym niż racjonalny, porzucania ego.
L. Co oznacza słowo „muzułmanin”?
KA. Muzułmanin (muslim) to po prostu osoba, która tworzy islam, osoba, która poddaje się Bogu. Swój źródłosłów ma w wyrazie „islam”.
L. Ponownie liczby: jest sześć milionów muzułmanów w Stanach.
KA. Tak.
L. I około 6 milionów żydów.
KA. Tak. Ktoś powiedział mi, że wkrótce liczba ta...
L. Zwiększy się.
KA. Powinna się zwiększyć.
L. Czemu słyszymy tak wiele o judaizmie w Stanach w porównaniu z islamem?
KA. Z powodu tragicznej historii żydów, którzy żyjąc często w nieprzyjaznym środowisku w Europie, nauczyli się bardzo dobrze działać jako wspólnota i jako mniejszość. Są światowymi ekspertami mniejszości narodowych, co jest nowością dla muzułmanów. Wiem, że w czasie kryzysu Salmana Rushdiego, zaniepokojeni muzułmanie poprosili społeczności żydowskie w Anglii o pomoc, by poradzić sobie z tego rodzaju rzeczami, a trzeba zrozumieć, że muzułmanie w kraju takim jak Anglia są grupą niejednorodną. Pochodzą ze wszystkich części islamskiego świata, od Indii i Pakistanu, środkowego Wschodu aż po południowo-wschodnią Azję, Azję Centralną i Turcję. I wszyscy ci ludzie mają własne etniczne zwyczaje, własne wersje islamu, byli nowi w bardzo trudnej sytuacji życiowej jako mniejszość […]

Porzucanie ego
L. Czy muzułmanie wierzą w życie pozagrobowe?
KA.Tak, wierzą, że będzie raj i piekło i na końcu sąd.
L. Pozwól że o to zapytam zatem. Jak jest z żydami? Czy on także w to wierzą?
KA. W judaizmie jest pewnego rodzaju opcjonalność – nie jest to tak istotne. Osobiście uważam, że życie po życiu jest trochę odciąganiem od religii i jeśli nastawiasz całe swoje życie na to, co cię czeka po śmierci – swoje etyczne postępowanie całe jest skoncentrowane na uzyskaniu nagrody po śmierci, to już nie jest działanie religijne, ale bardziej płacenie rocznych rat, by zabezpieczyć sobie wygodne życie – emeryturę w życiu pozagrobowym. W religii powinno chodzić o utratę ego, a nie o zapewnienie mu ostatecznego przetrwania w jak najlepszych warunkach. W większości światowych religii – w buddyzmie na przykład, istnieje tajemnica. Nie wiemy. To wszystko, co mamy. Nawet św. Paweł mówił: oko nie widziało, ucho nie słyszało, serce ludzkie nie przeczuło, co nas czeka.
L. Nie pamiętam liczby buddystów, jest ich mniej niż hinduistów. Jaka jest różnica pomiędzy byciem buddystą a muzułmaninem?
KA. Być buddystą a być – żydem, chrześcijaninem, muzułmaninem – te religie dzielą wspólną tradycję. To tradycja Abrahama…
L. Jeden Bóg.
KA. Jeden Bóg, boskie istnienie, nadnaturalna boskość. Buddyści uważają, że taka idea boga jest nieco ograniczona, ponieważ bardzo często znajduje ona przyczynę w czymś. Kiedy żydzi, chrześcijanie, muzułmanie rozmawiają o Bogu, czynią go często podobnym do ludzi. Jak jeden z nas kieruje się upodobaniami i niechęcią podobną do naszej. I czasami taki Bóg jest „używany” do złego celu. Krzyżowcy wkraczali na pole bitwy, krzycząc: „to jest wola Boga”, gdy mordowali żydów czy muzułmanów. Oczywiście Bóg nie pożądał takich rzeczy, ale krzyżowcy projektowali ich własny wstręt i strach na wiarę przeciwników, stworzyli boskość według własnego wyobrażenia i na swoje podobieństwo. Buddyści są ostrożni w tego typu zachowaniach, więc wolą powiedzieć, że ostateczną rzeczywistością jest nirwana. Nie można jej sobie wyobrazić, ani o niej rozmawiać, możesz jedynie otrzymać jej namiastkę. I są znacznie mniej zainteresowani niż chrześcijanie tworzeniem doktryn. Nie interesuje ich wiara w różne rzeczy albo teologia. To kwestia religijnej praktyki. Można powiedzieć, że tak naprawdę Budda odkrył „metodę” osiągania boskości.

L. Czy byłaś kiedyś w Mekce?
KA. Nie, nikt nie może tam pójść, chyba że jesteś muzułmaninem.
L. A jak udowodnisz, że jesteś muzułmaninem?
KA. Nie przypuszczam, by były na to jakieś dokumenty czy coś w tym stylu, ale z pewnością nie narzucałabym się w świętymi mieście wbrew czyjejś woli. To znaczy, Europejczycy robili tak w przeszłości. Przebierali się za muzułmanów, przyłączali się do Hajj jako obserwatorzy. Nie wydaje mi się, żeby to było stosowne zachowanie.
L. Co to jest Hajj?
KA. […] To rodzaj ruchomego miesiąca. To miesiąc, w którym muzułmanie – jeśli tylko mogą, jeśli okoliczności pozwalają na to – gromadzą się w Mekce […]

L. Mahomet żył w 7 w.
KA. Tak
L. jak ważny jest dla dzisiejszych muzułmanów?
KA. Bardzo.
L. Kim był?
KA. W skrócie – był geniuszem. Był kupcem z Mekki, ambitnym kupcem z Mekki.
L. Przy okazji: gdzie jest Mekka?
KA. Tam, gdzie Arabia Saudyjska w Arabii Kijas.
L. Jak duże to miejsce?
KA. Teraz dość spore, ale w czasach Mahometa, było oczywiście znaczenie mniejsze. Ale to co miało szczególnego, to Hadżar, który już za czasów Mahometa był bardzo wiekowy. Nikt nie wiedział, skąd się tam wziął, ale był czczony.W odległości 20 mil od Mekki była świątynia, w której zakazana była wszelka przemoc. Ta świątynia umożliwiała Arabom gromadzić się w Mekce i handlować, ponieważ był tam zakaz stosowania przemocy prawa wendetty i kontrwendetty, co dziesiątkowało cały Półwysep Arabski. Nie dlatego, że Arabowie mają zakorzenioną tendencję do przemocy, ale dlatego, ze Arabia w tamtych czasach, długo przed odkryciem ropy naftowej była bardzo pustynnym miejscem. Widzisz jedynie teren, na którym prawie nic nie rośnie. Było bardzo niewiele surowców i każdy starał się o nie. A to oznaczało, że często walczono ze sobą o przetrwanie. Ale Mekka miała tę świątynię i rozwiniętą gospodarkę rynkową. Gospodarka ta oznaczała, że stare plemienne wartości upadały, ludzie zaczynali szybko się bogacić. Był to ogólny pęd do bogacenia się i nowego kapitalizmu, a stare wartości plemienne solidaryzowania się i zainteresowania biednymi czy słabszymi członkami plemienia zanikały. Był też duchowy niepokój w krajach arabskich. Ludzie uświadamiali sobie, że okoliczności zmieniają się i pogaństwo było już nie dla nich. Wiedzieli o judaizmie i chrześcijaństwie. Czuli, wiedzieli, że są dużo bardziej zaawansowane religie, ale chrześcijanie, z którymi się spotykali zwykli szydzić z nich i mówili, że zostali wykluczeni z boskiego planu, ponieważ Bóg nie zesłał im żadnego proroka czy choćby jakiejś księgi. Bóg nie troszczył się o Arabów. I czuli się gorsi. Wówczas Mahomet, który bardzo był przejęty tym duchowym kryzysem, zarówno w samej Mekce, jak i w całej Arabii, zaczął doświadczać nadzwyczajnych religijnych przeżyć i uwierzył, że Bóg do niego i przez niego przemawia, stworzył nową arabską świętą księgę.
L. Skąd to wiemy i dlaczego ludzie mu uwierzyli?
KA. Skąd wiemy? Wiemy o Mahomecie znacznie więcej niż o jakimkolwiek założycielu innych religii. […] Budda żył na wiele setek lat przed Chrystusem, nie było żadnych historycznych zapisów, żadne pisma nie były znane na subkontynencie. Nawet nie jesteśmy pewni, w którym wieku Budda żył. Ale Mahomet pojawił się znacznie później, później niż Jezus nawet. I biografowie, którzy naprawdę starali się spisać historię w naszym rozumieniu, cytowali ich źródła. I nie wybielali proroka. Nie stworzyli hagiografii, ani wysoce wyidealizowanego portretu. Pokazali jego zalety, ale i wady. To bardzo ludzka postać.

L. Jak długo żył?
KA. Jego objawienia pojawiły się, gdy miał 40 lat, a żył kolejne 23, więc zmarł, mając niewiele ponad 60 lat. […] Dlaczego ludzie mu uwierzyli? Uwierzyli, ponieważ to działało. Islam dał im poczucie nieskończonego znaczenia i wartości życia. To po prostu wiara. Nie ma zbyt rozdmuchanej struktury teologicznej. W rzeczywistości Koran to specyficzne lekceważenie teologicznych spekulacji.
L. Jak duży jest Koran?
KA. Znacznie mniejszy niż Biblia.
L. Czytałaś go?
KA. Oczywiście. Ale warto zauważyć, że to, co jest nazywane Koranem, oznacza recytację. Miało być wysłuchiwane. Recytowane na głos. Tak jak w istocie chrześcijańska Biblia, dopóki nowoczesne metody drukowania nie sprawiły, że każdy może mieć na własność swój egzemplarz, a współczesna umiejętność czytania i pisania umożliwiła ludziom czytanie samodzielne.
L. Dlaczego jest wymawiany na dwa sposoby?
KA. Ponieważ w krajach arabskich funkcjonuje całkowicie odmienna kaligrafia. Tak więc ludzie piszą zarówno przez K – Koran, jak i przez Q.
L. Kto go napisał?
KA.Muzułmanie powiedzieliby, że prorok, ale to zostało objawione prorokowi, który wypowiadał te słowa, jak był to zwyczaj w społeczeństwie przedpiśmiennym. To samo działo się z pismami buddyjskimi. Ludzie mieli lepszą pamięć niż mamy obecnie. Tracimy pamięć przez wszystkie nasze księgi i elektroniczne pomoce. Uczyli się na pamięć. I słuchali tego, choć piękno Koranu „nie brzmi” w przypadku tłumaczeń. To jeden z powodów, dlaczego święte pisma odnosiły efekt. To brzmi niezwykle pięknie w języku arabskim. Pamiętam jak po raz pierwszy uświadomiłam to sobie. To było dawno, gdy kręciłam w Izraelu film. Miałam kierowcę taksówki – Palestyńczyka – Izraelici odesłali mnie do hotelu z tym taksówkarzem, który zabierał po drodze jakichś swoich kumpli – wszyscy byli bardzo zeświecczonymi młodymi ludźmi, pili piwo. Nigdy nie zbliżyli się do meczetu.I nagle w radio puścili fragmenty Koranu. Gdybym jechała po zeświecczonym, bezbożnym Londynie z grupą młodzieży popijającą piwo i w radio puściliby Nowy Testament, z pewnością rzuciliby się, by wyłączyć odbiornik. Ale ci młodzi ludzie znieruchomieli, próbowali gwałtownie tłumaczyć go dla mnie, co jest trudne ponieważ jest bardzo „gęsty”. Ich poezja jest bardzo „gęsta” i znaczenie często jest trójwarstwowe. Mówili: „Koran jest taki piękny, chciałbym go zrozumieć”. Pomyślałam sobie, że to niezwykle mocne przesłanie ciągle trafiające bezpośrednio do serca. Oczywiście, mógłbyś odbierać proroka Mahometa równie dobrze jako proroka i jako poetę. I bardzo często, najczęściej być może, ludzie religijni wyrażają siebie w pojęciach sztuki, bardziej niż w logicznym dyskursie.

Nocna podróż Mahometa

L. Zacząłem Cię pytać o Jerozolimę. Masz tam Ścianę Zachodnią, Ścianę Płaczu a zaraz powyżej Wzgórze Świątynne. Wszystko tak blisko siebie. Jak do tego doszło? I o co chodzi z tą historią o opuszczeniu przez Mahometa ziemi?
KA. O tak, nocna podróż. To opowieść o proroku Mahomecie. Po raz pierwszy została opowiedziana 100 lat po jego śmierci. Niektóre ze źródeł muzułmańskich mówią bardzo jasno, że to była wizja na kształt doświadczenia snu albo raczej mistycznego uniesienia. Żaden rodzaj lotu – gdy lot rozumiemy jako lot fizyczny jak astronauta przez niebo.Jego żona powiedziała, że nie opuścił swojego łoża przez cały czas. Inna tradycja mówi, że na początku swojej podróży odwrócił się i strącił ze swojego stolika szklankę wody, a gdy wrócił, ona właśnie roztrzaskiwała się o podłogę. Tak więc źródła muzułmańskie są jednoznaczne co do tego, że to była wizja. Uważam, że bardzo ciekawa. Prorok był monoteistą sam w sobie, bez inspiracji ze strony jakiejkolwiek tradycji. Problemy monoteizmu rozpracowywali także chrześcijanie i żydzi, ale w społeczności, ze świętymi pismami, które im pomagały. A on robił to sam. Sądzę, że historia przybycia do Jerozolimy pokazuje jego staranie, które jest bardzo mocno podkreślone w Koranie, by przynieść Arabów z najdalszych zakamarków krajów arabskich do serca monoteistycznej rodziny. Gdy Mahomet przybył na Wzgórze Świątynne, został powitany przez wszystkich wielkich proroków przeszłości, którzy powitali go między sobą jako nowoprzybyłego.
L. Fizycznie byli tam, czy tylko w jego głowie?
KA.Tak jak powiedziałam – to była wizja.
L. To wszystko to była wizja?
KA. Cóż, niektórzy muzułmanie, którzy złapali zachodniego bakcyla dosłowności zinterpretowaliby to dosłownie. Ale tak, jak sygnalizowałam to źródła jasno dają do zrozumienia, że to była wizja. Co nie koniecznie oznacza, że to nie była prawda, ale to była wizja. To trochę mówi o duchowości muzułmańskiej. Ta nocna podróż stała się swoistym archetypem islamskiej duchowości. Tak więc w tej wizji został powitany przez wszystkich wielkich proroków przeszłości, którzy rozpoznali go jako jednego z nich, a on głosił kazanie do nich. I wtedy zaczął – to jak tron żydowski mistyczny, żydzi mają wizję, że mogą wspinać się poprzez siedem nieb osiągnąć tron Boga. To właśnie tron mistyczny.I oni nie uważają, ze przelatują przez siedem nieb. To wyczyn wyobraźni, wyczyn wewnętrznej podroży. Zejście w głąb swojej jaźni. Ta nocna podróż jest bardzo podobna do tronu mistycznego. Przeniósł się przez siedem nieb i na każdym z nich spotkał proroka z przeszłości. Spotkał i rozmawiał z Mojżeszem i Aaronem, Jezusem i Enoche, i wreszcie u progu boskiej sfery spotkał Abrahama, ojca wszystkich trzech wyznań. I to jest także wizja, która wyraża silny pluralizm w Koranie. Prorok nie wierzył, że odkrył nową religię zwaną islamem, która jest jedyną wiarą znoszącą inne. Raz jeszcze, Koran podkreśla, że Mahomet został zesłany nie po to, by znieść nauki proroków z przeszłości takich jak Mojżesz czy Jezus, ale po to, by przekazać Arabom tę samą wiadomość, ponieważ wcześniej nie mieli własnego proroka. Tak więc Mahomet nigdy nie żądał od żydów czy chrześcijan, by zmieniali wiarę na islam, ponieważ mieli swoje własne autentyczne objawienie.

[…]L. Co to jest kalifat?
KA. Muzułmanie założyli wielkie imperium. Potrzebowali władcy, tak więc kalif jest po prostu przedstawicielem proroka. Był osobą, która była delegatem albo – zastępowała proroka. Później, gdy pojawiły się idee Persów, stał się bardziej zastępcą Boga, raczej tak jak bywało to w starej monarchii Środkowego Wschodu.
L. Czy to to samo co papież?
KA.Nie, ponieważ papież ma jedynie niewielkie państewko. Kalifowie po prostu byli władcami, jak królowie imperium.
L. Czy są dziś kalifowie?
KA. Nie, kalifat został zniszczony przez Mongołów, już wówczas był prawie umarły, ponieważ było niemożliwością w tamtych czasach, przed nowoczesną komunikacją, by metodami patrolowania utrzymać imperium takiej wielkości jako rodzaj współdziałającej jedności - rozciągało się od Himalajów aż po Pireneje.
L. Wspomniałaś w chronologii, która zajmuje wiele stron […], że kalif dokonał zamachu, taki a taki zamordował, dokonał zamachu, dokonał zamachu, dokonał zamachu…
KA.Tak.
L. Jeśli spojrzysz na historię […] Cóż, jeśli to jest religia, jeśli Bóg istnieje… O co tu chodzi?
KA. Myślę, że mówisz zwłaszcza o wczesnych latach islamu, okresie przed kalifatem zwanym jako rashidon, prawi, z których jedynie… cóż wydaje mi się, że tylko jeden umarł w swoim własnym łóżku. Jeden z nich został zabity przez więźnia Persa z wojny. Inny w buncie przez żołnierza arabskiego. Jeden został zabity przez islamskiego fanatyka, który oddzielił się od reszty, od społeczności, czując, że są niewystarczająco pobożni dla niego. Wiemy, ze religia potrafi przynieść wiele strat wśród ludzi i że wszystkie religie upadają. Nawet te religie, które mówią o miłości i współczuciu, miały swoje okresy przemocy, biblijne opowieści są przepełnione także przemocą. Muzułmanie zadawali sobie dokładnie to samo pytanie. Widzieli swoich kalifów, ukochanych towarzyszy proroka, jego bliskich przyjaciół, może nie byli najlepszymi władcami, ale wszyscy byli bardzo pobożni, cała czwórka. I pytali siebie dokładnie o to, o co teraz mnie pytasz. Co się dzieje?Muzułmanie zawsze przypatrywali się dokładnie historii, by dostrzec w niej boską rękę. I z powodu traumy tych wczesnych lat i tych zabójstw i hańby nimi spowodowanej, muzułmanie zaczęli odkrywać islam. Odkrywać nowe formy prawa muzułmańskiego, nową pobożność. I stale jeden z tematów mojej książki, który odkryłam i uznałam za ciekawy, to, jak często polityczna katastrofa dawała muzułmanom impet do tworzenia nowych religijnych ulepszeń, by próbować unikać tej przerażającej skłonności jaką my jako ludzie mamy – do okaleczania i zabijania innych. Często w imię wyższych celów. Wszyscy to mamy. I religie w swoim najlepszym wydaniu – musisz zawsze dodać to sformułowanie, ponieważ nie wszystkie religie są dobre. Religia jest jak każda inna ludzka działalność i może być różnie wykorzystywana. Ale religie są po części stworzone po to, by próbować powstrzymać okrucieństwo, które mamy.

Religia współczesna
L. Pozwól, że zadam pytanie, które być może nie ma odpowiedzi. Ze wszystkich religii, które studiowałaś, w którą z nich ludzie wierzą najsilniej?
KA. Mówisz wiara – czy to oznacza akceptację zasad wiary?
L. Myślę o członkach kościołów - katolicy, muzułmanie, protestanci – które z tych wyznań jest najsilniejsze? Wiem, że mały procent ludzi uważających się za katolików chodzi do kościoła.
KA. Tak.
L. Wiesz, Europejczycy nie chodzą do kościoła.
KA. W Anglii tylko 6% populacji korzysta z „usług” religijnych regularnie...
L. To samo z katolikami na Kontynencie.
KA. W Europie mamy zupełnie inne doświadczenie ostatniego stulecia od Amerykanów. Myślę, że to prowadzi do ludzi stawiających bardzo trudne pytania na temat wiary. Jak wierzyć w mądrość i całe współczucie Boga po Auschwitz? Czy istnieje wszechmocny Bóg? - te pytania … wpatrujemy się w mroki historii jak muzułmanie robili po tych okropnych zabójstwach. Szukamy w naszych sercach jakiegoś znaczenia, ponieważ jesteśmy stworzeniami poszukującymi znaczeń. Religia dziś jest cała w taki czy inny sposób w kryzysie, ponieważ świat ulega bardzo szybkim przemianom. Odkryliśmy to na Zachodzie. O tym była moja książka „Battle for God” – odkryliśmy na Zachodzie całkowicie nowe społeczeństwo. Nowy rodzaj cywilizacji, która przemienia świat. Nasza naukowa technologia oznacza, że możemy patrzeć na świat z przestrzeni kosmicznej. Nasza perspektywa ulega zmianie na skalę masową. Mamy ogromną mobilność, obecnie istoty ludzkie mają większą władzę nad materią, bardziej niż kiedykolwiek. Ale pytania o Boga wciąż wracają. Stare tradycje religijne „nie mówią” do tych nowych warunków w ten sam sposób, w jaki mówiły do społeczności sprzed setek lat. Tak więc wszystkie wyznania są w procesie, powinny być w procesie wygrzebywania ze swoich tradycji treści, które by przemówiły w pełni – takich okoliczności założyciele wyznań nie mogli przewidzieć. Ta kwestia dopasowania zawsze była żywotna, ponieważ religia nigdy nie jest statyczna. Nie możemy wierzyć w Boga w ten sam sposób, w jaki wierzyli pierwsi chrześcijanie czy żydzi w czasach Mojżesza. Nie możemy. Nasz świat jest zbyt odmienny. I dlatego, jeśli religie mają przetrwać, muszą być tak zrobione, by być adresowane do tego nowego odbiorcy. I to jest ogromny wysiłek.

Religijna Ameryka
L: Czego się nauczyłaś przez te wszystkie lata pisania książek?
KA. Pierwszą napisałam w 1981 roku.
L. Cóż zatem, czego nauczyłaś się o Amerykanach odkąd piszesz książki o Bogu?
KA. Że jesteście bardzo gorliwi, gdy mówicie, że to świecki kraj. I tak jest w istocie. Ale jesteście także bardzo religijni. W Anglii mamy raczej prosty stereotyp Amerykanów jako fundamentalistów – zasadniczo. Religijność chrześcijańska, na przykład jest cała fundamentalistyczna - z tym klaskaniem w dłonie, egzorcyzmami, mówieniem językami. Albo jest to twarda polityka i konserwatyzm. Takie miałam zdanie o Ameryce do opublikowania „Historii Boga”. Gdy zaczęłam podróżować po kraju i rozmawiać z Amerykanami, byłam pod ogromnym wrażeniem - gdy weszłam do księgarni lub gdy szłam na konferencję - ogromna liczba ludzi przychodziła z bardzo głębokimi pytaniami świadczącymi o poszukiwaniach i nie zadowalali się powierzchownymi odpowiedziami. Jest coś bardzo ekscytującego, jeśli chodzi o zjawisko religijności w Stanach. To ogromna radość dla mnie móc tu przyjeżdżać i dawać wykłady z teologii. Właśnie wróciłam ze spotkania, gdzie widziałam się z przyjaciółmi i kolegami, którzy uwielbiają rozmawiać o żydach, chrześcijanach, muzułmanach. Wszyscy mówią o religiach.W Anglii moi przyjaciele myślą, że jestem szalona… Ostatnio moja przyjaciółka, gdy usłyszała, że chcę pisać książkę o islamie, powiedziała: Och Karen, a kiedy napiszesz coś ciekawego?Religia jest trochę passe, trochę jak martwa litera, Tutaj czuje się, że ona żyje, jest prawdziwa, ludzie poszukują. I bardzo lubię tu przyjeżdżać właśnie z tego powodu. Uważam, że to interesujące. Oczywiście nie mają żadnej dobrej odpowiedzi. Ale tak jak powiedziałam wcześniej – zasadniczo nie ma dobrej odpowiedzi. Żyjemy w świecie, gdzie oczekujemy nieustannych odpowiedzi. Logujesz się na swój komputer i od razu wyskakuje się ogromna ilość informacji. Ale podróż religijna nie jest taka. Oznacza wiele trudów wielu poszukiwań – ale wydaje mi się, że jest wiele otwartych umysłów i szczerych poszukiwań w Ameryce.
L: Co takiego jest w historii, którą studiowałaś, w co nie wierzysz?
KA. W co nie wierzę?
L: Innymi słowy: wszystko co dotychczas usłyszałaś o tym, kim jest Bóg w różnych kościołach i w ogóle. Na przykład, biorąc twoje własne korzenie – czy nadal uważasz się za katoliczkę?
KA.Nie, zazwyczaj nazywam siebie „Freelnce monotheist”
L: A co w kościele katolickim jest, w co kiedyś wierzyłaś, a teraz odrzucasz?
KA. Nie wierzę w to, że jest ktoś kto mógłby mówić innym, w co mają wierzyć. Cała idea nieomylności papieża, na przykład. To coś stworzonego, nieomylność papieska została ustanowiona w kościele katolickim w 1870 roku. To to samo czego doświadczają protestanci w Stanach: ewoluująca wiara w nieomylność Pisma św. - utwierdzana w zmieniającym się świecie nowoczesności.
L: Dlaczego powstała idea nieomylności w katolicyzmie?
KA.Ponieważ w nowoczesnym społeczeństwie pojawiają się otwarte pytania. Tak właśnie robi nowoczesność. Otwiera ogromne pytania, pozostawia je bez odpowiedzi i przechodzi do następnych. Ogromne pomieszanie. Stare idee zostały odrzucone, nic nie zajęło ich miejsca. I wielu ludzi uznało to za przerażające i dążyli do znalezienia ogniskowej, której mogliby całkowicie zawierzyć. Sądzę, że pytanie o całkowitą pewność, jest jedną z rzeczy, którą byłam oczarowana, gdy pracowałam nad „Historią Boga” – znajdź najlepszego żyda, chrześcijanina, muzułmanina, a oni wszyscy powiedzą: nie ma ludzkiej pewności co do boskości. Żadna z naszych doktryn nie jest bardziej prowizoryczna.

Wiara jak poezja
L: Czy masz poczucie, że im więcej ludzie czytają … wielu po prostu akceptuje swoją wiarę, w której się urodzili i nigdy jej nie kwestionują, ale ludzie wierzą mniej lub bardziej na temat religii o których czytają?
KA.To zależy od człowieka. Wielu ludzi w Europie im więcej czytają o religii, tym bardziej utwierdza się w przekonaniu, że religia to śmieci. Nie jestem pewna, czy to szczególnie zła rzecz, ponieważ historycznie rzecz ujmując, ateizm zawsze był zaprzeczeniem poszczególnych koncepcji boskości czy sacrum – totalne zaprzeczenie sacrum per se. Żydzi chrześcijanie i muzułmanie byli wszyscy nazywani ateistami we wczesnym stadium ich historii przez współczesnych im pogan. Nie dlatego że nie wierzyli w Boga - oczywiście wierzyli - ale ich pojęcie boskości było tak różne, że wydawało się to bluźniercze dla większości ich pogańskich sąsiadów. I sadzę że czasami ludzie karmili się bardzo złą, nieadekwatną i leniwą teologią. Wspomniałam – problem Auschwitz, gdzie Elie Wiesel powiedział, że Bóg zachodniego klasycznego teizmu zmarł w Auschwitz. Bóg umarł. Można by powiedzieć w płytki sposób: Cóż więc, Bóg wiedział co robi – ale to nie jest wystarczająco dobra odpowiedź. Wydaje mi się, że teologia powinna być jak poezja. Poemat bardzo trudno napisać. Musisz nad nim pracować długi czas. To nie jest coś, co po prostu wyrecytujesz automatycznie. I sądzę, że bardzo często się zdarza, że gdy ludzie słyszą lub czytają płytkie odpowiedzi, odrzucają całość rzeczy, ponieważ uznają to za złe pod każdym względem. Inni ludzie czytają i znajdują, czytają o innych tradycjach i znajdują potwierdzenie dla swojej wiary.

L: Co masz w planach?
KA. Chcę napisać książkę o „wieku osiowym” to okres pomiędzy 800-200 r. p.n.e. Wówczas w dość krótkim czasie powstawały współcześnie znaczące wielkie tradycje religijne, takie jak je teraz znamy. Konfucjanizm i taoizm w Chinach, hinduizm i buddyzm w Indiach. Monoteizm na Środkowym Wschodzie i racjonalizm w Europie. Głęboko zbliżone do siebie. Sądzę, że to mówi nam coś bardzo ważnego o tym jakimi ludźmi jesteśmy, co robimy.
L. Kiedy się ukaże?
KA.Cóż, dopiero zaczęłam, prawdopodobnie za jakieś 3 lata. […]

O chorowaniu

2011-09-02T04:57:00.000-07:00

"Kiedy się weźmie pod uwagę, jak powszechnym stanem jest choroba, jak potężne zmiany duchowe niesie z sobą, jak zdumiewające, wraz z przyćmieniem świateł zdrowia, otwierają się przed nami krainy, dotąd nieodkryte, jakie ugory i pustkowia duszy ujawnia najlżejszy nawet atak influency, jakie urwiska i łąki usiane jasnym kwieciem odkrywa przed nami najdrobniejszy skok temperatury, jakie to odwieczne i mocarne dęby przewracają się z korzeniami, gdy zaatakuje nas słabość, a kiedy wyrywamy ząb, jak schodzimy w otchłań śmierci, czując że wody unicestwienia zamykają się nam nad głowami i budzimy się przekonani, że jesteśmy wśród chórów anielskich i niebieskich harfistów, tymczasem powracamy na powierzchnię, siedząc w fotelu u dentysty, a jego: "proszę wypłukać, proszę wypłukać", bierzmy za słowa powitania z ust bóstwa zniżającego się ku nam z nieboskłonu - kiedy to się wszystko weźmie pod uwagę, naprawdę dziwi, że choroba nie zajęła wraz z miłością, orężem i zazdrością miejsca wśród głównych tematów literatury. Wszak o grypie można by pisać całe powieść i, poematy epickie o tyfusie, ody do zapalenia płuc, liryki poświęcone bólowi zębów. Ale nie. Poza kilkoma wyjątkami [...] literatura robi wszystko co może, by przekonać nas, że jej dziedziną jest umysł, że ciało to czysta szklana tafla, zza której dusza wyziera jasno i bezpośrednio, a jeśli pominąć tych parę namiętności - pożądanie czy chciwość - jest ono nieważne, nieistotne, nieistniejące."

Czytam raz jeszcze esej Virginii Woolf "O chorowaniu" i rozpływam z zachwytu swój ociężały umysł nad jej spektakularnie długaśnymi zdaniami, nad subtelnym poczuciem humoru i wrażliwością. Grypa mnie ogłuszyła, spowolniła i odebrała wolę działania. Nic ponad to, co jest niezbędne. Więc oddycham, leżę i odmierzam czas przepływającymi chmurami. Nic się nie wydarza. W ciszy pokoju wtapiam się powoli w nieruchomość mebli. Jeszcze moment i zastygnę jako kolejna nierówność kołdry. Za chwilę jednak trzeba mi będzie zebrać wszystkie możliwe siły, jakie pozostały w zakamarkach ciała i ubrać się w kostium nieskończenie cierpliwej kochającej mamy, by odebrać Młodego z przedszkola. To, co teraz wydaje mi się wyczynem niemożliwym, za chwilę stanie się prawdą. Jeszcze 15 minut.

Nie teraz i nie tutaj

2011-07-25T13:04:00.000-07:00

W świadomości dziecka można dostrzec wzór przeżywania życia w uważności.
w takim duchu interpretuję słowa Chrystusa - "Jeśli nie staniecie się jak dziecko, nie wejdziecie do Królestwa Niebieskiego…"
Toni Paker w książce „Światło odkrywania” pisze o skupieniu dziecka. O jego maksymalnej, obecności podczas zabawy piłką, spotkania z nowym człowiekiem, który właśnie wszedł do pokoju… Być może wielu zadrży z oburzenia przy takim porównaniu, ale podobnie zachowują się zwierzęta. Widzieliście psa kopiącego dziurę w piasku?
Uszy postawione, całe ciało napięte, skupione, ciekawe, nos w samej dziurze… Cały jest w kopaniu. Cała jaskrawość kopania. On jest kopaniem i piaskiem wyrzucanym na powierzchnię. Dla mnie taki obrazek to kwintesencja uważności.

(źródło)

Ale że natura moja przekorna, podsuwa mi urywki przeszłości, gdy nieuważność okazała się błogostanem, ucieczką i ratunkiem. To wspomnienie wylotu z przestrzeni i czasu, jaki zdarzył mi się w zamierzchłej przeszłości – podczas ustnego egzaminu z polskiego – istny cud nie bycia tu i teraz.
To był akurat Dzień Matki. Słońce odbijało się od szkolnych ławek, w powietrzu krążyła już zapowiedź czerwcowych nocy, dorosłego, tak upragnionego świata...
Gdy komisja poprosiła mnie przed swoje oblicze, nie mogłam oderwać wzroku od okna i cudowności, które tam się dzieją: zieleni liści, słońca rozgrzewającego powietrze, zapachu ziemi po deszczu. Czułam, że ciało jest całkowicie niekompatybilne z całą resztą. Nie było mnie tam, nie chciałam tam siedzieć, więc porzuciłam je, bo utknęło – wystrojone po kokardę, wycieńczone napięciem panoszącym się pod drzwiami, głodne i spragnione. Kiedy głos profesorki sprowadził mnie z powrotem do sali i tego co się właśnie dzieje – miałam w sobie wiosenne słońce – leniwe, rozkoszne, świeże i cudownie młode.
Czyż muszę dodawać, że to był jeden z przyjemniejszych egzaminów, jaki w życiu zdawałam?
Wyrwać się z rzeczywistości, zaczerpnąć powietrza, naszprycować żyły tlenem, monotonią fal, wiecznością lasu. Obedrzeć się ze skóry powinności, rozczarowań, posłannictwa, awantur i bolesnej samotności.
Życie od oddechu do oddechu. Co jest pomiędzy? Jon Kabat-Zin pyta, kiedy zaczyna się życie – w następny czwartek czy środę? A to co teraz - to co - jakieś ułomne preludium do życia?
Może życie ma składowe bardziej i mniej wartościowe? Te chciane i wytęsknione i te, które z ciężkim westchnieniem bierzemy na klatę?
Kiedy zalewają rzeczy niechciane. Co wtedy robisz?

Ocena inteligencji duchowej

2011-06-27T07:50:00.000-07:00

Po Inteligencji emocjonalnej - inteligencjach wielorakich opisanych przez Howarda Gardnera - istnienie inteligencji duchowej nie powinno nikogo dziwić.
I chyba nie dziwi - ale fakt, że można ją zmierzyć - no... to już trochę inna bajka.
Cindy Wigglesworth, wykorzystując model integralny,sklasyfikowała 21 specyficznych umiejętności. Określenie stopnia ich zaawansowania pozwala określić, gdzie jesteś na drodze rozwoju duchowego... Ocena inteligencji duchowej pozwala odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób osiągnąć kolejne etapy rozwoju duchowego.

Włącza mi się szyderca. ciekawe, czy takie "twarde dane" w materii tak subtelnej jak duchowość, rzeczywiście pomagają. Trudno mi sobie wyobrazić, jak taki test na inteligencję duchową wygląda. Że co, jest jakaś skala ocen: wizje są - czy nie ma. Dopiero lewitujesz, czy już osiągasz bilokację; wskrzeszasz, a może ledwie znosisz bliźniego swego...A jak skala mi się skończy - to co? To znaczy, że jestem już bogiem?
Zadrżałam.
Z drugiej strony - odpowiedź na pytanie - gdzie jesteś na skali duchowego wzrostu daje odpowiedź, gdzie jest jego miejsce w Twoim życiu i w jaki sposób przekłada się to na inne aspekty życia.

Deep Change Spiritual Intelligence Assessment from Integral Life on Vimeo.

Gdzie jesteś - możesz dowiedzieć się za jedyne 295$.
Z jednej strony to masa kasy. Z drugiej - odpowiedź na to pytanie może być bezcenna.

Bajka o Górze

2011-05-13T14:29:00.000-07:00

Dawno dawno temu, kiedy Ziemia była jeszcze młoda, zrodziła olbrzymią Górę. Była tak potężna, że jej głowa nigdy nie wynurzała się zza zasłony z mgieł i chmur, a szerokie ramiona wiecznie otulał gruby kołnierz śniegu.
Góra spędzała tysiąclecia na trwaniu. Obłoki przemijały, zmieniały się pory roku, słońce wschodziło i zachodziło, lądolody przychodziły i cofały się - a Góra - majestatyczna, dostojna i nieporuszona - trwała.

Dochodziły do niej okrzyki rodzących się dzieci, umierających starców, mordujących się mężczyzn i zawodzące kobiety. O jej kamienne piersi odbijały się echem historie narodów, plemion, rodzin, ludzi. Zanurzona w trwaniu góra pozwalała porażkom i cierpieniom odpływać jak obłokom na niebie. Osadzona mocnymi korzeniami głęboko w podbrzuszu swej matki Ziemi obserwowała szczęście i piękno i to, jak powoli zmieniają się w odległe wspomnienie.

Najpotężniejsze wichury były dla niej pieszczotą, srogie mrozy - rześkim powietrzem, palące słońce - pocałunkami życia. Ale wszystko to w milczeniu przepływało przez potężną Górę. Góra zajęta była trwaniem.
Pewnego jesiennego wieczoru potężny wiatr przyniósł wysoko aż ponad śniegi babie lato - a w nim - nasiono.
Wiatr bezlitośnie uderzał o skały potężnej góry i wyjąc porywał maleńkiego wędrowca w dalszą tułaczkę.
Nie wiadomo, dlaczego tak się stało, ale gdy wiatr chciał na nowo pochwycić swoją ofiarę - Góra sprzeciwiła się. Otworzyła swoje granitowe łono i wpuściła do środka nasiono.

Nasiono rosło. Początkowo nieśmiało rozcapierzając maleńkie korzonki i przytulając się do swojej opiekunki, potem coraz głębiej i śmielej zanurzając w nią swoje rosnące w siłę korzenie.

Czas dla Góry i rośliny nie miał znaczenia. I to co działo się z nimi także nie. Góra trwała, roślina zajmowała wnętrze góry.

(źródło obrazka)

Tylko jakiś geolog odkrył, że przed milionami lat to gołoborze było najpotężniejszą górą na świecie, a las, który tu rośnie i nadal rozwija się, czerpał swoją siłę i soki ze skał, którym Góra pozwoliła przemienić się w żyzną glebę.

Śpiąca Królewna

2011-04-09T13:27:00.000-07:00

Zdarzyło się dziś, że zawędrowałam z przyjaciółmi do Muzeum Archeologicznego.
Stała wystawa - stworzona prawdopodobnie w latach 70. ubiegłego stulecia - zachowała się w doskonałym stanie. Rzekłabym - nieruszona zębem czasu. Nawet panie pilnujące tego przybytku - zastygłe w przygarbionych, skrętnych pozach - jak świątki przy drodze - mają w sobie coś z przeszłości, która nie do końca zamierzchła...

Przechadzaliśmy się po salach z wystawami na temat życia plemiennego dawnych Słowian i natknęliśmy się na eksponaty, którymi Jürgen Thornwald mógłby zilustrować swoje książki o medycynie.
Kości, czaszki, gnaty - z czerwonymi strzałkami wskazującymi na deformacje powstałe w wyniku choroby, uderzenia tępym narzędziem, uderzenia ostrym narzędziem, uderzenia niezidentyfikowanym narzędziem, tudzież roztrzaskania. Mamy też ślady po udanych i nieudanych trepanacjach i niemal kompletny szkielet człowieka, który zmarł na trąd.

Wśród tych medyczno-historycznych eksponatów szczególną moją uwagę zwróciła Jasnowłosa. Stoi sobie na obrazku ze skromnie przymkniętymi oczyma - długie włosy ozdabia szpilka i opaska, szyję otulają ciężkie korale. Niebieską suknię spina na biodrach skórzany pas z koralikami.

Śliczna i Dziewczęca.

A potem przyszła śmierć.

I leży sobie teraz Jasnowłosa w szklanej trumnie. Jak Śpiąca Królewna.
Nie ma w sobie nic ujmującego, jest raczej żałosna - do gładkiej czaszki - szarej jak kamień przydrożny - przyczepiono ciemne ochłapy czegoś, co miało być ozdobą.

Ani śladu po kolorach - pszenicznych włosach czy chabrowej sukience - w okolicach kości miednicznych rozłożono bure strzępki paska, a do sterczących obojczyków przysznurowano zwęglone kulki.

I nastąpiła chwila memento mori - iście barokowa trwoga mnie ogarnęła, że to nie jest ani film, ani jakieś halołinowe strachy, ale to są szczątki PRAWDZIWEGO człowieka.
Że ona była. Urzeczywistniła się w moim świecie z całym prawdopodobieństwem swojego krótkiego życia i śmierci. Zrobiło mi się smutno - że nagle przestała istnieć.

Co zostało z jej głowy? Z jej marzeń, lęków i nadziei? Co zostało z jej serca? Czy ma teraz znaczenie dla kogokolwiek, czy była szczęśliwa albo czy bała się pająków i czy ładnie śpiewała? Czy kochała? Czy była mądra? Ile wysiłku włożyła w swój rozwój, rozumienie siebie i świata? A może była wredną suką, której ktoś trujące grzyby podał... I jakie to ma znaczenie teraz?

Ewa mówi, że sens życiu nadaje to, co po nas zostanie. Myśli, z którymi zostawiamy żyjących.
Ale pamięć o zmarłych rozprasza się i zanika. Groby niszczeją, ci co żyją - umierają. Ogon pośmiertny - pamięć żywych - w końcu opada i energia, która zostaje po człowieku drga jedynie zanurzona w ogólnej plazmie modlitw różnych religii: w intencji bardzo mało określonego tłumu tych, co odeszli. Przepraszam za język, ale jakoś tak mi to energetyczno-kosmicznie brzmi i pasuje.

Więc skoro w obliczu nieuchronnego mijania czasu nie ma znaczenia, kim jesteśmy za życia, to co ma znaczenie?

Myślą budzę Śpiącą Królewnę ze snu.
Ubieram ją w siebie.
I nagle okazuje się, że 800 lat przede mną - istniałam.
Tak, to jest świetna okazja, by spróbować uwierzyć w reinkarnację.

Ciekawe, czy za kilkaset lat któreś z nas wyląduje w takiej szklanej kapsule. Ciało poddane zostanie oględzinom - płeć, wiek, waga, wzrost, przebyte choroby, ilość dzieci, prawdopodobna przyczyna zgonu, obyczaje pogrzebowe, ewentualnie rekonstrukcja twarzy na podstawie kształtu czaszki...
I czy to będzie miało dla kogokolwiek znaczenie? Z wyjątkiem studentów archeologii i pań pilnujących, by nie dotykać eksponatów. Choć dla tych ostatnich to może niekoniecznie.

Cele i marzenia

2011-03-30T09:10:00.000-07:00

Ostatnio zdarza mi się z lekka "nadinterpretowywać" rzeczywistość, z tego faktu wynikają bardzo przedziwne wnioski.
Na przykład - jakiś czas temu padło pytanie o cele związane z dalszymi działaniami związanymi z kończącym się właśnie kursem MBSR. Mój selektywny umysł wychwycił tylko pierwszą cześć zdania - to znaczy tę dotyczącą celów.

No i zaczęło się!
Jakie mam cele w życiu?
Czego chcę?
Co robić/nie robić w życiu, żeby to osiągnąć?

Po wielu namysłach ustaliłam sobie cel. Może niezbyt wymyślny, ale jak dla mnie całkiem do rzeczy. Otóż mam cel: chcę być szczęśliwa.
I tyle.
I tu zaczęły się schody. Bo co to de facto oznacza?
Że będę miała arcyciekawą, świetnie opłacaną pracę? Że będę zdrowa i sprawna, i przynajmniej do 75 roku życia atrakcyjna i zadbana? Że zawsze będę dumna ze swojego dziecka i że do końca dni swoich będę szczęśliwą mężatką i że zawsze będzie wokół mnie grono ludzi, z którymi się dobrze czuję? Że napiszę arcyciekawą książkę o Virginii Woolf i odbędę podróż po miejscach, w których ona żyła? że wszystkie konflikty zbrojne zostaną rozwiązane i już nie będzie klęsk ekologicznych i ludzie nauczą się szanować siebie nawzajem?

List warunków tej mojej szczęśliwości wydłużała się w miarę trwania rozważań.
I nagle tknęło mnie. A co, jeśli nie? A co, jeśli moje życie potoczy się inaczej niż bym tego pragnęła? Co, jeśli moje koleje losu rozczarują mnie? Co z moim celem? Czy to by oznaczało, że już nie będę szczęśliwa?
Rozpacz mnie ogarnęła.

I wtedy przyszło mi do głowy, że idealnie by było, żeby to poczucie szczęścia trwało niezależnie od zaistniałych okoliczności zewnętrznych. Rozmarzyłam się, jak by to było pięknie zbudować w sobie taką przestrzeń wypełnioną spokojem, pogodą ducha, radością życia, która promieniuje ze mnie niezależnie od tego, co dzieje się ze światem i ze mną w tzw. realu.
Wyobraziłam sobie siebie-ostoję, emocjonalnego cyborga, który nie wie, co to cierpienie, samotność, gniew, szaleństwo, głód, strach... Gdy podzieliłam się takim pomysłem z moją znajomą, ta stwierdziła sarkastycznie, że taki koncept trąca buddyzmem...
Aż mnie zatkało i zrobiło mi się przykro, bo to przecież mój pomysł był na życie.

Odczułam mocno przepaść,jaka dzieli cel i marzenie. Jeśli taki trwały stan ducha udałoby się osiągnąć, po cóż wówczas walczyć o tzw. lepszy byt? Po cóż szukać przyjaciół i podtrzymywać więzi? Po cóż walczyć z własnym lenistwem i ograniczeniami?

Jak zwykle nie umiem wyważyć, jak zwykle chcę jechać po bandzie.
No bo czy poczucie szczęścia nie ma takiej samej natury jak ciąża? - Nie można być trochę w ciąży i chyba też nie można być trochę szczęśliwym.

Ścięcie Narcyza

2011-03-16T15:29:00.000-07:00

Zdarzyło się wam kiedyś, by ktoś udowodnił wam, że nie jesteście tacy fajni, jak byście chcieli być? Niemiłe uczucie, prawda? I tylko twardziele spuszczają wówczas głowę i w pokorze przyjmują bolesne słowa krytyki. Ale przecież można także się obrazić, zapowietrzyć, strzelić przysłowiowego focha - "No wiesz! Jak możesz tak mówić!"
Zgodnie z ćwiartkowym podziałem rzeczywistości Wilbera kryterium prawdziwości, które odnosi się do lewej górnej ćwiartki (czyli wszystkiego, co dotyczy osobniczego wnętrza), jest prawdomówność. Więc można nie do końca być prawdomównym albo nie mieć pojęcia o tym, że właśnie się łże w żywe oczy. Poczucie krzywdy - czy doświadczane realnie, czy udawane - zawsze jakoś oczyszcza i uniewinnia. I lżej na duchu - no bo przecież on/ona nic nie wie o mnie na prawdę. I widzi drzazgę w moim oku a w swoim belki nie raczy dostrzec... I pewnie jeszcze z tysiąc podobnych argumentów.
Gorzej ma się sprawa, jeśli taka prawda prawdziwa sama trzaśnie prosto między oczy.
Znikąd. A może raczej z oddechu, który na jedną krótką chwilkę wdziera się pomiędzy segmenty pełzającego w głowie tasiemca myśli.
I nie chodzi tu o jakieś malkontenckie zawodzenie nad swoją niegodziwością, wyolbrzymianie zła i nikczemności po to, by odrealnione, mniej prawdziwe stało się niewiarygodne...
To jak wrzucenie kamienia do jeziora o idealnie gładkiej tafli, w której można było siebie oglądać.
Pierwszą reakcją jest prawdziwe zaskoczenie. Że nie miałam o tym pojęcia. No bo jak takie coś dużego i obślizgłego, z czym ze świętym oburzeniem walczę i wytykam wszystkim naokoło, także zamieszkuje we mnie. I nie jest jakimś tam wątłym cieniem emocji, przebłyskiem, który natychmiast gaśnie, ale potężną, niszczycielską siłą, która kieruje bardzo wieloma moimi słowami, myślami, działaniami.
Można się zdumieć.
A wtedy - oj boli.
Lustro jeziora mętnieje, obraz przestaje być wyraźny, swojski – co potęguje grozę sytuacji. Włos się jeży. To monstrum to też ja? Skąd?! Jak?!
Nie ma kogo obwiniać o złe intencje ani o niezrozumienie czy nieznajomość. Wpadam w panikę i zaczynam czuć się tak, jakby przyłożono mi do szyi zimny nóż.
Ale kto go trzyma?

Dobrodziejstwo posiadania ciała

2011-03-05T13:11:00.001-08:00

Padam na ryjek. Już pot zdążył okrzepnąć, już zaspokoiłam pragnienie. Cały dzień spędzony na macie podczas stażu aikido z senseiem Miquele Quaranta.
I tak na świeżo. Ciało to cudowna sprawa. Jestem nim, ale i nie jestem. Ono "pamięta" lepiej, co wychodzi za każdym razem, gdy umysł - poprzez zmęczenie - zostanie pozbawiony kontroli nad nim.
"Nie myśl! Po prostu ćwicz!"
Przez ciało przepływają fale emocji: od euforii i radości z ruchu i ze wspólnego ćwiczenia z ludźmi, których bardzo lubię, a których dawno nie widziałam, poprzez poczucie swojej siły podczas wykonywania torifune, aż po doświadczenie samotności, która nie jest ani zła, ani dobra. JEST.
Sensei Quaranta mówił dużo o umiejętności relaksowania się i o tworzeniu przestrzeni wokół siebie. O nieprzywiązywaniu się do tego, co statyczne i nieruchome jak narodowość czy przekonania - i o konieczności doświadczania, tego co usłyszy się w teorii.
Kurczaki, prawie jak by był jakimś Buddą.

Ciało przyjmuje dotyk, który krzepi, czyjś silny uścisk i życzliwe zajrzenie w oczy.
Ciało chce się zwijać w kłębek i koić smutek i to z niego wypływa drażniąca tęsknota za ciepłem ust na karku. Z niego płynie przyjemność tańca i aikido. I ono obrywa za brak uważności w postaci siniaków czy kontuzji. Na nim odbijają się moje smutki i stresy. I ono wszystko przyjmuje. Pamięta znacznie więcej niż chciałby umysł.
I choć te wszystkie emocje przeżywa moje małe porąbane ego, które na tyle zadomowiło się w ciele, że zaprzęgło je w swoje jarzmo, dziś myślę o nim z życzliwością. No i co z tego, że to nie jest WIELKIE JA, i co z tego, że to "tylko" to małe ja ma w sobie tyle bogactwa doznań, i co z tego, że te emocje pojawiają się i znikają. Ale są i jest ich na prawdę bardzo dużo.
I mam ogromną przyjemność z tego, że mogę ich doświadczyć, rozpoznać, zauważyć. Ciało działa jak szkło powiększające, albo papierek lakmusowy. Cudowna sprawa.
Żeby wyrazić swoją wdzięczność ciału, zwlokę się (czyli tak na prawdę je? A może nas oboje - obie??) sprzed kompa i poczołgam się w kierunku wanny.

Kilka słów o sobie

2011-02-27T13:43:00.000-08:00

Ostatnimi czasy z prawdziwym trudem przychodzi mi poznawanie nowych ludzi. Nie dlatego, że mnie nie ciekawią - wręcz przeciwnie. Sprawa ma się zupełnie odwrotnie. Zupełnie gubię fason i wpadam w nieskładny bełkot, gdy przychodzi do tej części konwersacji, gdy trzeba powiedzieć "kilka słów o sobie".

Co mam powiedzieć?
O skończonych studiach, które tak na dobrą sprawę były przypadkowe i prawie nic nie mam z nimi wspólnego teraz? O pracy, którą podjęłam kilka lat temu, uciekając przed innymi wyzwaniami, które wówczas wydawały mi się nie do pokonania? A może o tym, czym zajmuję swoje ręce i głowę obecnie? Ale o czym to świadczy? Czy to, że jestem mamą i spędzam dni, opiekując się Synkiem to wystarczający określnik?

Niewiele mam do powiedzenia. Bo w gruncie rzeczy niewiele wiem na swój temat. Co jest ważne, co jest kluczem opisującym ten fragmencik rzeczywistości, który raczy być mną? A może to jakieś wydumane oczekiwania? Po co komuś taka PRAWDZIWA PRAWDA na temat nowopoznanej osoby? Być może na dobry początek wystarczy poznać imię...

Mieszają mi się porządki.Z jednej strony - wpisywania się w konwencje i schematy w celu sprawniejszego poruszania się po świecie przepełnionym rzeczami i BARDZO WAŻNYMI SPRAWAMI. Z drugiej - podskórne, ale uporczywe poczucie, że kurwa mać to nie to. Przepraszam wrażliwych za język. Zamiast grzecznie zapytać o cenę śledzi w oleju, chce mi się rozedrzeć skórę starszej sklepowej, zanurkować w jej mięsisty podbródek i zdrapać znużenie z jej oczu, żeby... żeby wreszcie TO było dokładnie TO.
A może i to pragnienie jest jakimś poronionym pomysłem, który zroił mi się w głowie napchanej nie-moimi ideami? A może to nie są czyjekolwiek idee? Może po prostu są. Jak Wszechświat zamknięty w krótkiej chwili pomiędzy wdechem a wydechem?

Oglądając film

2011-02-06T13:50:00.000-08:00

Chciałoby się napisać coś powalającego błyskotliwością, coś zabawnego, coś, co by czytało się z wypiekami na twarzy.
Ale kupa.
Nic nie będzie.
Wpis tak samo trywialny i nudny jak codzienność.
Bez spektakularnych wybuchów, bez rozdzierających dramatów.

Jest za co być wdzięcznym.

Będzie tylko zdumienie nad filmem:
Oglądam go - ale trochę inaczej - trochę zza zaplecza. Słyszę wypowiadane kwestie, widzę mimikę, śledzę fabułę, ale ciągle wyłazi zza kostiumów praca aktora. Meg Ryan siedzi na fotelu i zwierza się innemu aktorowi z nie swoich kłopotów. A ja płaczę prawdziwymi łzami nad historią, która nigdy się nie zdarzyła.
Zdumiewające przeżycie.

I znów mnie poniosło :)))

2011-01-12T13:01:00.000-08:00

A tak mnie poniosło... A co tam. Daleko mi do błyskotliwości Tuwima i głębi Naborowskiego, ale trudno mi ukrywać, że takie zabawy w rymowanki sprawiają mi dużo radości.

Metafizyczna wyliczanka

Błysk, lot, lotos, błoto
w bagnie, w błocie - złoto
złoto - marność i milczenie
słowo - słoma i kamienie.

Bum! – i stało się Ciało
i w zmysły się ciało odziało
zło – dobro, wina – kara
i nic z tego – i wszystko naraz.

Wdech - i świat w Twoich dłoniach
Wydech – i miłość, co kona
Dotknij bólu, zażyj tęsknoty,
bądź szczęśliwy i – do roboty!

Niespodzianka dla pana B.

Zaskoczę Cię, mój Panie
skuszona na bok skokiem
tak szybko to się stanie
nie mrugniesz wiecznym okiem

uskoczę lekkim krokiem
przed gromem twojej złości
zadziwisz się tym skokiem
o Wieczna Nieruchomości.

Niechybnie będę wirować
oddalać od niebiosów
nie będę głowy chować
przed gradem Twoich ciosów.

A gdy osiądę na ziemi
zajęta drobiazgami,
nie powiem głośno, że mi
brak Boga z zastępami.

Podobno nie grasz w kości
i zwykłeś po ziemi kroczyć
więc czy mej czupurności
pozwolisz się zaskoczyć?

Święta

2010-12-29T13:32:00.000-08:00

Patrząc na Wojtka, ubierającego choinkę, zastanawiałam się, czy istnieje człowiek na świecie, który nie zna w ogóle żadnych tradycji ani zwyczajów, nie celebruje żadnych „powszechnych” świąt, nie uczestniczy w świątecznych euforiach – taki kulturowy ignorant. I jak mógłby się czuć, widząc ludzi biegających za prezentami albo takich, którzy obchodzą z figurami świętych swoje wioski.

Wyobraziłam sobie takiego aliena, niezwiązanego ze „swoimi” żadnymi tradycjami – czy to religijnymi, czy świeckimi – jak choćby wybory. I przyszło mi do głowy, że to musiałaby być osoba, która wobec takich wydarzeń, musiałaby doświadczać bardzo namacalnie samotności.
I czy gdyby istniała taka społeczność, która mówiąc skryptem Wilebrowskim – w lewej dolnej ćwiartce nie miałaby nic do wspólnego świętowania, czy to byłaby w ogóle społeczność.

Swoją drogą, co to za niezwykłe wydarzenie, te święta. Dotyczą przecież bardzo wewnętrznych przeżyć, związane są z duchowością i subiektywnym światopoglądem, a rozpanoszyły się we wszystkich czterech ćwiartkach – na zewnątrz, w pojedynczych przygotowaniach – zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych, w przeżyciach zbiorowości, a nawet w prawej dolnej – przecież wolne w tym czasie, to decyzja „odgórna”.

Paradoksalne jest to, że te święta obchodzą także ludzie, którzy nie żyją w specjalnym przywiązaniu do tradycji chrześcijańskiej. A w jeszcze większe zdumienie wprawiają mnie ludzie, którzy, nie dość, że dalecy są od chrześcijańskiej tradycji religijnej, to jeszcze widzą w świętach przykry obowiązek. Zastanawia mnie, dlaczego - mimo że wzdychają poczuciem ulgi, że święta się skończyły, nadal w nich uczestniczą. Dla kogo tak się poświęcają? I po co, skoro to takie upierdliwe i przykre do zniesienia?

Lubię święta. Mimo że jest roboty po dziurki w nosie, moc stresów związana z przygotowywaniem prezentów i choinkowa melancholia, która dopada zwłaszcza w wigilijny wieczór. Lubię te przebłyski wspólnotowości i chwile uniesień. W tym roku na przykład przeżyłam wspaniałe siostrzane klejenie pierogów i rodzinne kupowanie choinki.
Jak dla mnie - perełki sezonu.
Uśmiecham się do takich chwil z czułością. A co tam, święta są w końcu. Chociaż może właśnie wówczas najmocniej dotyka, że to tylko chwile, które zaraz zamienią się w zamglone obrazy z przeszłości.

zima

2010-12-26T01:46:00.000-08:00

Miałam zimę przed oczami. Napuszoną i skrzącą się, twardą i mokrą.
Miałam zimę w szczypiących palcach stóp.
Miałam ją także w bezsilności boksujących kół i zamarzniętych szybach.

Zmroziła mnie ta zima.
Utknęłam na dobre i marne były wszelkie rozpaczliwe próby zmiany tej sytuacji.
Więc się nie szarpię. Pozwoliłam sobie przymarznąć do tego, co jest.
I nagle, zupełnie niespodzianie okazało się, że nie ma piękniejszego miejsca niż cmentarz.
I wędrując po nim byłam niemal przekonana, że Młody i ja to jedyne żywe dusze na całym świecie.
Nie wychodziłam długo z zachwytu.
Śmierć chadza w białym. I bardzo jej w tym do twarzy.

A teraz się wzięło i roztopiło. Jest ślisko, szkliście i buro. Odtajało moje jestestwo i szura na buciorach od bandy do bandy z błaganiem w oczach, żeby ta bezładna jazda bez trzymanki się wreszcie skończyła.

Antarktyda

2010-12-15T14:22:00.001-08:00

Antarktyda to jedna wielka abstrakcja. Nieograniczona biała przestrzeń. Brak punktów odniesienia, skali. Świat, w którym nic się nie dzieje wokół, ale bardzo wiele dzieje się w nas. Trudno znaleźć na zewnątrz coś poruszającego świadomość. Dziwne to miejsce na Ziemi, w którym nie ma nawet kropli życia, ale w którym można poczuć, co to znaczy istota ludzka. Dziwna przestrzeń, powodująca miejscami euforię, miejscami smutek, chociaż w niej samej nic się nie zmienia. Ludzka mrówka wlokąca się przez Antarktydę, codziennie budująca swój dom, a życie ograniczone do paru podstawowych czynności. A jednak było to życie ciekawsze i pełniejsze niż w wielkim wspaniałym mieście. Wszystko, do najdrobniejszego szczegółu było prawdziwe.
Marek Kamiński, Moje podróże

Jedni jadą na Antarktydę, inni siadają na poduszkach. Każdy szuka sensu w bezsensie. Jak igły w stogu siana.
Trudne.
Ale ponoć możliwe.

Wdzięczność

2010-12-13T15:29:00.000-08:00

Jak to jest zgrzytać zębami na coś, z czym spędza się każdą wolną chwilę, przekonuję się od zakończenia SpIn-u. Programy do obróbki materiałów audio i video, którym brakuje kodeków, mało miejsca na serwerze, i cholerna winda, która lekce sobie waży moje niezwykle ważne potrzeby. W akcie rozpaczy przerzuciłam się na Linuxa ale tu też nie bez zgrzytów. Tego programu nie ma, a to w wersji linuxowej działa zupełnie inaczej niż w Windowsie.
To mało optymistyczne pojękiwania, zwłaszcza w kontekście akcji zaproponowanej przez Klinikę Stresu: wdzięczność.
No więc moja malkontencka natura trochę tu się przymyka speszona, bo jest za co czuć wdzięczność. Dziwne to uczucie, gdy wdzięczność owa nie ma skonkretyzowanego obiektu. Ot, taka sobie dyndająca w zwisie swobodnym, nie za bardzo zajęta wdzięczność.
Czy wypada tak szlachetnemu przecież uczuciu przejawiać się w takiej "zwiewnej" formie? I czy taka wdzięczność mniej waży niż taka, która odbija w spojrzeniu obiekt wdzięczności?

Za oknem śniegowo aż miło, jest grubo po północy, a mnie już tyłek boli od siedzenia przy kompie, więc z wdzięcznością i ulgą zamykam mój pożeracz wolnego czasu i idę spać.

Doświadczanie duchowości

2010-12-02T07:05:00.000-08:00

Można powiedzieć: uff... schować plakietkę organizatora i zająć się szarą, swojską codziennością, w której mistrzowie, coachowie, zakonnicy wszelkiej maści gasną gdzieś na horyzoncie doświadczenia drugiego człowieka.

Zostaję sama ze swoim "doświadczeniem duchowym". Nie-do-opisania, zamkniętym na dobre w lewej górnej ćwiartce AQAL-a. Przez chwilę nadzieja na wejście w Kontakt, na Spotkanie - chwiała się we mnie nieśmiałym płomieniem. A może bardziej roiło mi się, że to nie będzie Spotkanie, ale zlanie się w jedno doświadczenie, bez rozróżnienia na Ciebie i mnie, bez konieczności wyrażania siebie i ubierania w słowa. Z jaką ulgą odebrałabym taki stan zespolenia...

Ale jak zwykle w realu - bajki się zdarzają komu innemu.

Myślę, że doświadczanie duchowości jest chyba jedną z niewielu cech wspólnych całej ludzkości, której jednak uparcie zaprzeczamy, bo nie dowierzamy sobie wzajemnie. Nie mieści się nam w naszych egocentrycznych głowach, że inni "mają tak samo", a przez to wcale inni nie są.

Być może błogosławieństwem dla tych, obarczonych słodko-gorzkim brzemieniem własnego ego - są takie właśnie wydarzenia jak SpIn.

Oczekiwanie na fajerwerki, czyli Rozterki koordynatorki

2010-11-21T04:31:00.000-08:00

Trudno ukrywać, że przygotowania do Konferencji do III Ogólnopolskiej Konferencji Integralnej idą jak po grudzie, że będzie znacznie mniej uczestników, niż organizatorzy się spodziewali.
Kto nie spełnia czyich oczekiwań? My jako stowarzyszenie - uczestników? A może sami sobie robimy "kuku", spodziewając się dzikich tłumów, walących drzwiami i oknami? Może nie trzeba się nastawiać na spektakularny sukces - to optymistyczne przekonanie, że podejście integralne stanie się modus vivendi całych rzesz Polaków, zdaje się nie przekładać się żadną miarą na rzeczywistość.

Może trzeba z pokorą spojrzeć na siebie i świat - prawdopodobnie są tysiące ludzi, którzy wiodą żywot pełen harmonii, zrównoważonej troski o każdy aspekt życia, w pełni integralny - nie mając w ogóle pojęcia, że są wcieleniem teorii niejakiego Kena Wilbera... i pewnie niespecjalnie by się tym przejęli.

Nie robimy nic spektakularnego, nie odkrywamy nieznanych lądów.
Może niech lepiej III Ogólnopolska Konferencja Integralna stanie się po prostu Spotkaniami Integralnymi, w których uczestniczy grupa ludzi ciekawych świata. Bez integralnego zadęcia i oczekiwań.
I zdaje się trzeba oswoić się z myślą, że teoria integralna jest sprawą niszową, a Wilber to nie Chrystus, którego nauki zna niemal cały świat.
I chyba dobrze.

No i jeszcze kwestia tematyki.

Temat jest fascynujący i bardzo ciekawy, ale być może dla tych ludzi, którzy mają wątpliwości, którzy doświadczyli duchowości w przeróżny sposób, odmienny od takich przeżyć jak wzruszenie przy śpiewaniu kolęd czy innych praktyk religijnych.
I nie ma co się puszyć, że to temat, który wciągnie każdego.
No bo nie wciągnie.

Żeby móc pytać do duchowość, trzeba mieć zapewnione minimum poczucia bezpieczeństwa.
A tu - gdy kryzys, sesja nad głową, pytania o pracę i trzy miliony innych absorbujących rzeczy - nie ma miejsca na świat odczuć, doświadczeń, wrażeń i subiektywnych przeżyć.

Co musi się stać, by to miejsce powstało? By duchowość stała się tak powszednia jak mycie zębów? Bez ekstazy, mówienia językami, oczekiwania na oświecenie?
Bez fajerwerków i nadzwyczajnych cudowności?

Doświadczenia religijne są bardzo proste. I spotykają nas na każdym kroku. Transcendencja siedzi obok mnie na fotelu i przegląda gazetę.

Przypomina mi się spotkanie z Wiligisem Jaegerem w Warszawie.
Malutki, siwy dziadek mówił o miłości. Nic spektakularnego.
Nie mówił nic odkrywczego, nie rewolucjonizował ani nie burzył. Mówił o miłości jako sile napędowej życia, rozwoju, ewolucji.
O tym, że my - ludzie istniejemy na tym świecie zaledwie ułamek sekundy w stosunku do wieku Ziemi, Galaktyki, o Wszechświecie nie wspominając. I nikt za nami nie tęsknił, gdy nas nie było. Więc nie ma co rozpaczać, nad światem, w którym nas już nie będzie.
Przede mną siedziała para, która ślicznie gruchała wtulając główki i wymieniając jakieś miłosne szeptania. A ja - ze skręconą kostką, po kilkuset kilometrach drogi i pulsującą głową usiłowałam coś porwać z ust Mędrca. Dla siebie, żeby było wielkie "łaaał", żeby móc nogami się zakryć z zachwytu, jaka to mądrość i jak przemawia.

I szlag mnie jasny trafiał.

A potem przyszła refleksja, że właśnie tak powinno być. I że jest ok. Że nie potrzeba w mądrości Jaegera gniewu Mojżeszowego czy cudownych epifanii, które pochłaniałyby uwagę wszystkich zebranych.

Słyszę i rozumiem tyle, ile jestem w stanie usłyszeć i zrozumieć.

W moim rozumieniu duchowość nie jest jak wodogrzmoty, ale jak wilgotna mgła - niewyczuwalnie wszechobecna.I tylko cała zabawa polega na tym, żeby zobaczyć, że to jest mgła.
A czy Spotkania Integralne pomogą to zobaczyć?
Się okaże.
Choć to może znów okazać się oczekiwaniem na fajerwerki.

Madonna Voices

2010-11-07T13:12:00.000-08:00

Przygotowania SpInowe pochłaniają mi dużo energii. I zazwyczaj myśli nie związane z nim, wiążą się z Młodym albo co najwyżej z kombinowaniem, co by tu zrobić, żeby się wyspać.
Dlatego dziś będzie popowo, czyli niezbyt poważnie i głęboko, choć może wcale nie entuzjastycznie i radośnie.

(Jakby na blogu miało być zawsze poważnie i głęboko.)

Opowiem o fascynacji, którą dzielę z Markiem Niedźwieckim ;)

Madonna jest moją wielką miłością od 5 roku życia. Skacząc po łóżku, wyśpiewywałam do kręgla husdadgirl i lajftutel - niespecjalnie mając pojęcie, o czym są te piosenki. Ale to nie było istotne - i tak śpiewałam z ogromnym przejęciem.
Nawet teraz, gdy jestem na baletach, słysząc Like a prayer albo Vouge - ciężko mi usiedzieć na tyłku. Bo mnie porywa i unosi i straszliwie ją przeżywam.

Madonna została mi w spuściźnie z dzieciństwa jako remedium na smutki i zło tego świata. Wystarczy pokiwać się przy La isla bonita albo Depper, albo nie tak dawne 4 Minutes - i jakoś robi się lżej człowiekowi.
A Voices to ostatnio moja ulubiona piosenka - o zafiksowaniu na swoim punkcie i o mieszkających w głowie demonach.
I jak dawniej przeżywam ją zawzięcie i z ogromnym przejęciem.

W wannie

2010-10-14T15:23:00.001-07:00

Nad powierzchnią wody unoszą się lawendowe opary, zanurzam głowę i po chwili otaczają mnie wodorosty z włosów. Ciało poddaje się wodzie z ulgą, a ona cierpliwie i z troską bierze na siebie całe to fizyczne brzemię.
Patrzę na siebie z perspektywy krokodyla zanurzonego w sadzawce – rozszerzające się płuca wynoszą ciało na powierzchnię, wydech – zanurza je, wywołując ruch wody. Fala obmywa uda, zostawiając błyszczącą skórę.
Uszy – pod wodą zwracają się do wewnątrz. Słyszę bijące serce. Wyraźne, nieubłagane, głuche uderzenia. Słucham, jak zmienia się ich rytm, gdy wstrzymuję oddech.
Podnoszę rękę i spadają na mnie ciepłe krople deszczu. W rytm oddechu nad wodę unoszą się a to piersi, a to kolana – z mojej gadziej perspektywy wyglądają jak wyłaniające się lądy.
Skóra na palcach zaczyna blednąć i aż dziwne, że nie łączy ich błona pławna.
Woda rozpuszcza we mnie zacięcie homo sapiens do ulepszania świata. Cofam się w ewolucji. Ciekawe, czy gdybym siedziała dostatecznie długo, rozpadłabym się na atomy węgla?

Błogo bardzo sławił będę ten dzień

2010-10-09T03:30:00.000-07:00

Przepięknie i z całego serca mówił Sted. A ten wiersz chodzi za mną od tygodnia. Ja też mam nadzieję, że narodzę się wcześniej niż umrę.
Chociaż mogę nie zdążyć.
(Zdaje się, że TO w ogóle nie zależy od mojego pośpiechu czy też ociągania się, od gorliwości i starań.
Jest możliwe, że każdy TO może zrobić, choć nie warto się nad tym zastanawiać. Bo może się okazać, że TO w głowie się nie mieści i wówczas pojawi się stróżka myśli, że takie ponowne narodziny to sprawka sił wyższych i że sama nic nie zdziałam.
Co byłoby bardzo bardzo smutnym doświadczeniem.)

Błogo bardzo sławił będę ten dzień,

Kiedy na nowo się narodzę,

Nawet gdy to będzie śmierci mej dzień.

Może jednak narodzę się wcześniej.

Błogo bardzo sławił będę ten dzień,

Kiedy na nowo się narodzę,

Straszny i zwęglony, czarny mój cień:

Drzewo gromem rażone w lesie.

Błogo bardzo sławił będę ten dzień,

Kiedy na nowo się narodzę,

Jasny, bez demonów będzie mój sen,

Zaś na jawie nie zjedzą mnie pleśnie.

Błogo bardzo sławił będę ten dzień,

Kiedy na nowo się narodzę;

Wszędzie na miłość głuchy jak pień,

Będę w sadach obrywał czereśnie.

Prosta rzecz

2010-10-07T13:31:00.000-07:00

Prosta rzecz: oddech.
Zazwyczaj zupełnie niezauważalny wdech, czasem sapnięcie, czasem westchnienie. Ciche, nieustanne połączenie wnętrza ze światem na zewnątrz. Dosłownie i w przenośni.
Jego istnienie zanika pod stosem słów, uczuć, myśli i wydarzeń. Myśli zalewają nieustającym strumieniem. Jedna ważniejsza od drugiej. Ciągną i wabią. I nie wiadomo kiedy – plum! Płynę z ich nurtem, w którym zupełnie wypłukuję się z uważności, spokoju i akceptacji.
Z tego zamętu wydobywa mnie oddech. Na krótko, czasem na dłużej czuję chłodną strużkę w nozdrzach i nawet dociera do mnie, jak rośnie w oskrzelach i płucach, jak rozbija się białą pianą na samym ich dnie. A potem wraca unoszona przez niezmordowaną przeponę.
Jednym z trudniejszych ćwiczeń jogowych dla mnie jest anuloma viloma – oddychanie naprzemienne.
Z zatrzymanym powietrzem jest niewygodnie, niemal boleśnie, a potem niedowytrzymania. Oddech staje się gęsty od zalegającego w płucach ciężaru.
Powolny strumień wydechu niecierpliwi, niemal z obrzydzeniem wylewam z siebie zatęchłe powietrze, a nowy oddech biorę zachłannie i z dziką przyjemnością.
Wtedy ta dostrzegam tę prostą czynność jako najważniejszą aktywność w życiu.
Dopóki znów nie zatopię się w kuszącym strumieniu braku świadomości.

Czego ode mnie chcesz?

2010-09-23T03:58:00.001-07:00

Osaczyli mnie mistrzowie duchowi. Jak wataha wilków zacieśniają krąg. I już czuję, jak z prawej leci w moim kierunku sierpowy od Chrystusa Króla Wszechświata i Polski.
I już słyszę, że początek staje się końcem; niedomknięte koło Mistrza Zen Jakusho Kwonga zwala mnie z nóg. O, a tu znów Osho mi na plecy skoczył i gwałci przez uszy trawą co, sama rośnie.
Tu lotos, tam lilija – święte pisma, znaki i symbole wściekle podgryzają łydki. Mędrcy i święci za włosy mnie ciągną w stronę zbawiennej światłości, dobrodusznie, z miłością w oczach rozpruwają brzuch i każą patrzeć na własne wnętrzności.

I już nie wiem, czego ode mnie chcą i jaki jest cel ich działań.

A czego ja u nich szukam?

Pobudka?

2010-09-20T06:02:00.000-07:00

Ostatnio moja cierpliwość przechodzi ciężką próbę.

Otóż komputer w sposób swawolny i wielce niezależny od mojej woli i potrzeb łączy się lub nie z Internetem. I trafia mnie szlag, gdy po raz szósty podchodzę do zapłacenia za jakąś fakturę, ręce opadają, gdy wysłana poczta zawiesza się w zadumie, a zdjęcia, które tak pieczołowicie kroiłam, zdobiłam i retuszowałam za nic w świecie nie chcę przejść przez wąziutką stróżkę kabla.

Zostaję pożarta przez własną ciekawość, co nowego dzieje się na FB, a dostaję spazmów, gdy Tok FM milknie w pół bardzo ciekawej wypowiedzi zaproszonego gościa. Nic tylko się potrzaskać.

Muszę sprawdzać, muszę odpisywać, muszę interesować się, być w wielkim strumieniu matriksowego świata. Ze zdziwieniem zauważam, że ów świat wyskakujących okienek stał się dla mnie równie ważny i realny, jak świat widziany za oknem. Z tym że ten pierwszy ma jedną przedziwną właściwość: widoki, które rozpościera, wydają się znacznie bardziej atrakcyjne od tych widzianych w realu. Może to przez swoją gęstość informacji i rozrywki, którą zapewnia?

A gdyby tak pozwolić łączu internetowemu zatkać się na dobre? Wyciągnąć wtyczki i zostać tylko z tym co namacalne, pobliskie i rozcieńczone? Listem przydługim do przyjaciela, chłodem odczuwanym w zbyt przewiewnym swetrze, rozmową z panem w księgarni, zabawą w piłkę i karmieniem wiewiórek. A gdyby stanąć na nowo w kolejce na poczcie i czekając, patrzeć na ludzi, czuć atmosferę zwyczajności? Czy zmieniłyby się wspomnienia, gdybym zamiast 600 zdjęć mojego synka miała ich 20? Co stałoby się z czasem? Co z przyjaźniami i samotnością w sieci?

Obudź się, Neo – powiedziała Trinity.

W parku

2010-09-16T04:00:00.001-07:00

Park to takie miejsce, w którym rozpoznać można dzień tygodnia i godzinę po ogólnej charakterystyce osób w nim przebywających.

I tak, jeśli park zaczynają wypełniać gaworzące wózki, rowerki-trzykółki i łyżworolki z chwiejącymi się na nich 6-latkami, a za tym osprzętem uganiają się panowie – różni wiekiem, temperamentem, zaangażowaniem w swojej obowiązki opiekuna no i urodziwością – znak to niechybny, że mamy sobotnie popołudnie.

Czasem zaś mnożą się dostojnie kroczące pary z pociechami – panie niespiesznie narzucają tempo małżeńskiego tandemu, uderzając obcasami w asfalt, pachnący panowie podpierają swoje panie ramieniem męskim i odzianym w garnitur, dziewczynki w lukrowanych koronkami spódniczkach i białych rajstopkach robią wszystko, by na przekór sunącej parze rodzicielskiej zatopić choć czubek pantofelka w kałuży, chłopcy natomiast – jak to chłopcy wyskakują znienacka na kaczki i uwalniają je od błogiej ciszy. Gdy takie zjawiska da się zaobserwować w parku, wówczas niemal z całą pewnością powiedzieć można, że jest to niedziela.

Z szarym tygodniem bywa trochę trudniej. W parku krzyżują się plany dni, rytuały, drogi do pracy i na wagary.

Atmosfera w parku gęstnieje w okolicach godziny ósmej rano – park wypełnia stukot prędkich kroków i zdawkowe rozmowy telefoniczne. Głowy podskakują rytmicznie, mijają się, rozchodzą. Nikt nie zatrzymuje się przy stawie z łabędziem czy przy wodospadzie. Czas tu nabiera iście sprinterskiej szybkości.

Ale w okolicach godziny 10 zaczyna odpuszczać, ponieważ w scenerię parkowych ławek i alejek wplątują się kobiety z wózkami. Matki, nianie, ciotki, babcie i opiekunki – zazwyczaj się nie spieszą, pochylają się nad patyczkiem na drodze, kierują palce na motylki, mrówki i wiewiórki na drzewach, obsypują okruchami nienażarte gołębie. Najtłumniej zjeżdżają się przy altance i koło fontanny, zostawiając słoneczne ławki przed Pałacem Opatów paniom i panom w starszym wieku. Ci wystawiają pomarszczone twarze ku słońcu, poważnie i dostojnie ogrzewają obolałe nogi, chronią szyje chustkami, omawiają niespiesznie i w detalach swoje życie.

Im bliżej popołudnia – godziny 16-17 – tym więcej spacerujących par – tych pierwszorandkowych i tych posuniętych nieco bardziej w oswajaniu sobie drugiej połówki pomarańczy. Miłość oślepia i ogłusza ich na wszystkie parkowe bodźce. Czasem milczą wspólnie, czasem zatapiają się w rozmowie lub swoich ramionach. Nieprzytomni, przepiękni, młodzi.

Zdarza się, że ten grafik zostaje zaburzony przez jakieś wydarzenie, rzadko dzieje się tak, że ktoś wyłamuje się z tego naturalnego porządku.

W pewne wrześniowe południe moją monotonię uganiania się za Bobkiem przerwał stukot rozpędzonych obcasów. Duża torba i ciemne okulary, telefon przy uchu i rozpuszczone ciemne włosy kołysały się zdecydowanie na nieprzyzwoicie zgrabnych i długich nogach. Rozmowa z niewidzialnym partnerem toczyła się płynnie i bardzo zdecydowanie. Spiesznie ominęła kłębiące się na drodze dzieci zbierające kasztany, które tego roku już zaczęły spadać.

Nagle długie nogi potknęły się, i choć kostka niezgrabnie się wygięła, udało się im utrzymać równowagę. Park zmusił je, by zwolniły, zatrzymały się. Cała postać skuliła się tuż nad winowajcą – malutkim błyszczącym kasztanem, który dopiero co wykluł się z kolczastej skorupki. Czerwone paznokcie chwyciły go delikatnie, podniosły do nosa i całe ciało rozszerzyło się, wdychając kasztanowy zapach. Usta ucałowały w popłochu i z czułością małą kulkę, a dłoń zamknęła ją w sobie.

Kolejne kroki długich nóg nie były już tak śpieszne. Zdaje się, że kobieta odgarnęła włosy z twarzy i zdjęła okulary, rozglądając się łagodnie.

Gdy podniosłam się z kucek, jej postać zniknęła za zakrętem.

Sąsiadka na kawie, czyli o ciele na jodze

2010-09-13T15:12:00.000-07:00

Dziwne to ustrojstwo – ciało.

Niby znane – od paznokci aż po końce włosów – wiem, jak wygląda prawa ręka, brzuch, a nawet tyłek. Świetnie rozpoznaję swoje odbicie w lustrze i bez zawahania potrafię wskazać na zdjęciu swoją osobę.

Co więcej, znam też odczucia, które z niego płyną – jak boli brzuch przy menstruacji, swędzi pięta, jak się czuje po wypiciu lampki wina, a jak po trzech reddsach.

No więc żyję sobie z tym ciałem już trochę ponad 30 lat. Dobre znajome – można rzec. Widzimy się na co dzień, spotykamy na jakiejś przestrzeni i wymieniamy uwagi na temat pogody, tudzież zdrowia i mody.

Sąsiadki z bloku. Mijamy się, zdawkowo nawiązując kontakt, choć tak naprawdę nie zwracamy na siebie uwagi. Nie ma między nami porozumienia, akceptacji i życzliwości.
No bo jak nie wściekać się, gdy ona robi to co chce? Jest śpiąca wówczas, gdy mam najwięcej do zrobienia, garbi się, gdy potrzebuję stać prosto, wyskakuje znienacka spod bluzki, akurat wówczas, gdy powinnam być całkowicie pozbawiona seksapilu. Dostaje zadyszki, gdy potrzeba mi biec.

Kiedy tylko zdarza się okazja, narzekam na nią: że nogi zamiast być smukłe i długie – „wzbudzają zaufanie”, że tyłek latynoski, że ramiona kajakarza, a włosy niedoopanowania. Większość kobiet doskonale wie, o czym mówię.

Ale ostatnio zdarzyła się okazja, by pobyć ze sobą. Zaprosiłam tę moją sąsiadkę na kawę. Znaczy - na jogę.

W ciągu półtorej godziny przepłynął przeze mnie ogrom wrażeń. Ciało opowiadało mi o bólu, napięciu, niepokoju, zniechęceniu i gniewie, które mieszkają w nim, tak często niezauważane lub lekceważone. Przychodził smutek i czułość, duma i zawstydzenie. Zaskoczyła mnie jego elastyczność i wytrzymałość. Zobaczyłam napinające się mięśnie i opadająca skórę. Widziałam, jak walczy o zachowanie równowagi, słyszałam łomot serca, czułam spływającą po szyi kroplę potu i drżące ze zmęczenia łydki.

W pozycji kołyski z prawdziwym wzruszeniem odkryłam, że moje własne ramiona stwarzają mi najbezpieczniejsze schronienie na świecie. Gdy ciało przyjęło pozycję wojownika, stałam się nim – spokojną, pozbawioną lęku siłą. Gdy zawisłam jako gołąb – poczułam, że ledwo dotykam skrzydłami ziemi. W asanie zwanym drzewem – stopy zapuściły korzenie, uda stwardniały jak konary dębu i wystrzeliłam w stronę nieba…

Zobaczyłam, że dobrze nam razem. Chciałabym zaproponować tej mojej „sąsiadce” żebyśmy już nie mówiły sobie per pani. Zdaje się, że ma mi wiele ważnych rzeczy do powiedzenia, jeśli tylko jej zaufam i okażę życzliwość.

Ziarenka piasku

2010-09-05T13:46:00.000-07:00

Leżeliście kiedyś na plaży, przyglądając się płynącemu spokojnie życiu?
Do wilgotnej dłoni przykleiło się kilka ziarenek piasku – maleńkie kryształki tak różnorodne – szare, czarne, złote, białe i przezroczyste – pojedynczo przypominają maleńkie klejnociki – każdy niezwykły, każdy piękny, ciekawy, wyjątkowy. Ile może ich być na plaży? Ile ich jest pod stopami – albo chociaż – ile pochowało się w zakamarkach ubrań?
Drobinki piasku tworzą miękki dywan dla bosych stóp. W stronę morza i dalej do Sopotu, Gdyni i aż po Hel – płaski jasny pasek linii brzegowej z miliardów ziarenek piasku.

Mężczyzna biegnący wzdłuż linii brzegowej tak jak ja ma piasek między palcami.
Tak jak ja mruży oczy od słońca. Ciekawe, czy tak jak ja odczuwa przyjemność, gdy zachłystuje się powietrzem, gdy wpada ono głęboko aż na samo dno przepony i gdy płuca same wyrzucają je z powrotem. I jeszcze raz. I ponownie. Równe tempo biegu, oddech harmonizują się z szumem fal. I wszystko staje się oczywiste, naturalne i dokładnie takie, jakie powinno być.
Niebo jest niebieskie, stopy miarowo odbijają się od wilgotnej ziemi, brzeg zanurza się w falach, to znów wyłania.
Proste uczucie istnienia. Cenne. Wyjątkowe. Najważniejsze.
Dokładnie tak ważne jak ziarenka piasku przyklejone do wilgotnych dłoni.

Uczucia abstrakcyjne

2010-08-30T13:43:00.000-07:00

Dzieje się w świecie. Albo w szklance wody - jak kto woli. W Warszawie trwa jakaś niezrozumiała dla mnie afera o tablice i krzyże, W "Polityce" wieszczą kryzys Kościoła w Polsce, Wałęsa chciałby pewnie, żeby jego "solidarni przyjaciele" przestali mu już wreszcie zawracać gitarę.

Patrzę, słucham i tak po ludzku się dziwię. Zionie mi z mediów abstrakcyjną niechęcią. Taką niechęcią, której podłoże jest bardzo trudne do opisania, a jak już się wyłuszczy w czym rzecz, to zdaje się niewarta aż takich mecyi. Czasem wydaje mi się, że niektórzy ludzie mają do siebie wzajemnie źle, ot tak, dla zasady, żeby było. No bo z gruntu to każdy jest porządny człowiek, ale nawet porządny musi sobie czasem na kimś psa powiesić albo świnię podłożyć. Tak dla zasady.

Przypomina mi się także scenka z niedalekiej przeszłości: Młody miał wtedy jakieś pół roku i jak i teraz był wcieleniem słodyczy i milusiowatości. Nade mną i Bobkiem rozkwitła w ochach i achach pewna pani w wieku okołoemerytalnym. Że ona tak kocha dzieci, że ona chętnie by im serce oddała, że dzieci są cudowne i wspaniałe, a ona nie ma wnuków i nie ma co z tą wielką miłością zrobić. Poruszona jej potrzebą obdarzania małych dzieci miłością, podsunęłam jej nieśmiało, że niedaleko stąd jest dom małego dziecka i z pewnością potrzebują wolontariuszy, którzy chcieliby poświęcić niekochanym malcom trochę siebie.

Pani spojrzała na mnie zaskoczona. Wyraźnie ją zatkało. Że nie, bo trzeba autobusem dojechać i że daleko. Pożegnała się dość pospiesznie i zniknęła.
Abstrakcyjna miłość, nietrzymająca się niczego i nieskierowana do nikogo rozpryskuje się i znika, nie pozostawiając po sobie śladu.

Lubię powtarzać za Szymborską, że nad ludzi, którzy kochają ludzkość wolę tych, którzy po prostu lubią ludzi.

Po urlopie

2010-08-15T14:24:00.000-07:00

Powrót z urlopu zazwyczaj nie należy do przyjemnych. W poprzednim miejscu pracy wraz z koleżankami nazywałyśmy ten stan syndromem pourlopowym, który objawiał się permanentną nieprzysiadalnością i totalnym zawieszeniem.

Na urlopie świat składał się z prostych przyjemności – picia porannej kawy na drewnianych schodach, znalezienia prawdziwka w wysokiej trawie, wycieczki kajakiem na drugą stronę jeziora czy niekończących się rozmów o „życiu, miłości i sztuce”. Czas przeciskał się pomiędzy hojo i rzeźnickimi rozgrzewkami Ani, ocierał się o suszone na słońcu kimona i zatapiał w jeziorze o konsystencji i barwie bigosu.
Wszystko było na miejscu i takie jak powinno być.

Obolałe ciało mieściło jasny umysł, rozstania zawierały się w porządku tego co tu i teraz, samotność była spokojną rzeczywistością, przyjaźń – naturalnym stanem ducha.

Znajome miejsca, które porzuciło się w radosnym uniesieniu kilkanaście dni temu, potrafią zaskoczyć swoją innością – obserwuję je znacznie uważniej niż na co dzień. Szukam świadectwa upływu czasu, sprawdzam, co działo się w ich życiu, gdy mnie nie było. Zdumiewające jest, jak szybko ów odmienny, uważny stan świadomości zatapia się w tym, co zastał.

Już po kilku godzinach od zrzucenia toreb w korytarzu zrodziło się wrażenie, że między chwilą obecną a wakacjami istnieje kilkusetletnia przepaść. A może w ogóle ich nie było? I to tylko sen wywołał taki dziwny stan rozdrażnienia i zaciskające się goryczą gardło?

Groch z kapustą, czyli o maku z piaskiem z Kopciuszkiem w przydługim wstępie

2010-07-30T15:14:00.000-07:00

Baśnie i mity to zakodowany język, który dociera do ukrytych wymiarów ludzkiej egzystencji. To opowieści o życiu ludzkim widziane „od wewnątrz”. Zbrodnią jest traktowanie tych opowieści racjonalnie, bo nie są przeznaczone dla umysłu porządkującego fakty, ale dla – niech nawet zabrzmi to patetycznie – poszukującego serca.

Akuratni umysł skrzywi się na baśnie i mity, nie będzie traktował ich serio, ponieważ ich działania nie można zmierzyć, zbadać, wyłuskać. Choć niewątpliwie ono jest, a o ich właściwościach terapeutycznych przekonała się już niejedna zbolała dusza. Tak jakby niezwykłość wydarzeń, które mają miejsce w tych opowieściach, unosiła się także nad samym tekstem.

W pradawnych czasach, gdy byłam piękna i młoda popełniałam takie zbrodnie: próbowałam dosłownie odczytywać baśnie – co wywoływało tylko opłakany skutek – nie znosiłam Śpiącej Królewny, zżymałam się przy Jasiu i Małgosi, a przy opowieści o Kopciuszku dostawałam torsji, bo w mojej ocenie była to najbardziej patriarchalną historia świata.

Myślałam wówczas, że Kopciuszek to głupie cielątko, które nie robi nic rozsądnego, tylko daje sobą pomiatać i popłakuje po kątach. Jej życie upływa na absurdalnych czynnościach - jak czyszczenie komina i oddzielanie grochu od popiołu, tudzież maku od piasku – w zależności od tego, z której części świata pochodziła bajarka. Jej jedyną zaletą, którą można udowodnić w każdej wersji baśni, jest to, że pod warstwą sadzy i innego brudu ukrywa się ładna buzia i że dziewczyna ma nieprzeciętnie zgrabne stopy. W całej historii Kopciuszek niewiele mówi (częściej zaś wzdycha), ale za to wygląda olśniewająco (po "retuszu", jaki sprezentowała jej matka chrzestna pojawiająca się jak antyczny deus ex machina).

Pewnie dla niejednego „książątka” tak właśnie wygląda kobieta idealna - myślałam. Taką kobietę się z radością tropi (no bo nosi w sobie tajemnicę), jej się uparcie poszukuje (bo jest nieosiągalna) i ją się wybiera i obdarza łaską swojej uwagi.

Nie wróżyłam Kopciuszkowi happy endu z księciem z bajki. Taki mezalians nie mógł być sielanką – ani dla młodej królowej, ani dla jej małżonka. Co działo się po „żyli długo i szczęśliwie”? Jak to ich szczęście wyglądało – zastanawiałam się czasami.
Może w postmodernistycznej konwencji dopisywania dalszych ciągów historiom z brodami, ktoś się pokusi o taką opowieść. Ale nie sądzę, by byłaby to wesoła historia.

Podobno Kopciuszek jest bardzo starą opowieścią – liczy sobie jakieś 5 tys. lat i podobno pierwszy jej zapis odnaleziono w Chinach (być może właśnie stąd ta mała stópka). Interpretowano go na dziesiątki sposobów (pamiętam całą sesję naukową na UG poświęconą jej postaci, a tu praca studentek z Uniwersytetu Warszawskiego albo tu na blogu - też ciekawa).

Odczytywana z zewnątrz faktycznie może stać się kamyczkiem do ogródka patriarchalnego systemu, w którym to kobieta jest przedmiotem posiadającym jedynie „formę”.
Gdy jednak odpuścić sobie racjonalny odbiór i pozwolić tej opowieści wpłynąć w głąb, ona sama objawia piękne prawdy o sercu i jego przemianach.

Bardzo podoba mi się interpretacja Clarissy Pinkoli Estes, autorki Biegnącej z wilkami.

Choć cała książka poświęcona jest poszukiwaniu pierwotnej Dzikiej Kobiety w każdej kobiecie – świadomej swojej mocy, kierującej się nieomylnym doradcą – intuicją – myślę, że spore jej fragmenty dotyczą także i mężczyzn.

I po takim długim wstępie, chciałabym przytoczyć fragment, który jakoś mocno mnie poruszył. Bo mówi o dokonywaniu wyborów i o świadomości swoich potrzeb. Z pewnością nie jestem jedyna, która często nie ma jasności w tej kwestii.

Tak więc z dedykacją dla wszystkich, którym zdarza się nie wiedzieć.

Kontakt z dzikością podtrzymujemy, zadając sobie pytanie, czego tak naprawdę chcemy. Na tym właśnie polega wybieranie ziaren maku z piasku. Najważniejsze dla nas rozróżnienie to dostrzeżenie różnicy między rzeczami, które nas pociągają, a rzeczami, które wołają z głębi duszy.
Oto, jak to działa: Wyobraź sobie szwedzki stół zastawiony bitą śmietaną, łososiem, kawiorem pieczenią, sałatkami owocowymi i zielonymi przystawkami, ryżem, curry, jogurtem i mnóstwem innych przysmaków. Wyobraź sobie, że przyglądasz się temu wszystkiemu i że widzisz pewne rzeczy, na które masz ochotę. Powiadasz sobie: „Chciałabym spróbować i tego, i tego, i tego, i tamtego…”
Są mężczyźni i kobiety, którzy w ten sposób podejmują wszystkie życiowe decyzje. Zewsząd atakuje nas kuszący, przykuwający oczy świat wkradający się w nasze życie, budzący apetyty, których dotąd nie było. Wybierając w ten sposób, decydujemy się na coś tylko dlatego, że w danej chwili znalazło się w naszym zasięgu. A nie zawsze jest to coś, czego naprawdę potrzebujemy, choć jest intrygujące, a im dłużej się mu przyglądamy, tym bardziej nas pociąga.
Będąc w kontakcie z instynktowną jaźnią, z duszą kobiecości, która jest naturalna i dzika, zamiast robić przegląd tego, co nam podsunięto, zapytamy: „Co zaspokaja mój głód?” Nie patrząc wokół siebie, kierujemy się do wewnątrz, by zapytać: „Za czym tęsknię? Czego teraz pragnę? Czego łaknę? Czego potrzebuję?” A odpowiedź zwykle przychodzi szybko: „Och, myślę, że… tak naprawdę dobrze by było mieć to i to… Tak, tego mi potrzeba”.
Czy to jest na naszym zastawionym stole? Może tak , może nie.
Jednak przeważnie nie. Będziemy musiały się udać na poszukiwania i czasem poświęcić na nie sporo czasu. Ale w końcu znajdziemy i będziemy zadowolone, że zbadałyśmy nasze najgłębsze tęsknoty.

Kto tu mieszka?

2010-07-22T06:06:00.001-07:00

Zróbmy eksperyment.

Podnieś oczy i popatrz przed siebie. Teraz powoli obróć się w lewo i popatrz. To samo zrób w prawo. Odwróć się i zobacz, co jest za Twoimi plecami. Teraz wstań i rozejrzyj się uważnie.

Co widzisz?

Trudno mi zgadywać. Opowiem więc, co ja widzę, ok?

Otóż widzę przedmioty, sprzęty, meble, rzeczy, tworzywa, materiały, figury, kształty, formy – te z treścią i te bez niej, kolory, faktury – ogóły i szczegóły. Wystrój i charakter oddany za pomocą przedmiotów. Kubek z kawą, podkładki pod talerze, książki, krzesła, łóżko, telewizor, obrazki na ścianach. Widzę wyrwane ze swojej przestrzeni i przesadzone na półki bibeloty – wspomnienia zamknięte w figurkach i marzenia o niezrealizowanych jeszcze podróżach.

Zastanawiam się, czy określenie „martwe” jest prawdziwe. Podskórnie czuję, że owa nieożywiona (już nieżywa czy jeszcze nieożywiona?) rzeczywistość działa według pewnych prawideł życia, ma wewnętrzny imperatyw istnienia w umyśle ludzkim. Chce istnieć, więc robi wszystko, by swój fenomen „podrzucić” do głowy człowiekowi i w zupełnie niespodziewanym momencie aktywizować go.

Widzę ciężar półek i napięcie pomiędzy książkami, widzę ich gotowość do zrzucenia się drapieżnie, czuję ich cierpliwe oczekiwanie na ofiarę. Widzę lepkość naczyń, które trzeba zanieść do kuchni, ubrań, które trzeba złożyć, obrazków, do których przykleja się wzrok. Są jak niemy wyrzut, który wciska się w sumienie. Każdy krok po mieszkaniu kończy się konfrontacją z nieprzeczytaną książką, obejrzanym filmem, stojącym krzesłem, powieszonym praniem, Internetem do zerknięcia, telefonem do wysłania sms-a. Milczenie w domu pełne jest napięcia, jak w jaskini Sheloby nie ma miejsca, które byłoby pozbawione śladów jej obecności. To przedmioty nadają kierunek i kształt myślom i mają nad nimi kontrolę.

Kto zastawił te pułapki? Kto tak sprytnie urządził tę przestrzeń, że nie ma dokąd uciec, nie ma gdzie się ukryć przed napastliwymi przedmiotami?

Aż trudno mi w to uwierzyć, ale w dużej mierze to moja sprawka.

Oswoiłam sobie przestrzeń mieszkania tak bardzo, że stało się prawdziwym królestwem świata materialnego.

Przedmioty i owszem, skwapliwie skorzystały z mojej gościnności, ale poczuły się tak pewnie, że zaczęły swobodniej oddychać, tak więc w konsekwencji – dla mnie nie starcza powietrza. Tak bardzo oswoiłam sobie tę przestrzeń domową, że już nie mam pewności, kto tu mieszka – ja czy one?

Widzę dwa wyjścia: pierwsze – to pozbyć się przedmiotów. Tylko co będzie, jeśli ogołocę mieszkanie i nadal będą przeszkadzać mi – na przykład puste ściany? Czy trzeba je będzie wówczas zburzyć, czy wystarczy zedrzeć farbę do tynku?)
Drugie – uwolnić się spod ich mocy, znaleźć przestrzeń w sobie, lekceważyć ich próby zawłaszczenia i posługiwać się nimi jak zwyczajnymi przedmiotami - przecież właśnie po to są.

A ponieważ nie wiem jak to zrobić, póki co – wybiegam co chwilę na balkon dla zaczerpnięcia powietrza i nie zamykam okna.

Strzępy powieści

2010-07-09T13:32:00.000-07:00

Tak właśnie żyjemy, jak się powiada, napędzani ową niepohamowaną siłą. Powiada się, że nie sposób jej pochwycić w powieści, że z impetem przelatuje przez jej sieci, że rwie je na strzępy. Dzięki temu właśnie, jak się powiada, żyjemy, dzięki tej niepohamowanej sile.
Virginia Woolf, Pokój Jakuba

Moi bliscy biadolą i wznoszą oczy ku niebu, wołając o jego pomstę, gdy z uporem maniaka zanurzam się w powieściach Virginii Woolf.
Nie mam żadnych argumentów za tym, po co pisała zawiłymi, niekończącymi się zdaniami, pozbawionymi logicznego, konkretnego łącznika – myśli wyrażonej precyzyjnie i trafnie. Nie umiem także wyjaśnić, po co jej „opowieści o niczym”, od których mózg wykręca się jak umie, zniecierpliwiony próbuje uciec w inną rzeczywistość. I dlaczego brakuje w jej powieściach morału, nauki, i urywa je tak niespodzianie. Rozkładam ręce na argumenty, że jest nudna, niejasna, alogiczna i chwiejna.
Rozkładam, bo co mam zrobić? Dla mnie nie jest.

Na szczęście, nie muszę światu tłumaczyć się ze swoich upodobań. A że to mój blog, gdzie piszę między innymi, co mi w duszy na półkach stoi, więc o Virginii Woolf będzie dużo i zawsze w zachwycie. Kogo nudzi, niech nie czyta.

Istnieje kilka żelaznych punktów w tradycji opowiadania o przeczytanych książkach (recenzja mi tu raczej nie pasuje – jest ciężka od profesjonalizmu krytyki literackiej), które należy uwzględnić, jeśli chce się być wysłuchanym i zrozumianym. („konwencja, stary, konwencja!” – że tak pozwolę sobie klasyka zacytować.) Wypadałoby określić czas i miejsce powieści, opisać bohatera, streścić z grubsza fabułę, a także przedstawić postać narratora i wskazać związki przyczynowo-skutkowe oraz wymowę dzieła. I pewnie jeszcze trzeba by popatrzeć na tekst pod nieskończoną ilością różnych kątów, by ze spokojem uznać, że dzieło zostało należycie zanalizowane. Z braku czasu i chęci na powyższe działania, po prostu opowiem o tym, co zobaczyłam w „Pokoju Jakuba”.

Opisując powieści Virginii, krytycy określili je jako „eksperyment literacki”. Termin ten dużo wyjaśnia, ale w mojej ocenie ma lekceważący wydźwięk. Brzmi trochę jak wybryk, poboczna i nieistotna w zasadzie działka twórczości. Ot, zabawa.

Tymczasem Autorka życie spędziła, walcząc z oporem materii, by odnaleźć sposób, który oddaje jej widzenie rzeczywistości. Nie odważę się tak nonszalancko mówić o pracy czyjegoś życia.

O czym jest „Pokój Jakuba”? Zaryzykuję stwierdzenie, że postacią, która spaja książkę jest Jakub Flanders – pojawia się w rzeczywistości czytelnika jako małe dziecko, później młodzieniec i wreszcie dorosły mężczyzna – i znika – zupełnie niespodzianie – w zasadzie tak, jak się pojawił.

Ryzyko jest duże, ponieważ każdy, kto przebrnie (sic!) przez 300-stronicową powieść Virginii, z łatwością takie stwierdzenie może zanegować.

Zacznę jednak od tej tezy, żeby było łatwiej i żeby było co odrzucać.

Jakub pojawia się, ale nie jest osią powieści. Co ciekawe, ta powieść w ogóle nie ma centrum – ani postaci, ani wydarzenia, które by w klarowny sposób łączyło osoby i to co przeżywają.

Co zatem jest?

Strumień.

Przenika ciało i umysł bohatera, nie zatrzymując się na nim – przepływa przez książkę, którą trzyma w ręku, przez wiatr za oknem i fale na oceanie. Dociera do serca Klary Durrant i starej ubogiej kobiety wieszającej właśnie pranie. Jest w słońcu, które właśnie wschodzi i ożywia niedopite wino i w poprzestawianych niedbale krzesłach. Trafia znów na osobę Jakuba, ale w zupełnie innej sytuacji, innym stanie i atmosferze, w innym czasie i miejscu niż go zostawił.

Czytelnik obserwuje świat właśnie z takiej perspektywy płynącego strumienia. Rzeczywistość widziana w ten sposób jest rozmyta, dychotomiczny podział na to, co na pierwszym planie i to co drugorzędne – zaciera się, przestaje mieć znaczenie tradycyjne rozumienie ważności wydarzeń. Nie istnieje konkretna perspektywa, z której te wydarzenia można by ocenić pod względem ich istotności.

Autorka nie przywiązuje wagi do „programowych” wypowiedzi postaci, tzn. takich, które w „zwyczajnej” powieści czytelnik uznałby za wskazówki świadczące o osobowościach bohaterów. Virginia rezygnuje z tej plastycznej masy kształtującej pozory – a to błyskotliwość intelektu, a to mizantropię, a to ogładę towarzyską. Ledwo zaznacza ich istnienie,całą treść wpychając w duży nawias z wielokropkiem w środku.

Jeden z teoretyków literatury (Głowiński? A może Ingarden?) mówił o istnieniu miejsc niedopowiedzianych w każdym utworze literackim. Jest to przestrzeń w tekście literackim, która pozostaje do zagospodarowania przez wyobraźnię odbiorcy. Tam ukrywają się rzeczy i osoby, które dla treści mają drugorzędne znaczenie: jak wyglądał dorożkarz, co myślała sobie kobieta stojąca po drugiej stronie wystawy sklepowej, dlaczego żebraczka śpiewała i w co była oprawiona książka głównego bohatera.

I to są właściwe obrazy, które przepływają przez strony powieści. Wskazuje na to także znaczący jest tytuł dzieła. To właśnie przestrzeń wokół Jakuba, a nie on sam wypełnia tekst. Autorka odwróciła tradycyjną formę, wypełniając miejsca niedopowiedziane i pozostawiając czytelnikowi do uzupełnienia swoją wyobraźnią wszystko, co zazwyczaj tworzy powieść.
Bardzo podoba mi się okładka powieści z polskiego wydania (Wydawnictwo Literackie) - i myślę, że trafnie oddaje zamysł Virginii. Jakiś cień albo zjawa stojąca przy bibliotece i zastygłe wnętrze pokoju w soczewce. No i ta czcionka na wzór odręcznego pisma piórem – czytelnego i pewnego siebie. Sądzę, że spodobał by jej się ten projekt.

Autorka zostawiła czytelnikom strzępy, które pozostały z owej niepohamowanej siły, dzięki której – jak się powiada – żyjemy. Ślad po czymś, co obejmuje i to co poboczne, i to co najważniejsze, co nie przystaje do świata słów, z czym nie można się zmierzyć, ocenić i ogarnąć. Nienazwane, potężniejsze niż samo życie.

Sztuka pokoju

2010-06-29T07:09:00.000-07:00

Łyknęłam „Sztuka pokoju” praktycznie w jeden wieczór. To zbiór refleksji i nauk twórcy Aikido – Morihei Ueshieby.

Sztuką pokoju jest Aikido – jako sztuka walki, wykorzystująca energię przeciwnika (podczas treningu mówi się o partnerze: osoba, która stoi naprzeciwko współtworzy ze mną formę takiej albo innej techniki), ale także jako filozofia, która koncentruje się na doświadczaniu jedności – ciała i umysłu, Wszechświata i człowieka.

Cała trudność z tego typu książkami polega na tym, że ich zbyt łapczywa lektura może odbić się czkawką. Albo – jak w moim przypadku – głębokim przekonaniem, że „spotkałam” wcieloną mądrość, ale szybko prześlizgnęłam się po powierzchni owej mądrości i niewiele mi z niej zostało.

Jej pierwsza część – to biografia napisana zdaje się przez tłumacza - smakuje trochę jak hagiografia średniowiecznego męża bożego. Pełno w niej przykładów niezwykłych czynów O’Senseia. O tym, że kule się go nie imały, że jednym palcem pokonywał najsilniejszych i najbardziej agresywnych przeciwników, o tym, że potrafił czytać w myślach i przewidywać zasadzki i niespodziewane ataki. O tym, że od dzieciństwa doświadczał uniesień religijnych i stanów mistycznych. Że był zawsze dobry, mądry i nigdy się nie mylił. A że czasem zmieniał zdanie, czy mówił rzeczy ze sobą sprzeczne – z pewnością nie wynikało z jego niedoskonałości tylko z przenikliwości oświęconego umysłu, który zadawał swoim uczniom koany do przepracowania.

Nie znam się za bardzo na świętych i oświeconych, ale nie wydaje mi się, by było to ujmą na honorze czy byłoby coś gorszącego gdyby tzw. wielcy ludzie byli trochę niedoskonali. Nie chodzi o to, że wyłazi ze mnie małostkowość i zazdrość (choć pewnie i nie jest to bez znaczenia) , ale że wtedy stają się tacy bardziej – hm… osiągalni. Wtedy przekonanie, że każdy może zostać świętym czy oświeconym ma większe szanse by stało się realnym pragnieniem śmiertelnika.

Podobno O’Sensei był bardzo pogodnym człowiekiem. Śmiał się dużo, nawet wówczas (a może zwłaszcza wtedy), gdy wykonywał techniki. David Shaner sensei mówił, że to dlatego, ponieważ czuł się szczęśliwy, bo nieustannie doświadczał połączenia swojej energii Ki z Ki Wszechświata.

Szczęśliwy, kto nie musi brać na wiarę, że tak naprawdę nie ma przeciwności, nie ma opozycji, nie ma przeciwstawiania się – bo wszystko to jest Jedno.

Dokąd idziesz? Do słońca!

2010-06-17T14:13:00.000-07:00

W nocy noc i w ludziach czarna noc
Blask nie widzi gdzie ma zadać cios

Jestem tutaj
Wołam cię
Jestem tutaj
Przeszyj mnie
Promieniu świetlisty złocisty

Nie strasz mnie jak gdybyś nie miał wzejść
Wiem żeś tuż pod horyzontem jest

W lustrze nieba
widać cię
W ziemi drżeniu
Słychać cię
Promieniu świetlisty złocisty

Nocy proszę nie przeciągaj już
Skoro świt do Słońca pora pójść

Z błyskiem w oku
będę szedł
Wprost na ciebie
będę biegł
Promieniu świetlisty złocisty

Edward Stachura, Dokąd idziesz? Do słońca!

Piękne to Stedowe pisanie. Samo wystarcza zupełnie za siebie. I nie potrzebuje tłumaczenia. Trafia w sposób doskonały w samo sedno. W sam środek serca.

Błąd pre/trans i dziecko

2010-06-10T15:23:00.000-07:00

Błąd pre/trans – który po raz pierwszy przedstawiłem w „The Atman Project” i rozwinąłem w rozprawie zatytułowanej „Błąd pre/trans” (włączonej do „The Eye of the Spirit”) – to prosta koncepcja. Mówi ona, że ponieważ zarówno preracjonalne i transracjonalne są nieracjonalne, dlatego łatwo je się myli. A wtedy dzieje się jedna z dwóch niepomyślnych rzeczy: albo dojrzałe, duchowe, transracjonalne stany zostają zredukowane do infantylnych, preracjonalnych stanów; albo infantylne, narcystyczne, preracjonalne stany wywyższone są do transracjonalnej chwały. Redukcjonizm i wywyższanie.

Ken Wilber, Jeden smak, Warszawa 2000, s. 124.

***

Ciekawą sprawą jest to, jak silnie na uczucia rodzicielskie wpływa kultura. Mówi się, że przed rokiem 1762 – datą wydania poematu dydaktycznego Emil, czyli o wychowaniu J.J. Rousseau – dorosła część ludzkości nie bardzo zawracała sobie głowę dziećmi. A zwłaszcza ich psychologią i teoriami wychowania.
Dzieci traktowano jako miniaturki dorosłych. Gdy ogląda się portrety sprzed 200 lat widać to bardzo wyraźnie: z ram zerkają na obserwatora poważne, choć pyzate buźki, główki sztywno sterczą znad ciasno opiętych kryz czy udrapowanych sukien.
W środowiskach mniej zamożnych mały człowiek, gdy tylko podrósł dostatecznie, stawał się siłą roboczą. Mało istnieje źródeł świadczących o tym, że rozczulano się ich bezbronnością i radością życia.

Osiemnastowieczne „odkrycie” dzieciństwa i dziecka zaowocowało przegięciem w drugą stronę. Ta swoista patologia najobficiej objawiła się w romantyzmie.

Romantycy obarczali bowiem dziecko szczególnymi doświadczeniami. Miało ono dostęp do prawd i tajemnic nieosiągalnych dla innych. Brało na siebie w akcie inicjacji cudze cierpienie, grzech, zło.
Słownik literatury polskiej XIX w. red. J. Bachórz, A. Kowalczykowa, Wrocław 1991, s. 199. Anna Kubale, Dziecko.

Bywały – tak jak Orcio, mały wizjoner z Nie-boskiej komedii Krasińskiego – medium pomiędzy światem realnym a tym nadprzyrodzonym i narzędziem kary za winy. W romantyzmie dzieci nieustannie przekraczały swój status ontologiczny poprzez wtajemniczenie i poznanie.

***

Zdaje się, że znormalnieliśmy w tej kestii, że większości z nas udało się wypośrodkować pomiędzy traktowaniem swojego potomstwa jako źródła kłopotów, a euforycznym roztkliwianiem się nad ich pucułowatością i możliwościami kontaktu z transcendentnym z racji nieskalanej bieli ich duszyczek.

Obserwując swojego syna, widzę punkt wyjścia – owo pierwotne „pre”.

Lubię patrzeć, jak mój syn bada przedmioty. W skupieniu ogląda każdą część rzeczy, którą trzyma w pulchnych łapkach. Zagląda z góry i dołu, wciska palce w dziury, szparki i wnęki. Próbuje otworzyć i wybebeszyć, jeśli tylko pojawia się cień takiej możliwości. Jest cały pochłonięty, zanurzony w tym, co właśnie robi. Gdy coś go zaciekawi, reszta świata przestaje istnieć.

Albo gdy obserwuje bańki mydlane. Wyciąga rękę i próbuje nadziać taką lecącą kulę na paluszek, a gdy ta z cichym pyknięciem pęka, zdziwienie ubiera się w doskonałe: Oooo. Czynność powtarzana tego samego wieczoru ponad sześćdziesiąt razy, każdorazowo wywołuje to odkrywcze zadziwienie.

Mojego syna cieszy bliskość. Przytula się, gdy tego potrzebuje, bezceremonialnie ładuje się na kolana, obejmuje za szyję i otwierając paszczę, usiłuje zmieścić w niej głowę mamy albo taty. Istnieje poza konwenansami.

Czasem „zawiesza się”. Zastyga na dłuższą chwilę z oczkami utkwionymi w przestrzeni – jakby odcinał się od tego świata, jakby był gdzieś zupełnie indziej. Po jakimś czasie „wraca” – wówczas patrzy badawczo, poważnie, a ja mam wrażenie, że stoi przede mną pytanie o sens istnienia.

Ma w sobie nieuzasadnioną radość życia. Dzikie radosne rechotanie wywołuje w nim widok taty, który podrzuca bobowe rajtuzki tak, że zawisają na żyrandolu, albo berek na czworaka. Jego śmiech zaraża a radość promieniuje.

Rozpacz mojego synka jest autentyczna – niezależnie od tego, czy idzie o zabrany z rączki nóż, czy odmowa wzięcia na ręce. W chwilę łzy jak grochy skapują z nieszczęśliwych oczek. Przerażający ryk wypływa gdzieś z wnętrza. W jego świecie nie istnieje pojęcie „za chwilę”, ani tym bardziej „jutro”.

W jego języku nie ma rozróżnienia pomiędzy figurką Buddy, pluszowym kangurem czy własnym brzuchem. Wszystko jest „Buba”.

Mój jaśnie nieoświecony syn funkcjonuje jeszcze w rzeczywistości niedualnej – w której płynnie i konsekwentnie połączone są smak, zapach, jego ciało i moje emocje. Powoli wprowadzam go w świat odrębności, podziału, czarno-białych rozróżnień, sensów i bezsensów, relacji i zależności.

Żeby miał się z czego uwalniać. Żeby miał do czego powrócić.
Piękne jest to preracjonalne. Mój syn ma całe życie na to, by dotrzeć do tego, co trans ;) Bo pomiędzy pre- a trans- jest hermeneutyczne koło do przepracowania – życie. I chyba nie ma takiej opcji, by okazało się błędem.

Socjopatia i portale społecznościowe

2010-06-04T15:24:00.000-07:00

Mój sierściuch znany jest ze swoich socjopatycznych zachowań. Wiedzą o tym ci, którzy nieopatrznie próbowali zaprzyjaźnić się z nim poprzez głaskanie, miłe słówka tudzież inne tradycyjne metody obłaskawiania domowych zwierzaków.
Ostatnio uświadomiłam sobie, że skoro mój kot to moje alter ego, problem niedostosowania społecznego w jakimś stopniu także i mnie dotyczy. Mierząc się więc z tym problemem, założyłam konto na Facebooku.

I co z tego wynikło?

Pierwsze – zdumiało mnie, jak wielu ludzi pojawiło się na mojej drodze – kiedyś – i jak wielu teraz znam. A jeszcze bardziej zdumiało i ucieszyło, jak wielu z nich po prostu lubię. Z przyjemnością oglądam ich twarze – z dziećmi, z żonami/mężami/partnerami/partnerkami – na wakacjach i w miejscach pracy; trzeźwych i z głupimi minami; pozowanych i spontanicznych – w każdej postaci. Pamiętam jedynie, że lubiłam ich towarzystwo i wydawali mi się fajnymi ludźmi. Co przyjemniejsze – teraz też tak myślę o znacznej większości z nich.

Jasne jest, że taki profil na Facebooku czy innym portalu społecznościowym to tylko profil – a więc coś fragmentarycznego. Nie ma chyba wariata, który w takim miejscu zamieszczał wszystkie istotne i nieistotne informacje o sobie i swoim życiu, tak by wszyscy znali go jak najlepiej. Nie będzie to odkrywcze, jeśli powiem, że tak czy siak – wszyscy znamy się tylko „z profilu” – z tym że jednych profil jest bardziej „en face” a innych mniej – jeśli pójdziemy dalej za tą metaforą.

Druga rzecz stała się taka, że zrobiło mi się trochę wstyd. Wstyd, że moje życie jest takie trywialne. Dom, dziecko, mąż, kilku przyjaciół, drobne przyjemności i obowiązki. Żaden szał. Nie osiągnęłam sukcesu zawodowego, nie zwiedziłam świata, nie prowadzę arcyciekawego życia. Od urodzenia mieszkam w Gdańsku, od lat interesują mnie te same rzeczy. Jestem nieprzyzwoicie nudna i – krótko mówiąc – nie mam czym się chwalić.

Chwilę potem porządkując linki na stronie integralnych weszłam na integrę i z głupia frant sięgnęłam po kartę Osho Zen Cards…

No to teraz już w ogóle zrumieniłam się ze wstydu.
Zdaje się, że jestem winna przeprosiny swojemu Życiu za takie bezmyślne traktowanie.
Mam czasem wrażenie, Kosmos bombarduje mnie takimi informacjami zwrotnymi, bym wreszcie zrozumiała, że jest to żywa tkanka ;)

Nie mam jasności w temacie Marioli

2010-06-02T16:04:00.000-07:00

... że tak pozwolę sobie zacytować Pana Młynarskiego Wojciecha.
Moja Mariola - to jak zwykle - granica pomiędzy tym co wszechstronne - a eklektyczne, między tym, co wielkie a egzaltowane, między tym co wymarzone a potrzebne.

Czy Wilber i jemu podobni to genialni biznesmeni robiący sobie popularność i kasę na egzystencjalnych i duchowych potrzebach ludzi? I czym różni się duchowe trójmiasto od letniego festiwalu w Kawkowie?
I skąd ta pewność, że autorytety są prawdziwymi autorytetami, i zaufanie do nich nie wynika z mojej naiwności i łatwowierności?

Ponoć, jeśli spotka się na drodze Buddę, to trzeba go zabić.
ale jak w końcu wszystkich buddów się ukatrupi, to co zostanie?

Konferencja Integralna

2010-05-29T05:37:00.000-07:00

Ostatnio dokucza mi taki mały „okołointegralny zjazd do bazy”. Można by rzec, że jest to zjazd do bazy o charakterze egzystencjalnym, bo skoro ILP ma być „drogowskazem na całe życie”, to gdy on szwankuje to i żywot jakiś kulawy się robi.
Można by tak rzec, ale przecież kobiety nie doświadczają weltschmerzu ani cierpień egzystencjalnych. Co najwyżej – mogą mieć zespół napięcia przedmiesiączkowego.

Tak więc, lepiej przyjąć, że to zjazd odnośnie idei integralnej i jej aplikacji do życia. A konkretnie – organizowania konferencji integralnych.

Co trzeba mieć, żeby zaistniał kolejny SpIn? Jest tych rzeczy zapewne sporo, wydaje mi się jednak, że można je sprowadzić do czterech ogólnych punktów (pomijam takie „namacalne” kwestie, jak plan działania, środki finansowe i miejsce – które są niezmiernie ważne, ale bez tego, co w środku, co pochodzi z lewych ćwiartek AQAL-a w ogóle jest bezsensu).

Poczucie bezpieczeństwa
W psychologii funkcjonuje termin hierarchii potrzeb - według Wikipedii jest to sekwencja potrzeb od najbardziej podstawowych (wynikających z funkcji życiowych), do potrzeb wyższego poziomu, które aktywizują się dopiero po zaspokojeniu niższych.

Tak więc, krótko mówiąc, nie można myśleć o samorealizacji, gdy pali się dom, albo zalewa go fala powodziowa.

Poczucie ważności sprawy
Chodzi mi o przekonanie, że konferencja to ważna sprawa. Chodzi mi o świadomość, że jej problematyka jest istotna, że trzeba o niej rozmawiać. To także przekonanie, że takie spotkanie będzie dla mojego rozwoju ważne, że potrzebuję takiego doświadczenia, że pragnienie, by taka Konferencja stała się wypływa z osobistych poszukiwań i wewnętrznych pytań.

Wiarę, że się uda i entuzjazm
Mam takie wewnętrzne przekonanie, że jak ma się coś robić bez wiary w powodzenie i radości to może lepiej wcale tego nie robić. Taka postawa zazwyczaj niesie ze sobą wolę angażowania się i zarażanie innych do aktywności. Ale to może to tylko moje takie chrześcijańskie pozostałości po apostolstwie pracy.

Środowisko
Konferencja to taki twór, który bez wspólnoty poglądów i działań (czyli po wilberowskiemu - wszystkiego, co dzieje się w lewej dolnej ćwiartce AQAL-a) nie zatrybi.

Robię więc szybki rachunek sumienia: co szwankuje, że organizacja konferencji stanowi takie wyzwanie?
Czy to kwestia borykania się z problemami osobistymi? Kredyt, praca, zdrowie, mieszkanie, dziecko, – angażują tak wiele czasu i energii, że nie staje ich już na inne rzeczy?
A może jest tak, że idea integralna to piękna fikcja? Bajka, której miło się słucha, spotyka fajnych ludzi, ale nie jest to coś aż tak bardzo istotnego, czemu należałoby się poświęcić? Zwłaszcza, że to dość niedochodowa idea. Przynajmniej w polskich realiach.

A co z przekonaniem, że warto? Po co w ogóle konferencja?
No i – czy w ogóle kogokolwiek to obchodzi? Czy ktokolwiek jeszcze odczuwa potrzebę spotykania się przez dwa dni na wykładach?

Ech… z zazdrością czytam o Integral Theory Conference i czekam aż przejdzie mi zjazd do bazy i biadolenie.

Więzy krwi

2010-05-23T14:10:00.000-07:00

Można już zmyć z twarzy maskę makijażu, wyszorować włosy z lakieru i brokatu. Obolałe nogi moczą się w wodzie z solą, świat przybiera znów rzeczywistych kształtów, cichnie tupot białych mew.

Dla kogo są wesela?

Pierwotnie była to uroczystość wiążąca transakcję wymiany żony – nowej siły roboczej i kokonu przyszłych pokoleń na kozy, krowy albo inne precjoza. Każda czynność, która w jego formie się zamykała – miała znaczenie, głęboko zakorzenione w wierzeniach, sięgających daleko w pogańską przeszłość.

Porywanie panny młodej, wianek, chleb, sól i wódka, oczepiny czy przenoszenie młodej żony przez próg – wszystko miało znaczenie i funkcjonowało na pograniczu prawdy i wierzeń. Dziś zwarciu małżeństwa nie muszą towarzyszyć znaki i symbole „zaklinające” rzeczywistość – dobre i złe duchy, które mają wpływ na życie codzienne. A mimo wszystko para młoda nadal rzuca za siebie kieliszkami, panna młoda nosi welon, a o północy wodzirej raczy gości weselnych konkursami celowania do butelki ołówkiem przymocowanym na sznurku do paska od spodni.

Dziś podczas przyjęcia weselnego panie mają możliwość zrealizować swoje marzenia bycia gwiazdą. Można zaszaleć i dostojnym żyrafim krokiem na niebotycznie wysokich obcasach przemierzać odległość od stolika do parkietu. Misterne koki i zastygłe fale migocą brokatem, mocne makijaże podkreślają głębię oczu.

Jednak takie są wesela – że muślinowe suknie się gniotą, misternie umocowane fryzury wichrzą a pończochy łapią oczka – bo trudno połączyć elegancję rodem z czerwonego dywanu w Cannes z radosnymi pląsami w rytm syntetyzatorowych utworów o bieliźnie w kropki czy szaleństwie wybranki.

Wesele to także możliwość spotkania się rodziny. Dobrze jest orientować się w stopniach pokrewieństwa i koligacji rodzinnych, poprawnie jest rozpoznawać i pamiętać, kto dla kogo jest ciotką, wujkiem, siostrą i bratem ciotecznym, czyj to stryjek, bratanek lub pasierbica.

Kiedy myślę o relacjach rodzinnych – często staje mi przed oczyma kampania reklamową w MTV dotycząca zdaje się solidarności, chyba sprzed wieku (to były czasy, gdy Paul King i Simone Angel byli prezenterami - kto oglądał, ten wie :))).

Spot wyglądał tak: wieje wichura, drzewa się łamią, latają gałęzie i inne fragmenty rzeczywistości. Pod drzewami stoi domek z kart. Choć wiatr przechyla go to w jedną, to w drugą stronę, domek zaraz wraca do pionu. Dopiero zbliżenie pokazuje, że figury na tych kartach – blotki i asy, damy, królowie i walety – wszyscy trzymają się za ręce.

Wiele się zmieniło jeśli chodzi o socjologiczną definicje rodziny. W ostatnich dziesięcioleciach powstały różne twory „rodzinopodobne”, zmiany na wielu płaszczyznach życia przeformułowały tradycyjne rozumienie rodziny.
Z bazy jaką dotychczas była rodzina nuklearna (rodzice+dzieci), wyłoniły się między innymi takie formy życia rodzinnego jak związki partnerskie, rodziny zrekonstruowane i dwustopniowe, rodziny DINK (double incomes, no kids) i grupy przyjaciół.

Łączą je nie wspólne interesy, ekonomiczne uwarunkowania czy działania polityczne ale uczucia. Statystyki dowodzą, że to dość ulotne spoiwo, ale cóż lepszego, jeśli chodzi o związki z najbliższymi (właśnie: co to oznacza?).

Na barki najbliższej rodziny zrzucona jest odpowiedzialność za to, z ilu rzeczy trzeba się będzie w tym życiu wyzwalać, jak wiele do wyłonienia chowa się w cieniu. Ona kształtuje i uczy, jak kochać, jak radzić sobie ze stresem, jak gotować ogórkową i czy kasować bilet w autobusie.

Więzi rodzinne to niezwykła siła. Można być „czarną owcą”, outsiderem negującym istotę relacji rodzinnych. Można nie mieć za wiele wspólnego z tą czy tamtą ciotką. Może tak być, że pogoda i zdrowie to jedyne tematy, o których da się swobodnie rozmawiać z wujkiem czy kuzynką. Ale bez poczucia zakorzenienia, przynależności do rodziny człowiekowi trudno umocnić się, tak od samych podstaw, od czerwieni i brązu – jeśli posłużyć się symboliką dynamiki spiralnej.

No i gdyby nie więzi rodzinne, cóż ustawiałby Bert Hellinger? ;)

Sprzedawcy emocji

2010-05-17T05:50:00.001-07:00

Ostatnio próbowałam wyjaśnić Adzie, dlaczego lubię Stephana Antige – przyjmującego ze Skry Bełchatów: że nie tylko za jego śliczne elfie uszy i złociste „punkle”, ale za doświadczenie i opanowanie, za jego obrony piłek nie-do-obronienia i niemal 100% skuteczność zagrywki. Mogłabym bez końca opowiadać o tym, że jeden mecz może trwać nawet 2,5 godziny, że to gra strategiczna, że dobrych zawodników cechuje inteligencja, spryt, że powinni być obdarzeni intuicją.

Lubię zanurzać się w grę. Wtedy każdy zdobyty punkt przez mój ulubiony zespół przeżywam z radością, za każdą skiepioną zagrywkę złoszczę się równie efektownie co trener Matlak czy Santini. Przeżywam emocje, które dotyczą świata i rzeczy odległych od mojego życia, jednocześnie są one jak najbardziej autentyczne – takie same jak wynikające z własnego doświadczenia.

A przecież na dobrą sprawę jest to zabawa polegająca na tym, że dwunastu ludzi ustawionych po sześciu z każdej strony rozwieszonej siatki przerzuca do siebie piłkę.

Kto wymyślił sport jako widowisko – był geniuszem. Być może był to pomysł Rzymian - ceniących sobie imprezy masowe. Wyobrażam sobie, że zmodyfikowali tragedię grecką do swoich potrzeb. Dramat dotykający głębokiej istoty człowieczeństwa tu przycięli, tam dodali – i zmontowali coś, co dostarcza ogromnych emocji, nie nurzając się w indywidualne, często bolesne doświadczenie istnienia na tej cudnej planecie. Widowiska sportowe można oglądać hurtowo, przeżywać emocje w ogromnej skali – takie wzruszenia jednoczą i dzielą, z ich powodu można płakać z radości i żalu. Z ich powodu można zginąć i zabić.

Siatkówką – jak każdym sportem kierują reguły gry. Trzeba je przyjąć, zgadzać się z nimi i bezwzględnie ich przestrzegać, bo inaczej pan siedzący na zydelku na wysokości górnej taśmy siatki zacznie gwizdać w gwizdek, albo co gorsza – wyjmie żółty albo i nawet czerwony kartonik z kieszonki i pomacha zawodnikowi (a czasem nawet trenerowi) przed nosem.

Poruszył mnie widok Michała Winiarskiego, który za dyskusje z sędzią dostał żółtą kartkę. Cały rozżalony, zły i oburzony niesprawiedliwością oceny sytuacji huknął ręką w podwyższenie, z którego jak pan bóg pochylał się nad nim sędzia.

Czym różnił się ten jego żal o niesprawiedliwie przyznany punkt drużynie przeciwnej od mojego, gdy zaspałam na egzamin wstępny do szkoły muzycznej? Albo gdy nie dostałam pracy, o jaką się starałam? Albo gdy okazało się, że nie spełniam swoich własnych oczekiwań? Albo gdy życie zaczęło się toczyć w zupełnie innym kierunku, niż to sobie wymyśliłam?

Pięknie jest zanurzyć się w emocjach. Po uszy, czubek nosa. Zachłysnąć się nimi, pozwolić im pulsować w żyłach. Ale jeszcze piękniej byłoby móc zaraz potem wynurzyć się, otrząsnąć i popatrzeć na zdarzenia, które tak poruszyły emocje jak na wspaniały mecz siatkówki: dwunastu ludzi po dwóch stronach siatki.

Stephan Antiga i Rafael Redwitz

Bajki i baśnie

2010-05-10T03:34:00.000-07:00

Bruno Bettelheim w "Cudowne i pożyteczne" pisał:
Jeśli opowieść ma naprawdę przykuć uwagę dziecka, musi je zabawić i obudzić w nim ciekawość. Jeśli jednak ma wzbogacić jego życie, musi pobudzać wyobraźnię, pomóc dziecku w rozwijaniu inteligencji i porządkowaniu uczuć, musi mieć związek z jego lękami i dążeniami oraz umożliwić mu pełne rozeznanie własnych trudności, a zarazem poddać sposoby rozwiązywania nękających je problemów. Krótko mówiąc, musi się odnosić jednocześnie do wszystkich aspektów dziecięcej osobowości i niczego przy tym nie bagatelizować. Przeciwnie, winna traktować trudne dylematy dziecięce z całą powagą, a zwłaszcza budzić w dziecku wiarę w siebie i w swoją przyszłość. Z tych i wielu innych powodów żadna "literatura dziecięca" (poza nielicznymi wyjątkami) nie może się równać - jeśli chodzi o wzbogacanie wewnętrzne i przynoszone satysfakcje, i to zarówno w przypadku dzieci, jak dorosłych - z wywodzącą się z folkloru baśnią.

Pisał także o zjawisku, niezwykle irytującym dla dorosłych, ale terapeutycznym dla dziecka - mianowicie o potrzebie nieustannego wracania do tych samych opowieści, tych samych historii. Dziecko, które w świecie realnym jest małe, słabe i zależne od dorosłych, w świecie baśni "rozprawia się" ze złymi emocjami, z krzywdą, jakich doznał. Utożsamiając się z głupim Jasiem, najmłodszym synem, Tomciem paluchem, Jasiem i Małgosią, dzięki sprytowi, dobroci, odwadze i sprzyjającym okolicznościom - katrupi złą macochę, okrutnego czarownika, olbrzyma albo babę Jagę.
Im śmierć przeciwnika brutalniejsza (poćwiartowanie, spalenie żywcem, utopienie, w ostateczności odcięcie głowy) - tym (ponoć) lepiej.

Dzieci nie czytają baśni intelektualnie - ale całym sercem i duszą - nie muszą rozumieć, co oznaczają obcięte pięty sióstr Kopciuszka ani długi warkocz Roszpunki i w nosie mają kontrowersje moralne dorosłych dotyczące Jasia i magicznej fasoli.

Bajka podświadomie wrasta w czytającego, łagodzi cierpienie, wzmacnia, dodaje otuchy i jest pocieszeniem. Uwielbiam baśnie i nie chcę za nic z nich wyrastać.
***

Po co te refleksje?
Ano w sumie po niewiele. Wczoraj skończyłam książkę Wojciecha Eichelbergera i Agnieszki Suchowierskiej "Bajka to życie".

To zbiór bardzo zgrabnych historii utrzymanych w konwencji baśni oprawionych komentarzem - rozmową autorów na temat ich znaczenia i symboliki. Bajki na całe zło tego świata - trudne związki, uzależnienia i współuzależnienia, depresję, starość i umieranie. Są tam opowieści o procesach, które dzieją się w sercach i głowach ludzi, którzy doświadczają przełomów w swoim życiu, którzy uwalniają się i mądrzeją.

Autorka prawie wszystkich bajek ma wspaniale celne pióro. Można by rzec, że baja jak rasowa bajarka. Uważam, że książka zdecydowanie warta przeczytania, mimo że po jej lekturze poczułam się trochę rozczarowana.

Co mnie w niej rozczarowało?
Że to bajki dla dorosłych. To bajki, które posługując się formą baśniową, jednak - w mojej ocenie - mocno "ocierają się" o sferę intelektualną. Ich poziom abstrakcji stoi znacznie wyżej niż w tradycyjnych opowieściach. I jednocześnie muszą być przyswojone na płaszczyźnie rozumowej. Potrzebne jest kulturowe rozeznanie - co to znaczy białe, co czarne, co dolina, a co góra, trzeba wiedzieć, znać i orientować się, żeby te opowieści mogły zaistnieć, zacząć funkcjonować jak prawdziwe baśnie. A i tak docierają znacznie płycej niż nawet najprostsze opowieści o białym wróblu czy sprytnym lisku.
Opowieści Agnieszki Suchowierskiej są bardzo dobrze naszkicowane, ale to rysunki, których kontur można wypełnić poprzez analizę intelektualną, nie poprzez serce i intuicję.

Miałam oczekiwania. Spodziewałam się. Ale dostałam co innego. Być może stąd taki zawód.
Jak się ma oczekiwania, to często można się rozczarować.

Podróże kształcą

2010-05-05T13:31:00.000-07:00

Właśnie wróciliśmy z podróży. W korytarzu piętrzą się stosy ubrań do prania i nierozpakowane tobołki. Droga nie była długa - 300 kilometrów to dla zatwardziałych biznesmenów i autostopowiczów zapewne żenująco śmieszna odległość, ale jak dla mnie - prawdziwa wyprawa.

No więc, czego się nauczyłam?

Że głośny silnik utrudnia rozmowy na ważne tematy. Na jakiekolwiek tematy.
Że można gapić się na mijane krajobrazy i nie myśleć. I nie mieć poczucia zmarnowanego czasu.
Że można nie czuć presji wyprzedzenia TIR-a tylko dlatego, że jest to TIR.

Bardzo wyraźnie pojawiają się uczucia. Przemijają w dostojnym tempie chmur i wspaniałego nieba, które wyolbrzymia się przed oczyma kierowcy i pasażerów.

Stan otępienia, kiedy słońce przypieka zza szyby, a czas odmierza się czerwoną wstążką drogi. Fascynacja mapą usianą gęsto nazwami miejscowości, które powoli, przesuwają się z jednej kartki, by pojawić się na drugiej. Uczucie zawieszenia, kiedy ani jest się w sobie, ani na zewnątrz.
W podróży jesteśmy sami, choć pojawiają się wspólne refleksje, wspomnienia, plany. Patrząc w tym samym kierunku - przed siebie - doświadczamy swojej odrębności - czasem boleśnie, czasem trochę zazdrośnie, czasem bardzo próżnie.

Rzeczywistość zza kierownicy samochodu zawęża się do taśmy drogi i tego, co rozgrywa się w lusterkach.
Nuda, której się nie zauważa.
I w sumie - nic niezwykłego.

Ale zostaje w pamięci niezapomniany posmak, wrażenie niezwykłości i przygody, wyrwania się z codziennej monotonii.

Podróże kształcą. Nic dziwnego. W końcu są częścią życia.

Kordian

2010-04-30T06:42:00.000-07:00

Wielkim poetą! Zapamiętajcie to sobie, bo ważne! Dlaczego kochamy? Bo był wielkim poetą. Wielkim poetą był! Nieroby, nieuki, mówię wam przecież spokojnie, wbijcie to sobie dobrze w głowy - a więc jeszcze raz powtórzę, proszę panów: wielki poeta, Juliusz Słowacki, wielki poeta, kochamy Juliusza Słowackiego i zachwycamy się jego poezjami, gdyż był on wielkim poetą. Proszę zapisać sobie temat wypracowania domowego: „Dlaczego w poezjach wielkiego poety, Juliusza Słowackiego, mieszka nieśmiertelne piękno, które zachwyt wzbudza?”
(Witold Gombrowicz, Ferdydurke)

***
Udzielanie korepetycji to w sumie łatwy chleb, ale nie lubię tego robić. Moje współczucie dla innych ludzi całkowicie zanika w kwestii historii literatury. Trudno mi zrozumieć, by ktoś zdrowy na umyśle nie mógł ogarnąć, o co chodzi z rozdartą sosną w „Przedwiośniu”, czy nie potrafił odnaleźć wątków mitologicznych w twórczości Herberta. Ale ma to także swoje dobre strony. Zdarza się, że zza „prawidłowego odczytania” wyłania się nowy obraz lektury, którą już tyle razy „się przerabiało”.
Tak właśnie zobaczyłam niedawno Kordiana Juliusza Słowackiego. Dramat nagle przestał zamęczać narodowo-patriotyczną wymową, a stał się bardziej osobisty, bardzo introspektywny. W „Kordianie” zobaczyłam historię o inicjacji, opowieść drogi o dojrzewaniu i szukaniu swojego miejsca w świecie.

Wątek patriotyczny i polemika z koncepcją Polski, która ma być Chrystusem narodów, zeszła na drugi plan. Dzięki temu wyłonił się nowy Kordian – człowiek, który poszukuje sensu w życiu, który – chcąc rąbać nadpróchniałe drewna – czyli rozprawiać się z przesądami i przekonaniami, które rozmijają się z rzeczywistością – sam odziera siebie z iluzji. Stawia pytania o sens życia, o wartości, które byłyby warte poświęcenia i za każdym razem „potyka się” o rzeczywistość: uświadamia sobie, że światem rządzi pieniądz, że poezja jest ułudą, która zwodzi i oszukuje, że miłość jest sprzedajna, a religia stoi po stronie tych, którzy mają władzę. Wszystko, co mogłoby dawać oparcie – okazuje się marą, złudą. Wszystko to Kordian porzuca.

Ciekawe jest, że próba samobójcza nie zmieniła Kordiana. Nadal cierpi na „chorobę wieku”, jest przeraźliwie samotny i zwrócony do własnego wnętrza. Życie go nie cieszy, tkwi w nim z głową odwróconą w stronę śmierci. Ta wciąż jest dla niego pokusą, choć już raz został przez nią odrzucony.

Dziwna jest ta przemiana na szczycie Mont Blanc. Bohater doświadcza całej gamy odczuć: od lęku przez zachwyt nad naturą, znużenie i pragnienie śmierci, megalomanię, pożądanie władzy nad myślą ludzką aż po poczucie potęgi równej mocy boskiej. Kordian napędza się w rodzącym się entuzjazmie W powietrza błękicie skąpałem się i ożyłem… I czuję życie! Doświadczenie szczytowe, które przeżył odmieniło bohatera, obudziło go. W tej euforii „powrotu do światła” wizja ducha rycerza, Winkelrieda jest dla mnie całkowicie niejasna i przypadkowa.

Caspar David Friedrich, Wędrowiec przed morzem mgły, 1818.

Trudno mi bez zastrzeżeń uznać, że Kordianowi bliski jest los ojczyzny. Wydaje mi się, że rozmowę z papieżem interpretować można jako prowokację ze strony Kordiana. Wcześniej bohater nie zaprzątał sobie głowy „sprawą Polską”. Przejął się wprawdzie opowiadaniem Grzegorza o Kazimierzu, ale bardziej poruszyły go starania starego sługi, by wzbudzić w nim jakieś emocje, niż tragiczny los żołnierzy z 1812 roku.
I nagle daje się unieść idei politycznej, wplątuje się w Wielkie Wydarzenia Historyczne, w których ma zaistnieć jako człowiek czynu, pozbawiony skrupułów morderca.

Nic nie wychodzi z tego porywu patriotycznego – szaleństwo takiego postępowania pokazuje mu w całej rozpiętości, nie szczędząc szyderstw i sarkazmu doktor-szatan. Kordian traci jeszcze jedno złudzenie, które tak ożywczo na niego działało. Zdaje się, że to był raczej szał w gorączce niż racjonalne działanie, poparte siłą uczuć.
Los bohatera zamyka się w hermeneutycznym kole doświadczenia. Kordian znów jest w punkcie wyjścia. Tyle że w celi śmierci rodzi się w nim pragnienie życia. Widzi, że je lekceważył, śmierć, której niegdyś pragnął, teraz po ludzku przeraża go. Bardziej martwi go jednak nie to, że przestanie istnieć, ale to, że na ziemi nie pozostanie po nim żaden ślad – i dlatego obietnica księdza i Grzegorza są dla bohatera ogromną pociechą.

Można się zastanawiać, kim stałby się Kordian, gdyby adiutant Wielkiego Księcia zdążył przed rozkazem oficera pułku egzekucyjnego? Kim by był?
Chciałabym, żeby Słowacki pisząc pierwszą część, miał w planach stworzenie całości trylogii, że nie był to jedynie zabieg dramaturgiczny tak charakterystyczny dla dramatu romantycznego.

Za takie marzenia licealiści z pewnością chcieliby linczować, więc już nic nie powiem w tej sprawie.

Człowiek religijny

2010-04-23T14:08:00.000-07:00

Opowiem Wam, co dziś przydarzyło się w parku.

Jak zwykle wybrałam się z Młodym na spacer. Słońce pięknie świeciło, ale przyjemność rzucania piłką psuł wiejący od czasu do czasu lodowaty silny wiatr.
Spacerujemy z Młodym jak na mamę z Bobkiem przystało - oglądamy kaczki, witamy się ze znajomymi i nieznajomymi, jest pięknie i wesoło - Młody w swoim żywiole - radość na pyzatym buziaku i w każdej komórce ciałka - bo dodreptaliśmy do schodów.

Szczęśliwy Bobek

Postawiłam wózek na ścieżce, żeby asekurować malca przy włażeniu i złażeniu ze schodów, gdy nagle mocniej zawiało. Młody nie lubi tych powiewów i wtula się we mnie z piskiem. Intuicyjnie albo trzecim okiem widzę, że coś jest nie tak, że trzeba odwrócić głowę.
I wtedy widzę już na własne materialne oczęta, jak wózek, który postawiłam na ścieżce, stacza się powoli i jakby nigdy nic - wpada do stawu z kaczkami.

Sadzam Młodego na schodach z przykazaniem, żeby mi stamtąd się nie ruszał, choćby nie wiem co. Pędzę do tego cholernego stawu i patrzę, że pojazd stoi - wprawdzie kołami do góry i do połowy w mętnej, lodowatej wodzie - ale nie rusza się. Za to ruszają się moje rękawiczki - ukochane, ciepłe, z polaru, które jeszcze od czasu do czasu zakładam. Suną dostojnie po powierzchni ciemnej wody - coraz dalej ode mnie i od brzegu.

Zbrodniczy staw

Nie myśląc wiele, ściągam buty, podwijam spodnie, i włażę do wody. Woda zimna, ale do wytrzymania, natomiast dno - muliste, liściaste, brązowe i śliskie - zapada się pod stopą, tak jakby chciało połknąć łydkę.

Pojawia się z nieba nagle, chyba zesłany przez litościwego Boga - Rycerz. Rycerz bez zbroi, za to elegancko ubrany, przystojny nieziemsko w towarzystwie równie pięknej i cudownie odzianej może pięcioletniej córci.

Rycerz nie zważając na nic, rzucił się na ratunek. To znaczy bez przesady - zważając, żeby się nie przewrócić i nie pobrudzić - zszedł do brzegu i pomógł mi wyciągnąć śmierdzący, oblepiony nadgniłymi liśćmi wózek.

I chyba przestraszył się tych płynących rękawiczek - że będę chciała, by coś z nimi zrobił - bo gdy tylko wózek dotknął kołami twardej ziemi, znikł równie niespodzianie jak się pojawił (a szkoda, bo zjawiskowy ten rycerz był ...;))

Ja się nie przestraszyłam. Nie odpuściłam. Ruszyłam w pogoń za rękawiczkami, modląc się w duchu, żeby dno stawu było wszędzie tak samo płytkie...
Wylazłam z wody mokra prawie po pośladki.

Wracałam, pchając ociekający wózek jedną ręką, drugą ciągnąc zmęczonego Bobka, który dość miał wrażeń i chciał iść spać. Dygocąc z zimna modliłam się w duchu, żeby przynajmniej nie wiało.

***

Wniosek z tej przygody nasuwa mi się taki, że dziś mogłabym uznać siebie za człowieka bardzo religijnego.
A drugi? Że jak się parkuje wózek, to choćby nie wiem co - trzeba wcisnąć hamulec.

Jedność Narodu

2010-04-18T15:02:00.000-07:00

Pochowali…
Już naprawdę nie jest dla mnie istotne, czy zasłużenie, czy nie - wreszcie spoczęli na Wawelu. I niech już tak zostanie. Już mi jest obojętne, kto przyjechał, a kto nie zdecydował się na takie ryzyko.

Żałoba i żal w wielu odsłonach. Przeżyjmy to jeszcze raz – przypominanie pierwszych reakcji dziennikarzy. Rozpacz ujęta en face i z profilu. Smutek wielkich i małych. Co dzieci wiedzą o pogrzebie, kto kłaniał się i na które kolano. Pomysły dziennikarzy, jak umocnić jeszcze bardziej naród w żałobnym nastroju, wprawiała mnie w zdumienie.

Wysyciłam się tym narodowym żalem po końce włosów. Tym bardziej, że w telewizji, radio, prasie i necie było jej, ile dusza zapragnie. Do upojenia.

***
Ktoś o tym czasie żałoby powiedział, że to wielkie polskie rekolekcje.
***

Gdy myślę o rekolekcjach, staje mi przed oczami okres przed Wielką Nocą – gdy w niedalekiej perspektywie czekają egzaminy końcowe, jest wczesna wiosna i z racji rekolekcji nie trzeba chodzić do szkoły. No i ma się 15 lat.

Trzeba było „odpękać” swoje w kościelnej kruchcie. Mało kto przejmował się tym, czy i w jaki sposób te rekolekcje oddziaływały na nasze serca i dusze. Katechetka sprawdzała, czy podpisy na kwitku się zgadzają. I tyle.

Przychodziliśmy, bo chcieliśmy mieć „zaliczenie z bierzmowania”. Bo czasem pojawiał się jakiś ksiądz z pomysłem na młodzież – i opowiadał o swoich przygodach na misjach. Bo koledzy z klasy też szli. Bo rodzice kazali. Wówczas zdawało się, że na palcach jednej ręki można było policzyć tych, którzy pojawiali się tam „z potrzeby serca”.

Liczyła się forma – kościół pękał w szwach – zwłaszcza ciasno było pod organami – gdzie młodzi kontestatorzy stali w pozycji zaczepno-obronnej, czekając na moment, aż będą mogli wreszcie w pokoju Chrystusa wyjść z wilgotnego mroku na wiosenne światło.
Łatwo wykrzesać entuzjazm w młodych ludziach. Kiedy zamiast smętnych organów pojawił się człowiek z gitarą, który nauczył kilku rytmicznych piosenek o zmartwychwstaniu – nie trzeba było wiele, by cały kościół dudnił setką głosów. Wystarczyło zorganizować mszę dla młodzieży późnym wieczorem – i zebrać ją w krąg, przy zapalonych świecach. Nastrój, komentarze odnoszące się bezpośrednio do skulonych przy świecach nastolatków, poruszające piosenki – wyciskały niejednemu łzy z oczu.

W gruncie rzeczy – rekolekcje to był piękny czas niezwykłości.
Światło dzienne przynosiło zwyczajne zmartwienia, kompleksy i radości. Niewiele z rekolekcyjnych mądrości zostawało w zbuntowanych głowach, gorących sercach i niespokojnych duszach. Po wielkanocnym śniadaniu większość rzeczy wracała do „normy”.

***
Wydaje mi się, że aby rekolekcje „zadziałały”, trzeba do ich treści dojrzeć. Żeby chcieć je przepracować w sobie, nie można oglądać się na to, co robią inni i jak się zachowują. Wydaje mi się, że wspólnota w rekolekcjach może być wsparciem, ale także może zagłuszać to, co powinno zostać przepracowane. Że niezwykłość wydarzeń zmusza do skupiania się na tym, co na zewnątrz. Gubi się wówczas to, co jest do przerobienia. W środku. W samotności.
***

Podczas dni żałoby bardzo często padały słowa, o potrzebie jednoczenia się Polaków. Szczytna to potrzeba. Z racji niespełnionych językoznawczych ambicji, uwagę moją zwróciła forma tych wypowiedzi. Ciekawe mianowicie było to, że bardzo często pojawiała się liczba mnoga – „my” – „żebyśmy się jednoczyli”, albo – co dziwniejsze – „ oni”: „żeby Polacy potrafili się jednoczyć”.

Choć wypowiedzi były zapewne szczere, odniosłam wrażenie, że wypowiadający je – może nawet nieświadomie – poszukują odpowiedzialności zbiorowej za to, że na co dzień różnie z tym jednoczeniem się bywa. Jest to bardzo trudne – mówić publicznie o postanowieniu poprawy we własnym i tylko własnym imieniu.

Słyszałam dumę tych, którzy mówili, że „w Wielkich Wydarzeniach Historycznych my, Polacy potrafimy się jednoczyć”. Intuicja podpowiada mi, że owa upragniona „Jedność” jest to doświadczenie tożsamości Polaków, to swoista definicja patriotyzmu. Być może w genach mamy zakodowane równanie: patriotyzm = zryw narodowy w wyniku Wielkiego Wydarzenia Historycznego.

No dobrze, a co ze środą, 14 maja? Albo porankiem 27 czerwca? Gdy (mam nadzieję) nie będzie żadnego Wielkiego Wydarzenia Historycznego, tylko zwyczajny dzień, w którym trzeba będzie okazać nie Jedność Narodu, ale ludzką życzliwość, a przynajmniej wolę nie-robienia-sobie-wzajem-pod-górkę?

Ile lat trzeba przeżyć w autonomicznym kraju, żeby to przekształcić to równanie na: patriotyzm = Złota Zasada (czyli: nie rób drugiemu, co tobie nie miłe)?

Wiosna

2010-04-15T05:10:00.000-07:00

Niby wiosna – a one spowite kokonem ciepłych okryć
Niby wiosna – a oni nie patrzą, nie szukają wrażeń mocnych
Jeszcze ciche marzenia – bez barwy oraz kształtu
Jeszcze marzec mrozu palcem zaciska pąki kwiatom.
Tutaj zwyżka – tam spadek, ta ciśnienia huśtawka
Psuje humor i zamiar, a do tego ta mżawka
Nagły przypływ czy poryw potem smętna cisza trwa
Jak tu w wiosnę uwierzyć – skoro zimno i mgła?

Gdybyż wiosna – to kobiety zdobne kwiatem, tiulem, szelestem
Gdybyż wiosna – to oni pragną, łowią, grają w gesty
Barwnych marzeń już nie złapiesz, na to braknie czasu teraz
Gdybyż wiosna –przecież wiosną tak samotność nie doskwiera
Brudny marzec niebem goni jasne stada baranków
Mrozi pączki i rączki i zamiary kochanków
Nagły przypływ czy poryw potem znowu cisza trwa
Jak tu w miłość uwierzyć – nie z zimna ta łza.

Wreszcie wiosna – to kobiety zdumione jak ćmy w ramiona mężczyzn płyną
A oni? – kochają rzucają i ponoszą nieskończone winy
Wreszcie wiosna co zielenią w sercach miejsca zdrady łata
Wreszcie wiosna pierwszą burzą zapowiada wstęp do lata
Uczuć upał prędko stygnie pod kłamstewek ulewą
Bezowocne rozmowy, zaklinanie na niebo
Nagły powiew czy poryw nie przedłuży już dnia
Jesień wchodzi bez pukania – i znów chłody i mgła…

Ola Kiełb-Szawuła, Wiosna

ps. Konia z rzędem temu, kto ma tę piosenkę...

10 kwietnia 2010 r.

2010-04-12T15:52:00.000-07:00

Sobotni poranek był szary, chłodny i deszczowy. Wojtek zajął się Młodym, więc z ulgą i wdzięcznością nakryłam głowę kołdrą, by odespać poprzednią noc zamarudzoną przy kompie. Jeszcze byłam w pół drogi – w stanie, gdy przez zasłonę powiek już wdziera się światło dzienne, a dźwięki zaczynają angażować umysł w codzienność – gdy dudnienie głosu, które usłyszałam zza ściany, poderwało mnie na równe nogi. U sąsiadów ktoś pogłośnił radio – tak, że przez ścianę usłyszałam informację o katastrofie samolotu prezydenckiego.

Jeśli patriotyzm przejawia się w wiedzy o aktualnych wydarzeniach politycznych, działaniach rządu, decyzjach i projektach, to nie mam specjalnie czym się chwalić. Gadające głowy, które co wieczór wypełniają ekran telewizora, szczerze powiedziawszy – nudzą mnie i złoszczą. Jacek Żakowski o takich jak ja mówi: polityczni analfabeci – i pewnie nie on jeden. Być może pogrążę się w oczach wielu, jeśli dodam, że mam słabe pojęcie, jak wyglądał pan Szmajdziński i który to Wasserman.

Nie mam i rzadko kiedy miałam „jasność w temacie Marioli”. Znaczy polityki. Tym bardziej czuję się zmieszana, bo choć poraża mnie tragedia ludzi, którzy wyjechali „na chwilę” i mieli zaraz wrócić, którzy pozostawiali zapewne mnóstwo spraw niepozałatwianych, przerwanych rozmów, nie odczuwam ich śmierci jako dramatu osobistego. Bo Lech Kaczyński znaczył dla mnie tyle, ile Michael Jackson – postać znana z mediów, która często pojawia się w telewizji, radio i prasie.

Jest mi żal tych, co teraz cierpią i tęsknią. Rozumiem ten zryw narodowy, który każe ludziom pogrążonym w żałobie wypełniać koryta ulic, zostawiać kwiaty i znicze, modlić się i razem płakać. Rozumiem, choć nie szukam jedności i wspólnoty w smutku po śmierci „wybitnych osobistości” czy „elity społeczeństwa”.

Mrozi mnie groza tak dramatycznego odejścia prawie setki ludzi. Przejmuje gwałtowność i uniwersalność śmierci – choć może to frazes. Nabiera on jednak mocy, gdy zniszczone freski średniowiecznych kościołów przedstawiające korowód śmierci, zostaną „odświeżone” przez taką tragedię. Dance makabre staje mi wówczas przed oczyma z całą swoją oczywistością i nieuchronnością.

Zastanawiam się nad jedną rzeczą.
Za życia tych ludzi, dziennikarze i politycy również, nie szczędzili im krytycznych uwag, ad persona. Zwłaszcza „obrywało się” prezydentowi. Że małostkowy, że knuje, że trudny w relacjach, że jego decyzje są krótkowzroczne i że jego polityka zagraniczna zaostrza konflikty. Pokazywano go, gdy mówił: „spieprzaj, dziadu!”, gdy przyjmował „meldunek” brata, gdy śmiał się publicznie z Tuska witającego Condoleezza Rice po angielsku, nagłaśniano aferę, kto ma jechać do Brukseli. O szydzeniu z fizjonomii jego i Marii Kaczyńskiej, nie wspominając. Poprzez pryzmat mediów widziałam upartego, żądnego władzy, kłótliwego człowieka, który za wszelką cenę, chce mieć kontrolę.

Od soboty słyszę, że był wielkim mężem stanu, wybitnym politykiem. Że zapamiętane zostanie przede wszystkim jego ciepło, wielkoduszność, życzliwość i pogoda. Że był dobrym przyjacielem, szczerym, oddanym, lojalnym, mądrym i sprawiedliwym.

Naiwność wyłazi ze mnie jak szydło z worka, bo nie dowierzam. W moim wyobrażeniu rodzi się bardzo sprzeczny portret. Czy może tak być, że obydwa obrazy – ten sprzed śmierci i ten po – są spójne? Że to jedna i ta sama osoba, o której mówią teraz ci sami ludzie?

Moja konkluzja też z pewnością zakrawa na miano naiwnej: media modelują rzeczywistość według swoich potrzeb. Jeśli potrzeba – zmniejszają świat do dwóch miejsc na ziemi: Polski i lotniska w Smoleńsku. Albo do jednej osoby – jak wówczas, gdy obchodzono piątą rocznicę śmierci JPII. Albo do jednego wydarzenia, jak choćby w przypadku obchodów 70. rocznicy mordu katyńskiego.

Pryzmat. Perspektywa. Punkt widzenia.

Rzeczywistość jawi się jako lepka, elastyczna sieć pajęcza.

Co to jest prawda? To zdaje się pytanie Piłata, które zadał Chrystusowi. Widać i on miał problem z ustaleniem, czego się trzymać. Nie mając Chrystusa pod ręką, rozpaczliwie szukam status quo, pewnika, na którym można się oprzeć.

Za oknem szumi las, ale nie jest on nieprzemijalny. Zza chmury kuka na nas Pan, choć i to nie jest do końca pewne. Podważam wiarę w prawdę o swoim istnieniu. Czy gdy zamknę oczy, to już mnie nie będzie? A może świata?

Zdaje się, że moje poszukiwania spełzną na niczym. Wygląda na to, że tylko śmierć jest pewna. I tylko na niej można się oprzeć. Choć dla zatwardziałych narcyzów i egocentryków przekonanych o swojej nieśmiertelności może to być prawda bardzo trudna do przyjęcia.

Kopciuszek a reboures

2010-04-10T15:25:00.000-07:00

Muszę uprzedzić, że to nie jest tekst dla wszystkich.
Jeśli ktoś, kto zagląda na tego bloga, alergicznie reaguje na słowa: romans, miłość, uczucie, romantyczni kochankowie i powieść XIX-wieczna, niech lepiej nie rozpoczyna czytania. Zacznie się od osobistych wyznań, a potem – będzie już tylko gorzej…

***

W przypływie szczerości przyznam się, że oprócz czekolady uwielbiam stare powieści romantyczne. Choruję na nie fazami – w przeciągu miesiąca „łykam” po raz kolejny tom za tomem: a to Rozważną i romantyczną Jane Austen, a to Błękitny zamek L.M. Montgomery, nasycam się adaptacjami filmowymi Dumy i uprzedzenia czy Perswazji, by potem przez długie miesiące w ogóle do nich nie wracać.

Ostatnio – „zapadłam” na Jane Eyre Charlotte Brontë.

Powieść ukazała się po raz pierwszy w październiku 1847 roku i okazała się wielkim wydawniczym sukcesem.
Czegóż w niej nie ma! Tajemnica rodem z gotyckich powieści grozy, obłęd, trójkąt, mezalians i uwiedzenie… Można by wzruszyć ramionami – cóż, przecież to motywy typowe dla ówczesnych „romansideł”. Zachwycające i zaskakujące jest to, w jaki sposób zostały wykorzystane. Te elementy fabuły potraktowane są nieszablonowo: o istnieniu trójkąta przez dłuższy czas czytelnik nie wie, do uwiedzenia nie dochodzi, a mezalians w swym głównym, społecznym wymiarze jedynie w niewielkim stopniu jest sproblematyzowany. Podobnie rzecz się ma w przypadków częstych w romansach elementów baśniowych. Ich tropiciel dopatrzyłby się tu zapewne schematów Kopciuszka oraz Pięknej i Bestii. Co prawda dziwny to Kopciuszek, który ma bogactwo ukochanego za nic, zabiera pantofelek i ucieka, a zwłaszcza dziwna to Piękna, która jest brzydka.

Zdumiewające jest to, że książka – pełna pasji, z realnie przedstawionymi bohaterami – bez ogródek porusza tematy, o których wówczas można było jedynie szeptać z wypiekami na twarzy.

Jane Eyre to powieść o rodzącej się miłości, której towarzyszy pożądanie i fizyczna fascynacja. W epoce wiktoriańskiej, w której przyszło żyć siostrom Brontë, nie mówiono o pożądaniu, tym bardziej o bujnym życiu seksualnym. Nie mówiono również o tym, że są związki, w których ofiarą przemocy jest mężczyzna (o tym nawet współcześnie mało kto chce mówić).

Autorka przedstawiła swoją bohaterkę jako dziewczynę o wielkim temperamencie, która jednak bardzo twardo stąpa po ziemi. Jane od samego początku jawi się jako osoba znająca doskonale swoją wartość. Już jako dziecko nie godzi się na bezwzględne podporządkowanie kuzynowi, tylko z racji tego, że on jest chłopcem, a ona dziewczynką. W szkole Lowood, która miała być w zamyśle jej opiekunki, pani Reed, miejscem, gdzie nauczy się dyscypliny i posłuszeństwa – mała Jane rozwinęła skrzydła. Bohaterka nie opisuje szczegółowo ośmiu spędzonych tam lat, ale można się domyśleć, że choć to był trudny czas (straciła tam jedyną przyjaciółkę, cierpiała z powodu głodu i niemal nieustannie marzła) – wykorzystała go najlepiej, jak potrafiła. Wreszcie – nie godząc się na status kochanki swojego pana, uciekła.
Miłość rodząca się pomiędzy nią a jej pracodawcą – Edwardem Rochesterem z Thornfield Hall – to zobrazowanie romantycznego mitu o magnetyzmie serc. Według niego istnieją ludzie powiązani ze sobą niezwykłą siłą – ich serca to jedno, ich dusze – to dwie połówki tego samego owocu. Oddaleni od siebie nawet o setki kilometrów, usłyszą swoje wołanie. Jedno nie może istnieć bez drugiego.

Czytelnik obserwuje, jak bohaterowie odkrywają powoli tę siłę, która garnie ich ku sobie. Pan Rochester i guwernantka Jane – mimo ogromnej różnicy wieku, majątku, pochodzenia – traktują siebie jak równi sobie. Jane powoli poznaje i oswaja „bestię” – brzydkiego, bogatego mężczyznę o grubiańskich manierach, odkrywając wrażliwość jego natury i bogate wnętrze, poznając powikłane losy i wreszcie skrywaną tajemnicę. Jakże męski jest pan Rochester w tym rozdarciu między grozą przekleństwa a rozpaczliwym pragnieniem szczęśliwego, normalnego życia z Jane! Uboga guwernantka jego podopiecznej staje się dla niego „światłem w mrocznej duszy”. Choć zdaje sobie sprawę, jak niepoprawne, jak bluźniercze są jego uczucia, poddaje się im. Jane go fascynuje i pociąga, jego niepewność co do uczuć Jane, czyni go z jednej strony bardzo zmiennym, trudnym „do odczytania”, z drugiej zaś – czarująco pomysłowym: jego próby dowiedzenia się, co czuje do niego panna Eyre, są niezwykle karkołomne (scena z Cyganką czy zwodzenie Jane, że znalazł jej nowe miejsce u rodziny w Irlandii).

Dużo mniej podoba mi się inny bohater – St. John – duchowny, który ratuje życie głównej bohaterki. Choć pobożny, przeżarty jest przez ambicje, które każą mu rezygnować ze wszystkiego, co stoi na drodze do ich realizacji. Nawet z miłości. Jest bezwzględny, zimny i okrutny w swoim dążeniu do celu, choć jego pobudki są szlachetne i „do cna” chrześcijańskie. Irytuje mnie jego hipnotyczna władza nad główną bohaterką, złości, że ocenia ją jedynie pod kątem przydatności na misjach, które zaplanował.

Lubię Jane Eyre, bo jest mądrym człowiekiem. Czytelnik ma możliwość obserwowania jej rozdarcia pomiędzy gorącym sercem i wiedzą o swojej wartości, a poczuciem obowiązku, zdyscyplinowania i świadomością realiów, w których przyszło jej żyć.
Lubię także sposób, w jaki została przedstawiona – jej odwagę, brak lęku przed wyzwaniami, jej lojalność i oddanie wobec osób, które okazały jej przyjaźń i wielkoduszność wobec tych, którzy byli wobec niej bezduszni.

Koniec końców – to ona okazuje się „Królewiczem z bajki”, który ratuje z rozpaczy biednego, ubogiego i okaleczonego „Kopciucha”.

Oswajanie Pana Hyde’a

2010-04-06T15:35:00.000-07:00

Jakiś czas temu odbył się w GWP Uzdrowisko wykład „Jak psychologia procesu pracuje ze snami” prowadzony przez Małgorzatę Szczepańską. Na marginesie tego spotkania zrodziło się kilka moich luźnych refleksji.

Kiedyś byłam przekonana, że sny to taki śmietnik mózgu – synapsy gdzieś zwierają, impuls poleciał nie w tę stronę – i przeżyty dzień przekształca się w bełkotliwą wizję, w której ani ładu, ani składu. Budząc się, niewiele z tego się pamięta – na tyle niewiele, że strzępki snu, które jednak udało się uchwycić, zdają się tak absurdalne, że nie pozostaje nic innego jak tylko je porzucić. I więcej się nimi nie zajmować.

Niezależnie od tego, jaki ma się do nich stosunek – wierzy się w nie, czy też nie - sny są bardzo absorbującym tematem. Lubimy je sobie opowiadać – trochę jak opowieści niesamowite, mówiąc z zadziwieniem – „co też się roi w głowie?”. Opowiadamy je nie z potrzeby ich tłumaczenia, wyjaśnienia, ale z powodu ich dziwności, czasem śmieszności i niezwykłości.

Zadziwia nas własny umysł, który za dnia – karny (zazwyczaj) i pracowity – w nocy przeobraża się w nabrzmiały, irracjonalny świat – tak jakby porządny, przewidywalny doktor Jekyll nagle na naszych oczach przepoczwarzał się w pana Hyde’a. Mroczna strona umysłu – tajemna, niezrozumiała, zdaje się czasem aż tak wiarygodna, prawdziwa, że budząc się, mamy przekonanie, że przyśniła się nam prawda. Korci nas ta wiedza tajemna. Umiejętność odczytania snów podskórnie odbieramy jak dar Boga ofiarowany biblijnym prorokom, którzy na ich podstawie wieszczyli, co się wydarzy.
Próbowaliście kiedyś zapamiętać sen? To jak łapanie dymu. Im bardziej skupiasz się na tym, by mając oczy szeroko otwarte, w świetle dziennym precyzyjnie zdać relację z tego, co się wydarzyło podczas snu, tym szybciej rozmywa się,. Już masz go na „końcu języka”, w gardle odczuwasz jego posmak, ale sen bezpowrotnie gaśnie. Nie udało mi się nigdy przywołać obrazów, które przepłoszyło światło dzienne.

Jawa nie służy snom. Każde słowo wypowiedziane, w które ma zostać uchwycone to, co się śniło, przestaje pasować. Tak jakby doktor Jekyll przejmując kontrolę nad potwornym alter ego, wypierał w ogóle jego działanie i istnienie. Jawa zamazuje oniryczną rzeczywistość. Jakby spychała ją w pośpiechu ponownie w podziemia nieświadomości.

Sny zawierają bogactwo informacji na nasz temat, ale przedstawiają te informacje za pomocą obrazów, symboli w sposób niejednoznaczny. Trudno jest zrozumieć sens takiego komunikatu. Spotkanie jest okazją do zapoznania się z metodami pracy ze snami, które umożliwiają "odkodowanie" informacji zawartych w marzeniach sennych. (Z zaproszenia na wykład)

Pani Małgorzata mówiła o tym, że większość snów odnosi się do tego, co tu i teraz. Co w głowie, w sercu, w pierwszych wrażeniach i intuicyjnych odruchach. Że dzięki nim możemy lepiej poznać i zrozumieć samych siebie. Mówiła o tym, że w interpretacji snu ważni są wszyscy bohaterowie (postacie, obiekty, wrażenia), które zaistniały w marzeniu sennym. Ponieważ to wszystko – to mój własny „produkt”. Dr Jekyll i Mr. Hyde – to ja. Prowadząca wskazała, że najważniejsze są te figury z sennej rzeczywistości, co do których dr Jekyll miałby największe obiekcje, z którymi nie chciałby się za nic utożsamić.

Twórcy Integral Life Practice zaproponowali podobną metodę, która na warsztat bierze nie sny, ale relacje z innymi. Zwłaszcza te najbardziej gwałtowne.

To krótka metoda wglądu – trochę zabawa, ale jeśli szczerze potraktowana, może przynieść niezwykłe rezultaty.

Proces 3-2-1 pozwala wyciągnąć na światło dzienne ukryte i wypierane aspekty osobowości. To co nieakceptowane ukryte jest w cieniu, ale wyłazi na wierzch w postaci reakcji – gwałtownej emocjonalnej i często niezrozumiałej w sile odpowiedzi.
Twórcy tej metody proponują by zmierzenie się z tym przyczajonym, nierozpoznanym monstrum przejść w trzech krokach:

3 – opisać wydarzenie/osobę – szczerze, posługując się 3 osobą gramatyczną – on, ona;
2 – wejść w dialog – pobawić się w scenarzystę, który tworzy scenę dialogu, używając 2 osoby gramatycznej – ty
1 – zintegrować – wejść w rolę, stać się tą osobą i pisać, używając osoby pierwszej – ja.

Efekty mogą być zaskakujące i pewnie podobne do tych, które objawiają się podczas pracy ze snami. Proces 3-2-1 raczej nie nadaje się na metodę terapeutyczną, ale to dobry sposób na uświadomienie sobie istnienia pana Hyde’a.

Ps. Ponieważ nie jestem wyjątkiem, także lubię opowiadać o swoich snach. Poniżej jeden z ostatnich, który mocno zapadł mi w pamięć.

Teodor Axentowicz - Wiosna

A że pora już późna, przytulam głowę do poduszki i mówię Wszystkim: Dobranoc!

Zmartwychwstanie

2010-04-02T04:34:00.001-07:00

O ile Boże Narodzenie każe mi kierować myśl na zewnątrz, ku innym ludziom, o tyle święta Wielkiej Nocy skłaniają bardziej do zajrzenia w głąb siebie. To bardzo osobiste święto. Bo tylko od indywidualności zależy, jak je przeżywamy i czy w ogóle je przeżywamy.
Poniższy tekst jest sklecony trochę na kolanie – pomiędzy ścieraniem kurzu, a spisywaniem listy zakupów na świąteczny stół – dlatego proszę o wyrozumiałość jeśli jego spójność pozostawia wiele do życzenia. Ale to są rzeczy, które od pewnego czasu wędrują mi po głowie, i chciałam dać im upust. Czasami człowiek musi, inaczej się udusi… ;)

Wyrosłam z korzeni katolickich i choć od długiego już czasu jest mi z tym wyznaniem nie po drodze, Wielkanoc każe mi zastanawić się nad religijnością i nad wiarą.
Dużo łatwiej by było być chrześcijaninem, gdyby nie dogmaty o dosłowności. Maryja poczęła jako dziewica, podczas Mszy św. na ołtarzu pojawia się prawdziwe ciało i krew Chrystusa, On sam powstał z martwych – w ciele i krwi i jest dosłownie Synem Bożym – tak jak Atena była córką Zeusa, a Eros synem Wenus. I tak dalej. To pragnienie, by życie Jezusa obfitowało w wydarzenia niezwykłe, magiczne, by On sam miał cechy superbohatera, wydaje mi się teraz bardzo naiwne. Jakby to, co się wydarza w człowieku, w jego wnętrzu – przemiana i doświadczenie – to było mało. Jakby to nie zasługiwało na miano wielkich, ważnych, kluczowych wydarzeń. Zgadzam się z Wilberem, który w Małżeństwie rozumu z duszą pisze, że takie dosłowne odczytywanie świętych ksiąg może świadczyć o niedojrzałości poznawczej, o patrzeniu z poziomu magicznego czy mitycznego.

Po co ludziom taka dosłowność? Rozumiem, że w przeszłości, gdy religia się kształtowała, gdy sama była na poziomie dziecięctwa, te niezwykłe opowieści – były potrzebne. Średniowieczne społeczeństwo jednoczyła wspólnota światopoglądowa, której treści trzeba było przekazać także ludności niepiśmiennej, nieświadomej siebie i otaczającego świata. Opisy cudów zapładniały wyobraźnię twórców, a ci z kolei przekazywali ją w formie plastycznej.

Ale dziś? Zastanawiam się, po co dziś ludziom taka dosłowność w kwestii religii. Trudno mi autentycznie uczestniczyć w świętach, obrządkach i uroczystościach, wymagających od wiernych bezgranicznej wiary, która przystoi bardziej dzieciństwu, a nie dorosłemu życiu duchowemu. Czemu istnieje przyzwolenie na to, by nie wierzyć w przesądy i zabobony, takie jak np. niekupowanie wózka przed porodem albo wrzucanie monet do fontanny? Czemu zatem rozmawianie z ludźmi religijnymi o dogmatach, które – owszem można rozumieć jako Tajemnicę, ale także jako sposób na zamknięcie pytających ust – wywołuje w nich agresję i oburzenie?

Wilber pisze, że postawa odmawiająca nauce znaczenia odrzucająca wszelkie pytania, na które istnieją przecież odpowiedzi z poziomu monologicznej nauki, nie prowadzi do niczego dobrego. A z pewnością nie do połączenia zgodnym węzłem małżeńskim religii i nauki. To jest typowo fundamentalistyczna odpowiedź na modernizm, a sama w sobie jest jego produktem ubocznym… Kiedy pojawiły się twierdzenia, że wszystkie religie są dziecinnymi tworami, wiele religii (szczególnie chrześcijaństwo i islam) zaczęło odrzucać nawet podstawowe naukowe fakty… (K. Wilber, Małżeństwo rozumu z duszą, Warszawa 2008, s. 27.)

E.E. Schmidt pierwszą część Ewangelii według Piłata poświęca ukazaniu Jezusa jako zwykłego, normalnego chłopaka, a potem mężczyzny, który jednak osiągnął głęboki wgląd, dotknął Istoty rzeczy w sobie. Łaska nie spłynęła na niego wraz ze skrzydłami synogarlicy, ale zrodziła się w Nim. W Jego wnętrzu.
Willigis Jaeger pisze: Nie ma absolutnie żadnego znaczenia dla mojej wiary, czy grób Jezusa był pusty. …On mówi nam, że zmartwychwstanie jest czymś zupełnie innym, niż sobie zazwyczaj wyobrażamy.

Znacznie bliższy i bardziej wiarygodny jest dla mnie Człowiek-Jezus, który w swoim wnętrzu doświadcza tego, że jest Synem Boga i uświadamia sobie, że ludzie muszą w sobie odkryć miłosierdzie i dobro, bo to jest dla nich zbawienne, niż Bóg, który patrzy w milczeniu na tortury swojego dziecka w imię wyższego dobra. Bardziej mnie porusza zmiana w człowieku, jego wysiłek i trud, by stać się współczującym mędrcem niż łaska, która spływa z nieba i oświeca.

Religia tak jak człowiek – ewoluowała przez tysiące lat. Święte Księgi były tworzone przez ludzi w różnych okolicznościach i czasach. Czemu tak wielu trudno to przyjąć? I zamiast upierać się przy widzialnych znakach niewidzialnej łaski, robić wszystko, by jej doświadczać, by ją przeżywać. By zmartwychwstanie działo się naprawdę we wnętrzu, bez względu na to, czy Jezus-człowiek zmartwychwstał dosłownie czy nie.

Dziś religia nie musi już scalać narodów, postmodernistyczny skrajny indywidualizm pozwala na luksus przejmowania się tym, co się dzieje wewnątrz, jak religia przemienia mnie, moje ego. Świat, który intensywnie interesuje się tym, do dzieje się we wnętrzu człowieka, umożliwia bezkarne postawienie sobie pytań i szczere odpowiedzi na nie: jaka jest moja relacja z Bogiem i kto to jest w ogóle? Jak ta relacja się przekłada na życie zewnętrze? W porządnym świecie metafizycznym jak człowiek deklarował wiarę w Boga, to z tym wiązały się określone oczekiwania w odniesieniu do jego sposobu bycia w świecie. I różne instytucje, które reprezentowały obecność Boga w świecie, cały czas patrzyły ludziom na ręce. (Roman Kubicki, Wieczność, doczesność i my; rozm.przepr. Łukasz Długowski; Polityka nr 14/2010, s. 19).

Och, żeby nie było konieczności patrzenia na ręce z zewnątrz, żeby obowiązywało Kantowskie prawo moralne we mnie! Prof. Kubicki mówi o tym, że we współczesnym świecie odpowiedzią na potrzebę metafizyki jest drugi człowiek. Ludwig Feurebach zainicjował takie myślenie, w którym jedynym bytem większym metafizycznie ode mnie jest drugi człowiek. Tą drogą pójdą później Martin Buber i Emmanuel Levinas. W ten sposób dochodzimy do cywilizacji drugiego człowieka. U Feuerbacha bogiem był człowiek zespolony z drugim człowiekiem, teraz tym bogiem byłby drugi człowiek, za którego mam być odpowiedzialny. (Tamże, s. 20)

Odnosząc się do Wilberowskiego modelu AQAL z powyższej teorii można wnioskować, że płaska ziemia wreszcie zyskałaby szansę na ponowne nabranie głębi. (Płaska ziemia - wedlug Wilbera została utworzona przez modernizm i rządzącą w nim apodyktycznie naukę, która odrzuciła Wielki Łańcuch Istnienia i odmówiła wszelkim poziomom wyższym racji bytu z tego powodu, że są wewnętrzne i w związku z tym niemierzalne empirycznie.)
Ale tylko częściowo. O ile dobrze rozumiem poglądy Feurebacha o cywilizacji drugiego człowieka, właśnie w odniesieniu do „drugiego” (a może i jak u Lacana „innego”? ;)) widzą szansę na to, by metafizyka mogła współcześnie istnieć. Ale w związku z tym, jak w takim świecie, gdzie siła ciężkości w kwestii metafizyki i doświadczenia religijnego położona jest na relacyjność i związki ma istnieć duchowość osiągana jedynie na drodze doświadczania przez oko kontemplacji? Co z przestrzenią wewnętrzną indywidualną – Lewą Górną ćwiartką?

Czy z racji tego, że dosłowna religijność jest już trochę przyciasna, a metafizyka drugiego człowieka ciągle pozostawia niedosyt transcendencji, "nie mam w czym chodzić"? Jak mogłaby się objawiać duchowość bez płytkich rytuałów czy tradycji branej na wiarę – słowo w słowo?

Ludzie

2010-03-31T13:17:00.000-07:00

Przebłyski mądrości ma każdy. Z tym że jedni częściej, inni – raz na całe życie. Należąc niestety do tej drugiej kategorii (a i to jeszcze wcale nie takie pewne), kompensuję sobie owe braki poprzez przebywanie w towarzystwie ludzi, którzy odpowiedzieli sobie na więcej pytań niż ja. Uczę się od nich, trochę jak z bryka, trochę „nielegalnie” – w końcu to ich doświadczenie, nie moje, w końcu oni zmagali się z trudnością, którą dzięki nim – poznam jedynie w teorii (mam taką nadzieję).
Na szczęście nie ma praw autorskich na przeżywanie życia. Na szczęście owi ludzie – nie roszczą sobie pretensji do pobierania tantiemów za to, że dzięki nim uniknęłam popełnienia kolejnego głupstwa. Mądrzy ludzie – są bardzo szczodrzy, nie żałują mi szczerości, nie skąpią opowieści o własnym doświadczeniu. Cierpliwie odpowiadają, tłumaczą, objaśniają. Słuchając ich, za gardło mnie coś chwyta – że oni tak od serca, że tak po prostu, że chcą, że obdarzają zaufaniem, że wychodzą naprzeciw – bez zadęcia i fanfar.
Korzystam z ich obecności. Trochę mi wstyd za takie – jakby nie patrzeć – utylitarne podejście. Słucham i uczę się. Czasem aż chciałoby się poprosić o pozwolenie na robienie notatek. Żeby zapamiętać raz a dobrze, wykuć na blachę i ogarnąć. Żeby nauczyć się – tak jak oni – dystansu, spokoju i bezinteresownej życzliwości – w stosunku do siebie i innych.
I jak przyjdzie zdawać egzamin – w różnych okolicznościach i wydarzeniach – żeby zabłysnąć i nie dać się zapędzić w kozi róg.

Żyjesz - uczysz się

2010-03-28T05:26:00.000-07:00

Polecam stratowanie serca przez kogokolwiek
Polecam chodzenie nago po salonie
Przełknij – co za gorzka mała pigułka
Ale to miłe uczucie - gdy pływa w żołądku
Czekaj aż kurz opadnie

Żyjesz – uczysz się
Kochasz – uczysz się
Płaczesz – uczysz się
Tracisz – uczysz się
Krwawisz – uczysz się
Krzyczysz – uczysz się

Polecam odgryzienie się tak, by nie móc już kąsać nikogo więcej
Zdecydowanie polecam
Polecam gadanie co ślina na język przyniesie o dowolnej porze
Nie krępuj się
Zrzuć je - ostrzeżenia krępują ci ruchy
Podnieś - do światła
Poczekaj a zobaczysz, gdy opadnie mgła.

Zużyj - tak jak by to zrobił trzylatek
Przetop - tak czy siak będziesz musiał to zrobić
Wóz strażacki już nadjeżdża zza zakrętu

Żałujesz – uczysz się
Dławisz się – uczysz się
Śmiejesz się – uczysz się
Wybierasz – uczysz się
Modlisz się – uczysz się
Pytasz – uczysz się
Żyjesz – uczysz się
Alanis Morisette, You Lern

Ciężko się zbierać w sobie, gdy wszystko nie takie jakby się chciało.
A może jest właśnie odwrotnie.
Wszystko jest dokładnie takie, jakie powinno być, tylko pryzmat, przez który patrzę na życie oddaje mi świat wykoślawiony, niedoskonały, jakiś taki marny i nieposkładany.
Trudne rozmowy, deszczowe poranki, kosmate sny i złamany paznokieć. Wszystko. Wziąć do siebie. Przegryźć, przemielić, łyknąć – słodko-gorzką naukę od życia.

Pytanie, co z tą wiedzą zrobić, gdy pływa już bezpiecznie w żołądku?
Czy wypełni każdą komórkę ożywczą energią, wcieli się mądrość doświadczenia przetopi na działanie? Może zalegnie na dnie, odbijając się nieprzyjemną czkawką długi czas. Albo niestrawioną organizm wydali bez żalu, refleksji, smutku czy ulgi.
I czy można coś zrobić? Czy może trzeba zachowywać się jak po posiłku - zająć się dalszym zbieraniem nauk od życia, nie czekając na nic.

Szkoda czasu

2010-03-23T16:55:00.000-07:00

Kilka dni temu w wyniku działania dwóch dobrych a życzliwych mi dusz, dostałam wspaniały prezent: 8 (słownie: osiem) godzin dla siebie.

Przedziwne doświadczenie. Ogrom czasu. Tak można go wspaniale spożytkować! Cały dzień, czas do MOJEJ własnej osobistej dyspozycji. Opracowałam z grubsza plan działania, tego, co chcę robić, żeby mieć poczucie, że nie marnuję czasu.

Zaczęłam od czynności ambitnych: nadrabiania lektur. Ambitnych.
Ale już przy 10 stronie pojawił się niemiły skurcz żołądka. Jakiś głos we mnie zaczął dawać mi do zrozumienia, że może to nie jest najważniejsze, że może powinnam zamiast intelektu, dopieścić – nieco zaniedbane ostatnio – ciało.

Z trudem udało mi się dokończyć golenie nóg, bo gniecenie w żołądku stało się nie do zniesienia. Głos, który zachęcił mnie do porzucenia Kowali i alchemików Eliadego, znów się odezwał, tym razem bardziej zniecierpliwiony: Nie, no to jakaś bzdura zajmować się takimi głupotami, gdy ma się wreszcie czas. Szkoda go!
Poucz się, odgrzeb niemiecki! Poćwicz pompki! Medytuj! Idź spać! Zegar tykał nieubłaganie. Czas rozpadał się na drobne perełki, ale nie potrafiłam ich chwycić. Nie było odpowiedniego zajęcia, które zasługiwałoby na poświęcenie mu tak pięknego MOJEGO czasu.

Ogarnął mnie prawdziwy szał. Umyłam okno. Walcząc o życie przewieszona wpół ze szmatką i Mr. Tytanem, próbowałam jakoś uspokoić szydercę siedzącego we mnie, który zanosił się śmiechem. Rasowa kura domowa, zamiast odpoczywać, dopieszcza swoje cztery kąty.

Niemal w panice wybiegłam z domu. Miałam pójść na zakupy, ale zapomniałam portfela. Zamiast więc „na miasto”, ruszyłam do lasu.

Wdrapałam się na Pachołek i z góry gapiłam na Oliwę, Przymorze i Wrzeszcz. Z jednej strony - ogromny błękit morza, a na jego tle prostokąciki wysokościowców i przycupnięte kwadratowe domki z czerwonymi czapeczkami dachów w starych dzielnicach Gdańska. Z drugiej strony – ZOO i olbrzymie łagodne i ciemne fale lasu. Zimno. Na dole natknęłam się na ogromną rudą wiewiórkę i sarnę. Spojrzała na mnie czujnie, ale za chwilę odeszła niespiesznie. Pod stopami brązowa bukowina, nad głową szaleństwo ptasich godów. Pomiędzy – strzeliste sosny i ja – przycupnięty, zahukany człowieczek z mnóstwem Bardzo Ważnych Spraw i czasem, który nieubłaganie przeciekał mi przez palce.

Ale tam, w lesie, zgodziłam się na to. Patrzyłam ze spokojem na opadające w lepką ziemię kroki, na stoki obsypane żołędziami. Bezcenny czas przestał się liczyć. Przestałam go liczyć. Wróciłam do domu i zajęłam się życiem. I nie była to strata czasu.

Na zewnątrz i wewnątrz jaskini

2010-03-21T17:19:00.000-07:00

Ostatnio na swojej drodze czytelniczej potykam się często o tak zwaną „kwestię kobiecą”. W ogólnym zarysie powstałym na podstawie lektury różnych ksiąg – przeczytanych, przejrzanych czy łykniętych – wyłaniają mi się dwie kwestie, które burzą mój dotychczasowy święty spokój odnośnie „złego patriarchatu”, rozwydrzonych i żądnych władzy mężczyzn i ich biednych ofiar – naiwnych, spolegliwych kobiet, które na tysiące lat dały się wpędzić pomiędzy kołyskę i smażone kotlety.

Zapewne nie odkryłam Ameryki, ale w moim świecie to dość rewolucyjna zmiana.
A ponieważ dano mi ciało, mentalność i umysł kobiety, poniższe refleksje skażone zostały kobiecym subiektywizmem.

Otóż pierwsza rzecz jest taka, że patriarchat to system, który służył zarówno mężczyznom, jak i kobietom. Powstał i istniał za obopólną zgodą obu płci.
Przypisał mężczyzn sferze publicznej – temu, co działo się na zewnątrz jaskini – wychodzili, by polować na mamuty, negocjować z sąsiednim plemieniem, radzić się szamana: uciekać przed wielkim mrozem czy zostać…
Kobiety przyjęły władzę nad tym, co wewnątrz owej jaskini się działo. I wówczas – tak sądzę – nikomu do jeszcze dość płaskiego łba nie przyszła myśl, by którąś z tych sfer wywyższać, a tę drugą deprecjonować.
Jasne dla nich było (znów: tak to sobie wyobrażam), że przetrwają – ale tylko wówczas, gdy będą działać razem, tylko gdy połączą siły w pracy wewnątrz i na zewnątrz jaskini .
I pewnie nikt tego patriarchatem nie nazywał, ale podział ról był oczywisty.

Kiedy bycie „na zewnątrz” nabrało prestiżu i znaczenia? Nie wiem. Może wówczas, gdy przyszła rewolucja agrarna? Gdy ludzie osiedlili się, kluczową kwestią stała się władza nad danym terytorium. Z kim rozmawiać mają sąsiedzi, kto decyduje o warunkach pokoju – takie decyzje zapadały „na zewnątrz”. Kobiety dalej „robiły swoje”, podczas gdy świat na zewnątrz ulegał zmianom.

Być może przyczyniła się do tego polityka – sojusze, koalicje, negocjacje, wojny, poselstwa – męski świat zmieniał kierunek. Skoro przeżycie było już zabezpieczone – wiedziano jak robić zapasy, opanowano umiejętności ogrodnicze, a zaraz po nich rolnicze, zdobywanie pożywienia przestało być priorytetem.
Być może tym sposobem to, co było w rękach kobiet – dotychczas równie ważne co zajęcia mężczyzn – zaczynało jawić się jako słabsze, gorsze. Być może wówczas w męskich głowach pojawiła się po raz pierwszy wątpliwość: ja odkrywam, co rusz poznaję coś nowego, tworzę i wymyślam, badam świat i okolice, oswajam bogów… a ona ciągle robi to samo?!...
Być może ówczesny mężczyzna nie potrafił tego zrozumieć, że podczas gdy on spędzał czas, łupiąc kolejne wioski, i w ten sposób wdrapując się na kolejne stopnie rozwoju, kobiety przekraczały swój egocentryzm poprzez pracę wewnątrz – „w jaskini”, ale też w sobie.
Osiąganie rozwoju ludzi następowało dwutorowo – mężczyźni przekraczali siebie – poprzez wychodzenie na zewnątrz, kobiety zaś – schodziły w głąb.

Zastanawiające jest także to, że siła negatywnych uczuć w stosunku do kobiet rosła z czasem. Gdy już pismo pozwoliło zachować myśli naszych męskich antenatów, możemy przeczytać ich opinie na temat kobiet.
Arystoteles w swojej filozofii politycznej dowodził, że męska władza nad kobietą jest prawowita, ponieważ wynika z naturalnej nierówności między istotami ludzkimi.
Jeżeli chodzi o obywatelkę, jest ona z natury rzeczy gorsza od mężczyzny, niezależnie od swego wieku. Pozbawiona wartości z metafizycznego punktu widzenia, ponieważ ucieleśnia zasadę negatywną, materię (przeciwnie niż mężczyzna, który ucieleśnia formę, zasadę boską, synonim myśli i inteligencji), uważana jest także za odgrywającą drugorzędną rolę nawet w akcie poczęcia. (E. Badinter, Historia miłości macierzyńskiej, Warszawa 1998, s. 25)

Biblia nie poprawia sytuacji. Już na samym początku Ewa daje się namówić na pokusy szatańskie, co niezbicie świadczy o słabości jej woli, jej próżności i ciemnocie umysłowej. JEST WINNA całemu istniejącemu złu i cierpieniu.
(Ciekawe jest, że aż tak negatywnie o kobietach nie wyrażali się artyści – poeci, malarze, rzeźbiarze. Ale oni zapewne w znacznej mierze koncentrowali się na walorach estetycznych ciał kobiet, czytając barokową poezję dworską, a nawet utwory metafizyków angielskich, można wątpić, że przejmowała ich kwestia dobrej czy złej natury kobiety...)

Skąd w mężczyznach – w końcu ludziach światłych – filozofach, myślicielach, odkrywcach – geniuszach swoich epok – tyle zjadliwości, tyle agresji względem kobiet?
Że głupie, że kalekie, że marne, że to stworzenia pozbawione duszy, oddane diabłu, że tępe i nierozgarnięte. Że jedyną rzeczą do jakiej się nadają to do rodzenia dzieci i obsługiwania mężczyzn.

Być może to kobieca cielesność, seksualność i płodność wymykały się ich ówczesnemu pojmowaniu, a to wywoływało w nich pomieszanie, niepewność. Silny związek istoty kobiety z jej ciałem powodował, że męski świat teorii redukował kobiecość do samego ciała – a więc do tego, co z materii, co zewnętrzne, zmienne, kruche i puste wewnątrz. Kobieta jawi się w świecie męskim jako „inność” – a to co „inne” jest potencjalnie niebezpieczne. Być może jedynym sposobem na poskromienie nieuświadomionego lęku przed tym tajemniczym dla nich połączeniem była deprecjacja, poniżenie i ośmieszenie.

I tu pojawia się rzecz druga.
Rzecz ta porusza mnie mocno, zastanawia i nie daje spokoju. Mianowicie to, że odpowiedzią na takie mizoginistyczne szykany jest… milczenie.
Nie mamy zbyt wielu źródeł historycznych, które byłyby świadectwem buntu, wyrazem gniewu i oburzenia kobiet na tak apodyktycznie obelgi padające pod ich adresem.
Świat "na zewnątrz jaskini" został całkowicie opanowany przez mężczyzn, zawładnęli nim tak, że głosy ze środka można odczytać jedynie jako dalekie echo – kilka skorup, naszyjnik i kądziel.
Żal było papirusów na zapisywanie myśli kobiety nad kołyską. Lepiej było je spożytkować na opis kolejnej świątyni czy listy handlowe.

Taka interpretacja wydaje się wiarygodna. Może jednak też było tak, że gdy męski świat systematyzował, tworzył teorie i uzasadniał swoje racje co do zwierzchnictwa nad kobietami – te zajmowały się tym, co trzeba było zrobić. Bez doktryn, ideologii i niepodważalnych teorii. Gdy pojawiają się jakieś ślady istnienia kobiet, świadczą one zazwyczaj o tym, że szły w sukurs z męskimi oczekiwaniami i pragnieniami co do ich funkcji społecznej. I trzymając pieczę nad sferą prywatną – przekazywały następnym pokoleniom – chłopcom i dziewczynkom – schemat ról, do których płeć ich predestynuje. Tak, jakby to była jedyna droga.

Albo tak, jakby to była droga najlepsza...

Gdyby na podstawie tego, co wiemy o przeszłości ludzi – o tym kim byli, jak żyli i jak myśleli – stworzyć ogólny portret człowieka – osoba narysowana z pewnością miałaby męskie rysy twarzy. Bo choć cywilizację stworzyli i mężczyźni, i kobiety, nieuległa wątpliwości, że to co na wierzchu, na zewnątrz – jest męskie. Kobieta zazwyczaj ukryta była w cieniu jaskini.

Ludzkość ewoluuje i ostatnie stulecie wyraźnie pokazuje, że w wyniku splotów historycznych okoliczności patriarchat traci rację bytu. Potrzeba nowej formuły, i nie chodzi tu o "odgrywanie się" na męskiej części świata za wszelkie krzywdy, których kobiety doznawały i doznają z ich ręki.
Nie sądzę, żeby kolejnym etapem był matriarchat, albo inna forma kobiecej dominacji.

Mam w sobie potrzebę harmonii, potrzebę otwartości nie tylko na "ludzkość", ale także, a może przede wszystkim na człowieka. Bez zacietrzewiania się i zaperzania: to męskie, a to kobiece – oczywiście, że różnice pomiędzy płciami nie znikną. Być może tak jest, że kobiecość nadal wzbudza w mężczyznach nieuświadomione poczucie obcowania z tajemnicą, której nie sposób pojąć. Tak jak męskość w kobietach.
Wzajemne niezrozumienie nie jest jednak powodem do tego, by deprecjonować siebie, by z mściwą satysfakcją zarzucać kobietom brak wyobraźni przestrzennej, a mężczyznom – emocjonalny niedorozwój.
Niemożność intelektualnego ogarnięcia zagadnienia implikuje dwa wyjścia: odrzucenie albo – zawierzenie.
Na chwilę obecną wybieram to drugie. Być może zrozumienie pojawi się z czasem.

Siostra Karen - o religii i religijności

2010-03-19T13:52:00.000-07:00

Wrzuciłam tu tłumaczenie wywiadu Billa Moyresa z Karen Armstrong. Tekst tłumaczony w miarę wiernie, ale źródło zagubiłam podczas ktoregoś kolejnego przewalania danych z dysk na dysk :(

Była inspiratorką serii PBS [audycja radiowa] o Genesis, jej książki to bestsellery: "Historia Boga", "Bitwa o Boga", "Jeruzalem". Napisała biografię Buddy i „Krótką historię islamu”. Niedługo ukażą się jej wspomnienia o życiu po wystąpieniu z zakonu, w którym była 7 lat. Z przyjemnością przedstawiam Państwu jedną z ważniejszych badaczek religii, Karen Armstrong.

K.A. Dziękuje Bill.
B.M. Gdybyś była Bogiem, odrzuciłabyś religię?
K.A. Są z pewnością formy religii, które przyprawiają Boga o spazmy. Istnieją złe formy religii – tak jak istnieje złe gotowanie czy zły seks, złe religie również. Taka religia koncentruje się bardziej na egoizmie i wojowniczości niż na współczuciu.
B.M. Tak, wiele religii opiera się na okrucieństwie.
K.A. Ale trzeba pamiętać, że tworzą ją ludzie. Sekularyzm pokazał, że religia może być tak „śmiercionośna” jak są sami ludzie. Wydaje mi się, że jednym z powodów, dla których religia rozwijała się przez wieki, było właśnie ograniczenie tej skłonności do mordu, jaką ma w sobie gatunek homo sapiens.
B.M. Ale był przecież 11. września, krucjaty… pamiętasz tego ortodoksyjnego żyda, który zamordował Rabina Itzhaka? Widzę go patrzącego wprost do kamery i mówiącego: wszystko, co zrobiłem, zrobiłem dla …
K.A. …dla Boga.
B.M. dla chwały bożej.
K.A. Tak, tak. To jest… zła religia. Współczucie nie jest popularną cnotą. Bardzo często, gdy rozmawiam z religijnymi ludźmi i wspominam, jak ważne jest to współczucie, że jest kluczem, jest sine qua non religii, oni patrzą na mnie zniesmaczeni i z niechęcią, jakby chcieli powiedzieć: to po co być religijnym, skoro nie można potępiać innych ludzi? I czasami używamy religii, żeby uzasadnić tę nic nie wartą nienawiść, ponieważ my także się boimy.
B.M. Boimy?
K.A. Odczuwamy ogromny strach. Boimy się, że jeśli nie będziemy mieć kontroli, inni przytrą nam nosa, tak więc uderzamy pierwsi.
Od początku przemoc była związana z religią, ale istniały zaawansowane religie – mam tu na myśli buddyzm, hinduizm, monoteizm hebrajskich proroków – one wołały o przemianę przemocy, ale by to zrobić, trzeba nauczyć się rozpoznawać, że każde pojedyncze ludzkie życie jest święte.
B.M. Tak sądziliśmy, gdy dorastaliśmy. Jezus kochał małe dzieci. Wszystkie dzieci świata – czerwone, żółte, czarne i białe, są w jego oczach skarbem. Ale gdy tylko dorosną, rzucają się sobie do gardeł.
K.A. Tak, wiele rozmów o miłości i współczuciu jest raczej na byle jakim poziomie. Czy może lepiej: są bardzo powierzchowne, wówczas współczucie wydaje się trudne. Ono nie ma nic wspólnego z czuciem. Tu chodzi o autentyczne odczuwanie razem z innymi. O uczenie się empatii.
Były lata w moim życiu, gdy zżerało minie cierpienie i gniew, miałam dość religii, ale gdy zrozumiałam, czym rzeczywiście jest religia, że nie chodzi o dogmaty, nie o podtrzymywanie Kościoła, nie o nawracanie innych, ale o wyskoczenie z ego i podchodzenie do innych z szacunkiem, stałam się szczęśliwsza.
Ale to długa podróż, podróż, która zabierze cię daleko od samolubstwa, chciwości. I poprowadzi cię do dostrzegania świętości we wszystkich innych.
Myślę o Abrahamie z Księgi Genesis – jest piękna historia, gdy Abraham siedzi popołudniem na zewnątrz swojego namiotu w najgorętszej części Środkowego Wschodu i widzi trzech nieznajomych na horyzoncie. Większość z nas nigdy nie myślała o przyprowadzeniu całkowicie obcych z ulicy do własnego domu, obcych, którzy być może są zabójcami. Ale właśnie tak zrobił Abraham. Wybiegł, ukłonił się przed nimi i zaprowadził ich do obozowiska, kazał żonie przygotować wykwintny obiad. I w trakcie rozmowy, całkiem naturalnie wychodzi na jaw, że jeden z tych obcych to Bóg Abrahama. Akt praktycznego współczucia doprowadził do spotkania z Bogiem,.
W języku hebrajskim na „świętość” używa się terminu kadosh, co oznacza „odrębny”, „inny”. I czasem jest to ogromna odmienność obcego, kogoś, kto nie należy do grupy etnicznej czy religijnej, inność, która może początkowo odpychać nas, ale która może wyrzucić nas z naszego zwyczajowego samolubstwa i dawać nam intonację tej świętej inności, którą jest Bóg.
B.M. Co stało się w twoim przypadku? Powiedziałaś, że uświadomiłaś sobie, że nie jesteś dobrym człowiekiem
K.A. Po tym jak opuściłam zakon, przez 15 lat byłam wycieńczona religią. Nie chciałam mieć nic z tym wspólnego. Gdy zauważyłam, że ktoś czyta religijną książkę w pociągu, myślałam: jakie to okropne. Kiedyś zostałam poproszona o przygotowanie serialu telewizyjnego wraz z izraelską firmą …pojechałam do Jerozolimy. I tam zetknęłam się z judaizmem i islamem. I aż do tego momentu moje życie religijne było bardzo zaściankowe, bardzo katolickie i nigdy nie myślałam o judaizmie inaczej jak o rodzaju preludium do chrześcijaństwa, o islamie nie myślałam w ogóle. Ale w Jerozolimie, gdzie spotykają się te trzy religie, często w bardzo niełatwy sposób, czasem nawet pełen przemocy, stajesz się świadomy głębokich powiązań pomiędzy nimi i to studia nad tymi trzema wyznaniami doprowadziły mnie z powrotem do uznania, docenienia tego, co religia próbuje robić.
B.M. Co zainteresowało cię w islamie? W kontekście 11. września… jest sporo do powiedzenia o islamie jako religii przemocy. Zobaczyliśmy terrorystów samobójców, słyszeliśmy ich wzywających imię Allacha, mówiących, że robią to w imię Boga i w imię ich wiary. A ty mówisz, że są dobre rzeczy w tej religii, które pomogły ci odkryć ponownie twoją własną religijną drogę.
K.A. Paradoksalnie, pierwszą rzeczą, która mnie przyciągnęła do islamu był jego pluralizm. Fakt, że Koran chwali wszystkich wielkich proroków przeszłości. Mahomet nie wierzył, że przyszedł, by dać fundamenty nowej religii, na którą wszyscy się nawrócą, ale był po prostu prorokiem przysłanym do Arabów, którzy wcześniej nie mieli proroka i byli pominięci w boskim planie.
Jest opowieść o Mahomecie, który ulatuje z Mekki do Jerozolimy na Wzgórze Świątynne. I tam został przywitany przez wszystkich wielkich proroków przeszłości. Wspiął się w kierunku boskiego tronu, rozmawiał z prorokami takimi jak Jezus, Aaron, Mojżesz, od którego przyjmował rady, wreszcie spotkał się z Abrahamem na progu boskiej sfery. Ta opowieść o locie Mahometa i wspinaczce do stóp bożego tronu jest paradygmatem, archetypem duchowości muzułmańskiej. Odzwierciedla wspinaczkę, którą każdy muzułmanin musi przejść, by spotkać się z Bogiem i sufiści, o czym zaczęłam mówić…
B.M. sekta mistyczna.
K.A. Mistyczna gałąź islamu. Ruch sufistów mówił o tym, że gdy już doświadczyłeś spotkania z Bogiem, nie jesteś już ani żydem, ani chrześcijaninem, ani muzułmaninem. Jesteś w domu zarówno w synagodze, meczecie, jak i w kościele, ponieważ wszystkie dobrze prowadzone religie pochodzą od Boga i boży człowiek, który choć przez mgnienie dotknął boskości, pozostawia za sobą takie stworzone przez człowieka rozdziały.
B.M. Jak wytłumaczysz nienawiść panującą w świecie islamu do świata Zachodu, w szczególności do Ameryki?
K.A. Cóż, wszystkie ruchy fundamentalistyczne, czy są żydowskie, islamskie, chrześcijańskie czy buddyjskie, wszystkie zaczynają się jako debata wewnątrzreligijna...
W późniejszym okresie fundamentaliści czasami sięgają w kierunku zewnętrznego wroga i stąd poczucie muzułmanów, że amerykańska polityka zagraniczna…. hamuje ich.
B.M. Dlaczego uważają, że amerykańska polityka zagraniczna jest źródłem ich słabości?
K.A. To wynika z wielu odczuć. Czują, że prowadzą świętą wojnę, że Ameryka walczy z muzułmanami, zabija ich, w Iraku, że ciągle prowadzi naloty na Irak…
B.M. A teraz także w Bośni prowadzimy działania przeciwko nim.
K.A. Właśnie tak. To arabsko-izraelski konflikt, który jątrzy się od tak dawna, stał się symbolem wszystkiego, co muzułmanie uznają za złe w nowoczesnym świecie. Właśnie jak tutaj, w Stanach, fundamentaliści mają symboliczne kwestie – aborcję, ewolucję – których nie odbierają racjonalnie, ale odczytują jako symbol zła, jakie niesie nowoczesność.
Nie zawsze tak było. Na początku 20. wieku każdy islamski przywódca intelektualny był zakochany w Zachodzie i chciał, by jego kraj był podobny do Anglii czy Francji. Niektórzy nawet mówili, że Europejczycy – nie odnosili się wówczas do Ameryki – są lepsi niż muzułmanie, niż oni sami, ponieważ nowoczesne społeczeństwa umożliwiają im tworzyć uczciwiej i więcej niż to było możliwe w ich przednowoczesnym klimacie, i co pełniej odpowiadało wizji zawartej w Koranie.
Potem było doświadczenie kolonializmu brytyjskiego i francuskiego – na przykład w Suezie – a także rewolucja irańska, Izrael i niektórzy ludzie pozwolili tej serii katastrof wywołać uczucie nienawiści. Islam jest religią sukcesu. W przeciwieństwie do chrześcijaństwa, którego głównym obrazem – przynajmniej na Zachodzie – jest człowiek umierający w sposób wyniszczający, hańbiący i beznadziejny.
B.M. Na krzyżu.
K.A. Krzyż obraca się w zwycięstwo. Mahomet nie był ofiarą, nieudacznikiem. Był człowiekiem olśniewającego sukcesu, zarówno politycznego, jak i duchowego, islam rósł w siłę. Ale w przeciwieństwie do Zachodu, nie było możliwe, by robić postępy i to było przeszkodą dla muzułmanów. Koran mówi, że jeśli żyjesz według jego przykazań, wcielając sprawiedliwość do swojego społeczeństwa, wówczas twoje społeczeństwo będzie się miało dobrze, ponieważ to jest droga człowieka, którą powinien żyć.
Ale cokolwiek zrobią, wydaje się, że nie mogą cofnąć historii muzułmanów i to doprowadziło niektórych – i to trzeba powiedzieć jasno – tylko mniejszość – do desperackich wniosków.
B.M. Powiedziałaś kiedyś, że czujesz, że fundamentaliści próbowali przywrócić Boga światu.
K.A. Tak, wszyscy fundamentaliści odczuwają to w zeświecczonych społeczeństwach, Bóg został relegowany na margines, na skraj, i oni wszyscy w różny sposób próbują przywrócić go z tej marginalnej pozycji, z powrotem do centrum.
B.M. Próbują przywrócić Boga do świata polityki, wypierając się demokratycznych aspiracji.
K.A. Tak.
B.M. Czy uważasz, że możliwe jest współistnienie demokracji i fundamentalizmu?
K.A. Fundamentalizm nie jest przyjazny demokracji. I to pokazuje demokracja Stanów Zjednoczonych. Każdy ruch fundamentalistyczny, który badałam w judaizmie, chrześcijaństwie i islamie, jest przekonany na jakimś wewnętrznym, głębokim poziomie, że świeckie, liberalne społeczeństwo chce zmieść z powierzchni ziemi religię. Żydowski fundamentalizm na przykład wysunął się na czoło w wyniku holokaustu …
A niektórzy fundamentaliści muzułmańscy doświadczyli zeświecczenia, nie, jaki my doświadczamy, jako proces wyzwalający, ale tak gwałtowny i gwałtownie postępujący, że często odbierany jako atak.
Szachowie Iranu wydawali rozkazy swoim żołnierzom, by zdzierali kobietom woalki i darli je na strzępy na ich oczach, ponieważ chcieli, by ich społeczeństwo wyglądało bardziej nowocześnie, lekceważąc fakt, że ogromna większość ludzi nie miała zachodniego wykształcenia i w ogóle nie miała pojęcia, o co chodzi.
W 1935 r. szach Reza Pahlevi rozkazał swoim żołnierzom strzelać do nieuzbrojonych manifestacji w jednym z najświętszych miejsc Iranu, która pokojowo protestowała przeciwko nakazowi noszenia zachodnich ubrań. Tego dnia zginęło wielu Irańczyków. W takiej atmosferze sekularyzm nie jest obierany jako dobrodziejstwo, ale jako napaść.
B.M. Ćwierć wieku temu, fundamentalizm odrodził się w Stanach, także w sensie politycznym, co wynikało z działań federalnego rządu – Izba Skarbowa odmówiła ich prowincjonalnym szkołom religijnym statusu instytucji zwolnionych z podatku…
K.A. Tak.
B.M. Jeśli się zdecydują na odseparowanie.
K.A. Właśnie.
B.M. A fundamentaliści zaniepokoili się, obawiając się, że zostaną unicestwieni.
K.A. Tak właśnie. Podobnie sprawa Scopesa, która dużo pokazuje na temat procesów fundamentalistycznych z 1925 roku. Pamiętasz, fundamentaliści próbowali zakazać uczenia ewolucji w szkołach publicznych. To był sławny proces, podczas którego fundamentaliści zostali wyśmiani w świeckiej prasie. Po sprawie Scopesa, po tych szyderstwach, zwrócili się w kierunku skrajnej prawicy i tam pozostali.
B.M. Nierówności w tym kraju są większe – wydaje mi się – niż w innych uprzemysłowionych społeczeństwach.
K.A. Tak.
B.M. Co to mówi o najbardziej religijnym kraju na świecie? To twoja definicja. Ameryka jest najbardziej religijnym krajem na świecie i teraz także najbardziej zróżnicowanym ekonomicznie.
K.A. Tak jest, i to powinno martwić nas wszystkich. Ludzie religijni powinni połączyć siły i walczyć o większą równość. Możesz podjąć taki wysiłek, jeśli będziesz wprowadzać wartości chrześcijańskie, żydowskie czy prawdziwie muzułmańskie do społeczeństwa. Nie przez próbę zmuszania innych ludzi, ale posługując się szacunkiem dla świętych prawd tych innych religii w najlepszej ich formie.
B.M. Gdzie jesteś w swojej własnej podróży? Nie jesteś praktykującą katoliczką, prawda?
K.A. Tak, zazwyczaj nazywam siebie niezależną monoteistką. Czerpałam z trzech religii Abrahama, spędziłam życie badając te wiary, i w pewnym sensie ciągle jestem zakonnicą. Żyję sama, nigdy nie wyszłam za mąż, spędzam życie pisząc, czytając i studiując duchowość i Boga. I nie dostrzegam w żadnej z tych religii jakiejś wyższości nad innymi. Jednym z moich życiowych marzeń jest zjednoczenie żydów, chrześcijan i muzułmanów, by wykazali się głęboką jednomyślnością, jednomyślną wizją, która połączy ich, by zatrzymać ten rodzaj okrucieństwa, przemocy i moralnej nieprzyzwoitości, której doświadczyliśmy 11 września.
B.M. Dziękuję, siostro Karen.
K.A. Dziękuję, Bill.

Karen Armstrong - niezależna monoteistka

2010-03-16T04:38:00.001-07:00

Karen Armstrong pojawiła się w moim życiu w okresie „burzy i naporu” – gdy z agresją kontestowałam religijność katolicką, świętość Biblii, rytuały religijne. W swoim zacietrzewieniu na zaściankowość i ograniczenie myślenia tzw. ludzi wierzących szukałam naukowych dowodów, które miałby potwierdzić moje przekonania – że Bóg jest tworem złożonym z wyobrażeń, oczekiwań, pragnień i lęków ludzkich, że działa na wzór i podobieństwo człowieka, że nie ma w Nim Tajemnicy, niepoznawalnego rozumem sacrum, a jedynie ludzkie ograniczenie.
Karen Armstrong zdawała doskonale wpisywać się w tę moją koncepcję – zakonnica, która porzuciła życie klasztorne i zajęła się obalaniem steku bzdur, jakim jest wiara – tak o niej myślałam. Jednak, gdy coraz głębiej zanurzałam się w jej prace – Historię Boga, Krótką historię islamu, a niedawno całkiem książkę Biblia. Biografia – uświadomiłam sobie, że celem, który przyświeca Armstrong wcale nie jest dyskredytacja religii i religijności, ośmieszenie wiary i pokazanie, jakie to obłudne i fałszywe.
Armstrong jest wspaniałym naukowcem – wnikliwym, o niezwykle szerokiej wiedzy – historycznej, antropologicznej, etnograficznej, a przede wszystkim – religioznawczej.
Pisze o tym, że owszem – Bóg Abrahama nie był od początku bytem w pełni jednoznacznym, że w objawiał cechy swojej boskiej osobowości w zależności od tego, kto Go „odkrywał”, że początkowo wywodził się z religii politeistycznych, by zwyciężyć nad innymi bogami i stać się Jedynym.
Pisze o tym, jak idea Boga kształtowała się przez pokolenia. Jak Święte Księgi nabierały statusu świętości, jak słowa proroków były interpretowane przez wielu ludzi i co stało się z pierwotną nauką Mahometa, Daniela czy Buddy. Pisze także o tradycji, która ewoluowała, chwyta ją w momencie jej „stawania się”, odwołuje się do symboli i rytuałów, które są wyrazem doświadczania Niewyrażalnego, Niepoznawalnego przez intelekt.
Spokorniałam po przeczytaniu jej książek.
Tak, historia Boga, to z pewnością historia poszukiwań ludzkich.
Ale w jej książkach nie ma ani słowa o tym, że Bóg nie istnieje, że tak naprawdę to tylko myślenie życzeniowe człowieka i nic więcej.
Armstrong pokazuje drogę poszukiwań człowieka, który stawia pytania o Absolut, który doświadcza Jego obecności, Jego Istnienia. W świecie opisywanym przez Armstrong Bóg istnieje z całą swoją mocą i potęgą – odbierany i interpretowany przez doświadczenie ograniczonych, śmiertelnych ludzi.

Mówi o sobie – „Freelance monotheist” – niezależna monoteistka. W wielu wywiadach opowiada o doświadczaniu boskości podczas skupiania się na pracy intelektualnej. Gdy studiuje święte księgi, stare mapy, pisma i kroniki – doświadcza czegoś, czego nie doświadczała, żyjąc przez siedem lat w zakonie klauzurowym - obecności boskości.
W 2008 roku została uhonorowana nagrodą amerykańskiej fundacji TED – której naczelną zasadą jest propagowanie idei, które warte są propagowania.
Bardzo podobało mi się jej wystąpienie podczas wręczania tej nagrody.

Armstrong wezwała do utworzenie rady – dla chrześcijan, muzułmanów i żydów, która sporządziłaby Kartę Współczucia - Charter for Compassion. Idea ta ma na celu propagowanie postaw zgodnych ze Złotą Zasadą, która tkwi w korzeniach chyba każdego ruchu religijnego: nie czyń drugiemu, co tobie niemiłe.

Jej życzenie zostało spełnione.

Nauka o cudach

2010-03-15T15:23:00.000-07:00

To pierwsza z 6 części rozmowy z Greggiem Bradenem.
Polecił mi to człowiek ze schodów do nieba - i obejrzałam to na początku z pewną taką nieśmiałością i sceptycyzmem...
Teraz im dłużej oglądam, tym bardziej taka koncepcja rzeczywistości mi odpowiada.

I choć przekaz jest dość mocno "amerykański" to i tak posłuchać warto.
Tak myślę.

Katar

2010-03-14T03:27:00.000-07:00

Gdy ma się katar, życie robi się naprawdę ciężkie.

Nie można poruszać się po własnym domu bez przyklejonej do nosa chusteczki. O schylaniu się nie ma nawet mowy. Kieszenie wilgotnieją momentalnie od upychanych w nich „smarkatek”, a ludzie przestają rozumieć, bo spółgłoski nosowe nagle nabierają wargowo-wybuchowego charakteru. Nie dość że mówienie sprawia kłopot, to jeszcze trzeba powtarzać dwa razy, bo nie każdy od razu w lot pojmie, gdy słyszy: Bożesz podać bi trochę basła?

Dwie małe dziurki zaklejone nadmiarem śluzu powodują kompletne rozstrojenie. Słuch zawodzi, o węchu nie wspomnę. Rzeczywistość dociera przytłumiona, w zarysach, ale i na życiu wewnętrznym trudno się skoncentrować. Nie pozostaje zatem nic innego jak skupić się na tym, co w tym momencie najważniejsze – na oddychaniu. To przedziwne doświadczenie, gdy tak naturalna, automatyczna czynność wymaga maksymalnej uwagi.
Słucham świszczącego nieprzyzwoicie wdechu i wydechu, który przypomina dźwięk bulgocącej gęstej zupy.

I jeszcze raz. I jeszcze.

I już nic innego mnie nie zajmuje. Już tylko mam w głowie: wdeeeeeeech… wyyyyyyyydeeeeeeech.

Oddech staje się jedyną rzeczą, która istnieje na świecie. A w zasadzie nigdzie, bo świata nie ma w mojej głowie. Albo wszędzie. Albo nie wiem gdzie.

Walka o przepchanie odrobiny tlenu przez sklejone nozdrza jest przegrana. Z wysiłkiem więc łapię haust powietrza ustami – jak ryba wyrzucona na brzeg. Na kilka chwil starczy.

Chwile istnienia

2010-03-12T04:59:00.001-08:00

Tu miał być obszerny, bogaty w przypisy, błyskotliwy i erudycyjny tekst na temat tego, dlaczego tak bardzo lubię powieści Virginii Woolf, co w jej pisaniu jest tak niezwykłego, że fascynuje, irytuje i pociąga jednocześnie. Chciałam dobitnie wyjaśnić, co to owe "chwile istnienia" są i dlaczego Autorka tak bardzo skupia się na tych "nieistniejących". Chciałam napisać, dlaczego "Pani Dalloway" nudzi i jednocześnie tak głęboko porusza i o tym jak piękne i trywialne jest obserwowanie przepływającej świadomości z istnienia na istnienie, z życia na życie.

Ale po kilku żenująco pompatycznych próbach poległam z moimi apologetycznymi zapędami.
No bo co się będę wygłupiać.
Niech sama powie.

" [...] To są zatem niektóre z moich pierwszych wspomnień. Ale oczywiście jako historia mojego życia są mylące, bo te rzeczy, których się nie pamięta są równie ważne, może ważniejsze. Gdybym pamiętała cały jeden dzień, mogłabym opisać, przynajmniej powierzchownie, jak wyglądało życie, gdy byłam dzieckiem. Niestety, pamięta się jedynie to, co jest wyjątkowe. I wydaje się, że nie ma powodu, dla którego jedna rzecz jest wyjątkowa, a inna nie. Dlaczego zapomniałam tyle rzeczy, które musiały być, jak można sądzić, bardziej godne zapamiętania niż to, co pamiętam?

Często kiedy pisałam jedną z moich tak zwanych powieści, zaskakiwał mnie ten sam problem: jak opisać to co nazwalam „nieistnieniem”. Każdy dzień zawiera o wiele więcej nieistnienia niż istnienia.[…] Tak jest zawsze. Wielkiej części każdego dnia nie przeżywa się świadomie […] Tak więc jak byłam dzieckiem moje dni zawierały dużą porcję tej waty, tego nieistnienia. Tydzień za tygodniem mijał w St Ives i nic nie zostawiało na mnie żadnego śladu. Potem z nieznanego mi powodu, nastąpił gwałtowny wstrząs; coś wydarzyło się tak gwałtownie, że pamiętam to całe życie.
[…]

Zaryzykuję wyjaśnienie, że w moim przypadku po wstrząsie zaraz pojawia się pragnienie wyjaśnienia go. Czuję, że otrzymałam cios, ale nie jest to, jak myślałam będąc dzieckiem, po prostu cios otrzymany od wroga ukrytego za watą codziennego życia; jest to albo będzie jakiegoś rodzaju objawienie; to znak czegoś prawdziwego pod pozorami; a ja czynię to prawdziwym, ujmując to w słowa. Jedynie ujmując w słowa, czynię z tego całość. […]
Stąd dochodzę do tego, co mogłabym nazwać filozofią; w każdym razie jest to mój stały pogląd; że poza watą jest ukryty wzór; że my – to znaczy istoty ludzkie – jesteśmy z nim związane; że cały świat jest dziełem sztuki; że jesteśmy częściami dzieła sztuki. Hamlet czy kwartet Beethovena to prawda o tej ogromnej masie, jaką nazywamy światem. Ale nie ma Szekspira, nie ma Beethovena; z pewnością i całym naciskiem nie ma Boga; my jesteśmy słowami; my jesteśmy muzyką; jesteśmy istotą rzeczy. I to widzę, kiedy doznaję wstrząsu."

Virginia Woolf, Chwile istnienia

Korepetycje z życia

2010-03-09T02:28:00.000-08:00

"Wielu ludzi zwyczajowo żyje w świecie zrelatywizowanym, ponieważ myślą i postrzegają w sposób relatywny, dualistyczny. W takim świecie ludzie nadają ważność i wartość wydarzeniom, rzeczom materialnym i różnicom. Gdy myślimy i postępujemy w ten relatywny sposób, błędnie postrzegamy rzeczywistość jako coś określanego przez napięcie i oddzielenie, przez ty i ja, sprawy słuszne i niesłuszne, dobro i zło.

Jednak gdy spojrzymy głębiej w istotę Wszechświata, możemy nauczyć się postrzegać, myśleć i postępować w inny sposób. Możemy nauczyć się doświadczać i ostatecznie wcielić w życie wyższą prawdę - że nie ma żadnego oddzielenia, żadnego realnego konfliktu. W istocie nie ma w nas samotności i oddzielnych istnień. We Wszechświecie wszystko jest Jednym. Pierwotnie i w głębi już jesteśmy wszyscy połączeni żyjemy w doskonałej harmonii.

To co wywołuje w nas poczucie konfliktu, niepokój, frustrację i oddzielenie - to nasz własny, relatywny sposób istnienia. Wszystko, co musimy zrobić, to doświadczać i uświadomić sobie ukrytą prawdę o naszym połączeniu.

Żyjąc w zgodzie z zasadami Wszechświata, stopniowo uczymy się porzucać nasze relatywne zmagania i przywiązania. Uczymy się, jak doświadczać prawdy, że to co słuszne i niesłuszne, dobre i złe, pozytywne i negatywne - wszystko jest prawdziwe. Poprzez przebudzenie doświadczenia połączenia ze wszystkimi żyjącymi istotami w naturalny sposób rodzi się współczucie.

Gdy to się stanie, będziemy zmierzać do tego, by być optymistami - ludźmi pełnymi wdzięczności w naszym codziennym życiu. Poprzez myślenie i działanie w ten sposób, nasze życie wypełnia się jasnością, spokojem i harmonią. W rzeczywistości nasze prawdziwe powiązania są zawsze obecne, jeśli tylko odkryjemy, że mamy oczy do patrzenia, uszy do słuchania, nos do wąchania, zmysły do smakowania i dotykania i umysł do bycia przebudzonym.

Gdy to się stanie, w naturalny sposób będziemy zmierzać do tego, by służyć innym, ponieważ w głębi wiemy, że już jesteśmy połączeni i w ten sposób razem podążamy Drogą Wszechświata."

David Shaner Sensei

***

Włazi w oczy, przecież to takie oczywiste. Już wyraźniej się nie da. Opadają ręce, skrzydła i "tenka". Jak można takich oczywistych oczywistości nie zauważać?! Co musi się stać, czego trzeba doświadczyć, żeby taka myśl stała się prawdziwym przekonaniem, nie tylko intuicyjnym przeczuciem wspieranym przebłyskami, pojawiającymi się znienacka i zupełnie przypadkowo?
A przecież repety nie będzie. Co się stanie, jeśli tego nie ogarnę, nie przyswoję? Jaki egzamin obleję?
Poszukuję więc korepetytorów - trochę po omacku, trochę z rekomendacji. Zdarza się, że trafiają w odpowiednie miejsce i czas z odpowiednim przekazem. Częściej - kulą w płot. Znaczy we mnie. Super-wiedzo-i-doświadczenioodporną.

Guma balonowa

2010-03-05T14:36:00.001-08:00

Gdy byłam dziewczynką - co w gruncie rzeczy nie było aż tak strasznie dawno – uwielbiałam żuć gumę. Nie w głowie mi było dbanie o higienę jamy ustnej, świeży oddech czy ilość spożytych kalorii (co za szczęśliwe czasy to były!). Człowiek kupował gumę do żucia po to, by puszczać balony.
Najpierw trzeba było prostokątną słodycz odwinąć z papierka i wcisnąć sobie do paszczy. Masa – na początku dość twarda – wymagała sporego wysiłku, by dobrze ją urobić. Przez kilka chwil w milczeniu, pracowicie ciamkało się specyfik, którego zapach i smak pobudzał ślinianki tak, że buzia z trudem się zamykała.
Po tej wstępnej „obróbce” można było zacząć strzelać.
Z początku efekty nie były zbyt imponujące – mały balonik i trzask! – słodka maź oblepiała usta.
Ale gdy masa była już dostatecznie urobiona – tak gdzieś na granicy smaku zelówki – rozpoczynała się prawdziwa zabawa. Balon rósł powoli, puchł, aż zaczynał zasłaniać całą twarz. Bladoróżową gumę trzeba było nadmuchiwać powoli, z wyczuciem, żeby zbytnią niecierpliwością nie zniweczyć dzieła.
Wreszcie materiał osiągał maksimum swoich możliwości i – puf! – balon cicho pękał, powoli opadając – na nos, policzki, a czasem nawet na oczy.
To było osiągnięcie!

***

Z uczuciami trochę jak z tą balonówą.

Rośnie smutek. Rośnie powoli.
Że niby wiosna, a jakoś szaro.
Smętnie i w koło Macieju od nowa. Balon nadyma się i rośnie. Sięga już do nosa. A za chwilę zasłoni oczy.

Że ja nie taka jak trzeba, że życie jakieś takie trywialne. Że chciałoby się, a tu nic z tego. Że ludzie, że pogoda, że praca i pieniądze, że mąż i dziecko, że plany, marzenia, że lęki… Że Polska, że wojny, że Armagedon. I że kupy na ulicach.

Napęczniał ten mój balon wspaniale. Już nic spoza niego nie widzę. Snuję się więc z tym różowym obłoczkiem przed oczyma, ostrożnie wypuszczam powietrze, bo a nuż odetchnę zbyt głęboko? Potykam się o cuda i nawet nie chce mi się z ludźmi gadać. Zdaje się, że już nigdy nie będzie inaczej, że już nie ma na co czekać, za czym tęsknić, marzyć, czego chcieć. Że już tylko może być bardziej smutno i samotnie.

Na szczęście czasem ktoś przyjdzie i przekłuje ten balon. A czasem sam pęka.
Opada powoli lepka mgiełka. Uff, już nie trzeba wstrzymywać oddechu, by balon utrzymywać przy życiu. Już go nie ma.
Wiatr przegonił mdlący, słodkawy zapach. Czuję mróz na policzkach. Jest zimno, ale w parku coraz głośniej słychać ptaki. Hej, spokojnie, bez szaleństw – mówię do siebie – dasz radę.

I z tymi słowami nadmuchuję kolejny balon.

Że idzie wiosna, że nie jest przecież źle. Że życie jest piękne, że w gruncie rzeczy jestem fajny człowiek i że na świecie mimo wszystko więcej jest tych fajnych niż popaprańców.

I znów balonik przybiera doskonały kształt kuli.

Świat jest piękny, ludzie wspaniali, mądrość tkwi w każdym drobiazgu, praca jest wspaniałą praktyką, moje dziecko to żywy dowód na to, że Wszechświat jest pełen cudów. Kosmos jest we mnie, Bóg jest we mnie, fala jest morzem i w ogóle wszechogarniająca wspólnota i jedność.

I tak jak wszystkie poprzednie – to balonisko o monstrualnych rozmiarach wkrótce zakończy swój żywot, tylko po to, bym nadmuchała kolejny.

Czasem mam przebłyski, że świat widziany przez pryzmat lepkiej, różowej błony nie jest prawdziwy. I pomiędzy jednym balonem a drugim pytam się siebie: jaki zatem jest? Jak patrzeć, skoro przed oczyma ciągle jakaś zasłona? I czy to pytanie nie jest kolejnym balonikiem, który właśnie sobie nadmuchałam?

Rozmowa z Davidem Shanerem cd.

2010-03-03T07:00:00.000-08:00

JEDNA GÓRA, WIELE ŚCIEŻEK

Mówiłeś, że jest tyle możliwości by doświadczyć połączenia z Ki Wszechświata, dobrą drogą dla początkującego jest wybranie np. medytacji?

To dobre pytanie. W Indiach jest pojęcie oznaczające psycho-fizyczną specyfikę. […] Każdy z nas jest innego typu. Tochei sensei mawiał: niektórzy z nas to intelektualiści – łatwiej jest ich uczyć przez umysł, są bardziej skupieni na aspekcie umysłowego połączenia z jednością. Są bardzo uzdolnieni, jeśli chodzi o poznanie intelektualne. Inni są bardzo „cieleśni” – łapią rzeczy nieprawdopodobnie szybko – mają zdolność – powtarzania ruchów tylko dzięki patrzeniu – ktoś ogląda tenisa i potem potrafi wykonać piękne tenisowe uderzenie. Wszyscy jesteśmy różni i zadaniem sensei jest pamiętać o tym, pomagając studentom odkryć, który ze sposobów będzie dla nich najbardziej odpowiedni. Gdy uczysz zasad przez umysł czy ciało, to jak wchodzenie na tę samą górę innymi ścieżkami. Myślę, że mądry nauczyciel to taki, który potrafi porozumieć się i połączyć się ze studentem na jego drodze i pomóc mu na tej ścieżce, bo nie każdy uczy się w ten sam sposób. Przychodzimy na trening, do dojo z zupełnie odmiennym „zapleczem”. Mamy odmienne umiejętności, talent, możliwości i itd. Jeśli chcesz pomóc studentowi znaleźć jego ścieżkę, musisz o tym pamiętać.

To znaczy – jednemu powiesz – ty musisz potrenować waza (techniki) w ten i ten sposób, a innemu: ty potrzebujesz doskonalenia oddechu, ograniczenia fizycznych reakcji – ale wszystko zmierza do tego, by otworzyć ich na to samo powiązanie.

Nauczyciel naucza według kontekstu, który widzi, co może wywoływać niezrozumienie wśród studentów. […] Ale są ludzie, którzy twierdzą, że to co powiedział Tochei sensei powinno zostać wyryte w kamieniu – i właśnie w ten sposób wszyscy powinni zawsze ćwiczyć, – tak rodzi się źródło wszelkiego rodzaju niezrozumienia[…] nie tylko w tradycjach sztuk walki, ale także niemal we wszystkich tradycjach ludzkiego rozwoju.

Czasami patrzysz jak ktoś się porusza, widzisz jego ręce, nogi, postawę – widzisz osobę – i zabierasz to wyobrażenie do domu jako doświadczenie z treningu – i potem uświadamiasz sobie że wszystko robisz całkowicie źle.

No właśnie, nawet mając ogromne doświadczenie z wielu sztuk walki […] ciągle można przeżywać kigatsuku – doświadczenie „olśnienia” – mimo długiej praktyki, a może powinienem powiedzieć: właśnie z powodu tego, że tak długo jest się na macie.

Ludzie poszukują tego doświadczenia na macie – harmonizując się z innymi – czy ćwiczą karate, boks, tai-chi, aikido tomiki czy aikikai – bo chcą zobaczyć „trzon” życia i to poruszanie się zgodnie z zasadami Wszechświata i nagle… mogą przeżyć to, oglądając w telewizji kręgle. Będą widzieć, czyj umysł jest podenerwowany rywalizacją.
Pamiętam jak oglądałem zawody sumo z Tochei sensei gdy byłem jego uchideschi. […] Tochei sensei zawsze przewidywał, kto wygra, patrząc na jego zachowanie i sposób patrzenia na siebie już na samym początku. […] Ciekawe było, że to samo działo się, gdy Tochei sensei oglądał baseball. To niesamowite doświadczenie obserwować go, jak obserwuje ludzi. Zastanawiasz się, skąd on wie, co się będzie działo, tak jakby był jasnowidzem i potrafił przewidzieć przyszłość. To co obserwował, to był stan umysłu zawodników i to czy są zharmonizowani z ciałem czy też nie. To właśnie wyróżnia wspaniałych nauczycieli, którzy zawsze poszukują nowych metod, by pomóc studentom dojść do ścieżki, która będzie miała dla nich sens.
[…]

AIKIDO W GARNITURZE

Mój ojciec mawiał – gdy byłem młodszy – wówczas nie rozumiałem tego. Mówił: możesz jutro wpaść pod samochód. Przekazywał niezły kawał negatywnej energii. Ale to był jego sposób, by powiedzieć: lepiej zrób to teraz, ponieważ… to jak w buddyzmie – musisz docenić wartość każdej chwili.
Zobaczyłem ogromną wartość mojego bycia uczniem Tochei sensei i bardzo chciałem się tym podzielić. Ostatnie 20 lat spędziłem pomagając dużym korporacjom podnosić jakość ich działań i aplikować metody rozwoju osobistego, rozwoju duchowego liderom grup, zespołów, by przez to mogli lepiej pracować razem. To kolejny wspaniały truizm: jeśli traktujesz ludzi ok., jeśli żyjesz życiem grupy – uzyskujesz dobre wyniki jako cała firma. Gdy prosisz ludzi, by zaczęli myśleć i działać jak właściciele i w zasadzie czynisz ich właścicielami – poprzez uczynienie z zatrudnionych udziałowcami spółki czy przekształcenie firmy w spółkę akcyjną. To jest traktowanie fair i równościowe - gdy prosisz ludzi, by angażowali się na 120% każdego dnia. Gdy to zrobisz - przestajesz być autokratycznym menadżerem, co nigdy nie pozwoli rozwinąć się ludziom w najlepszy sposób - masz do czynienia z ludźmi, którzy wykonują swoją pracę najlepiej jak potrafią, nawet gdy nie są kontrolowani. Dlaczego? Ponieważ naprawdę są oddani temu, co robią, wierzą w to, co robią. Wierzą w całe przedsięwzięcie, wierzą w służebną misję swojej firmy - która na polu lokalnym może coś dobrego zdziałać. Zauważyłem, że gdy pozwolisz ludziom robić dobre rzeczy i pomożesz im rozwijać się w pracy - tak jak wcześniej powiedziałem – trzeba uczynić życie klasztorem - nie ma powodu wówczas myśleć: o, w niedzielę gdy pójdę do kościoła, będę rozwijać się duchowo - a potem zapominać o tym, mówiąc: o, a teraz jestem w pracy, tak więc teraz działam w inny sposób, bo to jest praca. A potem patrzysz na zegarek, mówiąc - nie mogę się doczekać, gdy pójdę zacząć ćwiczyć aikido.
W ogóle nie o to chodzi.
Jeśli chcesz zatroszczyć się o rozwój swojego aikido, o swoje ki, musisz zamienić swoje życie w klasztor - jak shu gyo a nie geiko. Czemu nie przenieść to na płaszczyznę zarządzania, firm, biznesu zmienić postawę zarządów i rozwinąć działanie w miejscu, gdzie spędzamy 1/3 naszego życia?
Bardzo cieszy mnie dokonywanie tych pozytywnych zmian - dlatego przestałem uczestniczyć w tworzeniu książek akademickich, których wcześniej byłem współautorem i skupiłem się na opisywaniu tych pozytywnych zmian w życiu - czy to biznesie, sporcie, muzyce... Właśnie po prostu dlatego, że to działa. Niejednokrotnie obserwowałem metodologię Tochei sensei, który pomagał odkryć to naturalne powiązanie w tak wielu różnych dziedzinach, to mnie zafascynowało. Powiedziałem sobie - muszę to robić – i to jest to, co robię właśnie teraz.

To piękne. Ja także pracuję w zasobach ludzkich i wiem, jak bardzo trudno jest przekonać ludzi, by postępowali dobrze i jak wielokrotnie radziliśmy sobie z problemami, gdy pojawiała się akceptacja. Ale to nastawienie managerów w dużej mierze decyduje o tym. To wspaniałe, gdy tworzy się silna grupa, której nie musisz stale obserwować, pilnować, czy dobrze pracuje - wprowadzasz kogoś o cechach przewodnika, który mówi, jaką ścieżką podążać, a nie jak robić, by było dobrze.

Powiedziałeś to znacznie lepiej niż ja – powodem, dla którego to działa, jest fakt, że już jesteśmy naturalnie połączeni. Powodem, dla którego ludzie odpowiadają na miłość i współczucie jest właśnie to, że jest to promowanie tego naturalnego połączenia. Jeśli pracujesz tak, jakbyś poszukiwał kogoś, kto popełni błąd, żeby móc zastosować jakieś reguły – to znak, że twój umysł potrzebuje zmiany o 180 stopni.
Ostatnio byłem w Miami gdzie pewna duża korporacja zorganizowała spotkanie na szczeblu kierowniczym – zebrało się 32 ludzi z 10 krajów całego świata. Każdy wchodził do tego pokoju z odmiennym nastawieniem umysłu, innym językiem, w którym się wychowali.
Powiedziałem im: tutaj waszym celem jest „zmienić kulturę” tej międzynarodowej firmy. Przyczyną większości porażek w zarządzaniu zmianą – to jakieś 70-80% przypadków – jest to, że ludzie próbują rekonstruować coś czy zmieniać kulturę, nie wiedząc dokładnie, gdzie jest ta kultura.
Zapytałem o to w Miami w ten wekeend, był tam także człowiek zarządzający całością. Zapytałem: „gdzie jest kultura” - on pierwszy odpowiedział: oczywiście w ludziach. Zgadza się, ale musimy zanurzyć się głębiej: Gdzie w ludziach? Czy jest w moim łokciu? W mojej kostce? Włosach w nosie? Gdzie?
Ludzie oczywiście odpowiadali - że jest w umyśle, w sercu. Pytałem: czy widzicie mój umysł, moje serce? Próbujemy stworzyć coś, zmienić coś, co jest niewidzialne. Także nic dziwnego, że to trudne. Gdy chcę zmienić miejsce maszyny fabrycznej, mogę to zrobić, przesuwając ją z miejsca na miejsce - ale gdy chcę zmienić umysł człowieka, korporacji - jest to nieskończenie dużo bardziej trudne.
Zapytałem te 32 osoby, czy kiedykolwiek próbowali zrzucić zbędne kilogramy? Wielu ludzi podniosło ręce. Zapytałem potem: a ilu z was udało się to zrobić skutecznie? Osiągnęliście cel i utrzymujecie prawidłową wagę? I z tych 28, które się wcześniej podniosły, pozostały dwie. Pytałem się dalej, ilu z was chciało zmienić swój styl życia, zadbać o zdrowie, spędzać więcej czasu z rodziną…
Zmiana naszych własnych działań jest bardzo trudna. Każde zachowanie jest uzależnieniem - to po prostu to, do czego przywykliśmy. Pomyśl sobie, że jeśli tak trudno jest jednej osobie zrzucić wagę, odżywiać się zdrowiej, zadbać o siebie - dokonać jakiejkolwiek zmiany - wyobraź sobie, jak ogromnie trudne to może być dla grupy 32 ludzi odpowiedzialnych za 50 tyś. zatrudnionych na całym świecie, by powiedzieć: teraz razem się zmienimy. I zrobić to.
Musimy naprawdę zrozumieć, jakie to jest wyzwanie. Kultura znajduje się w umysłach wszystkich zatrudnionych, dostawców, udziałowców… Jeśli mamy dokonać zmiany, musimy mieć nieprawdopodobnie jasną wizję, dokąd idziemy. A misja przedsiębiorstwa zazwyczaj nie jest wystarczająco przejrzysta. Tak więc podążając zgodnie z regułami ki, konieczne jest zrozumienie, że proces zmiany w firmie przede wszystkim oznacza zmianę w umyśle poszczególnych osób, co w efekcie daje zmianę w umyśle całej firmy. I nie zmienisz umysłu, dopóki nie będziesz miał jasności, gdzie jest twój umysł dziś - nie chodzi o to, co o tym sądzi kierownictwo wyższego szczebla, bo w 80% zazwyczaj się myli, musisz wyjść do ludzi pogadać z nimi, co tak naprawdę czują na temat swojej firmy, pracy, szefa, całego środowiska - musimy wyłożyć na stół - otwarcie i jasno - gdzie tak naprawdę jesteśmy. I musimy zobaczyć słabość, chorobę, która powoduje trudności i niechęć do zmiany. To trochę terapia wstrząsowa: tak jak facet przychodzi na pierwsze spotkanie i mówi: cześć, jestem David i jestem alkoholikiem. Mówiąc te słowa, przyznajesz się: mam problem, jestem chory i zdiagnozowałem to. To co firma/organizacja nonprofit/biznes musi zrobić, to szczerze zdiagnozować, gdzie jest ich umysł, właśnie teraz.
Jeśli masz dobry punkt wyjścia i gdy masz udział wszystkich zatrudnionych i informacje zwrotną, jakie są prawdzie przeciwności/przeszkody utrudniające działania, wtedy jesteś wstanie stworzyć wykres, mapę działania, by osiągnąć bardzo określony cel. To wszystko jest bardzo zwięźle powiązane z zasadami ki, o czym Tochei sensei nauczał całe swoje życie.
Ludzie czasem pytają: co ty robisz? Uczysz aikido podczas takich warsztatów? Mówię: nie do końca - to trochę jak aikido w garniturze, uczę podążania za zasadą połączenia.
…
Powiązania istnieją cały czas, więc musimy pozwolić sobie na przebudzenie we wszystkim co robisz, bo umysł nigdy nie jest statyczny, zawsze pracuje i jest w ruchu - to oznacza, że kultura a także firmy - powiedzmy 50 tys. umysłów zebranych w jedno - to wszystko pracuje.
Trudność we wprowadzeniu jednej nowej rzeczy polega na tym, że wprowadzając ją, posługujemy się starymi narzędziami - swoim całym życiowym doświadczeniem, które mamy, które mówi, jak mamy myśleć i się zachowywać, to bezpieczna strefa, to przyzwyczajenia.
- I znacznie łatwiej jest wrócić na starą ścieżkę, do tego co się zna, niż zaczynać nową.
- Właśnie tak jest. Jeśli w ogóle nie masz woli zmiany swojego działania i myślenia, jak w ogóle taka zmiana może zaistnieć? Jedna z rzeczy, których uczył nas Tochei sensei to zrozumienie, jak wielką moc ma nasz umysł.
Podczas warsztatów „przeprowadzam” grupę ludzi przez zasady ki - pokazuję im, jak działają, gdy ich ciało i umysł są połączone, i jak gdy nie są i gdy widzą, jak działają, gdy umysł i ciało są jednym, zauważają, że są całkowicie odprężeni.
Wtedy mówią: o kurcze, jak to działa?! Cudowną rzeczą w ćwiczeniu ki jest to, że nie musisz brać moich słów na wiarę, w ciągu 5 minut możesz po prostu sam zobaczyć, sam doświadczyć, jak działasz, gdy ciało i umysł są połączone, a jak - gdy działają osobno. To prawdziwa moc geniuszu Tochei sensei jako pedagoga - ktoś kto był w stanie rozłożyć na czynniki pierwsze to, co wielu mądrych nauczycieli w naszej historii zrozumiało - jak być w stanie operować naszym pierwotnym połączeniem. Pomógł zrozumieć, jak to działa, o co tu chodzi i że jest to możliwe w życiu każdego człowieka, nie tylko tych szczególnych, specjalnych.

ABC AIKIDO

W aspekcie aikido - są ludzie, którzy ćwiczą w ten sposób - dłonie w ten sposób, nogi tak, obrót, ktoś pada… Ale zupełnie inaczej to wygląda, gdy wykonujesz te same ruchy, ale twoje podejście jest zgodne z zasadami ki, twój umysł utrzymuje ciągle ten jeden punkt. Jak to jest?

Ile jeszcze dobrych pytań masz w zanadrzu? Jakiś czas temu uczestniczyłem w pewnej rozmowie, która poprzez zadawane pytania, pozwoliła mi podzielić się kolejnym ważnym aspektem, o którym uczył sensei Tochei.
Gdy uczymy Shin Shin Toitsu Aikido, istnieją trzy różne słowa, opisujące trzy etapy rozwoju podczas nauki.
Początkujący uczą się kaisho. Kaisho to coś jak uczenie się stawiania liter w szkole - pisanie drukowanego „A” na tablicy. Kaisho to podstawa i jest próbą odpowiedzi na pytanie: gdzie jest twój umysł?
Innymi słowy, gdy uczymy się podstaw - postaw stopy tu, a ręce ułóż w ten sposób - uczymy z pozycji i tego, gdzie twój umysł powinien być skierowany. … Uczymy, gdzie powinien być twój umysł - jak poruszać się w sposób „zjednoczony” - bardzo powoli - z pozycji statycznej, jeśli to możliwe.
Następny krok to gyosho - to jakbyś uczył się pisać literkę „A” bardziej płynnie, z pewnym rytmem, to jak pytanie: jaki jest rytm? Uke atakuje już nie statycznie, ale z pewną siłą. Łączysz prowadzenie ki z rytmem pytania, gdzie powinien poruszyć się mój umysł?
I wreszcie sosho - gdy wszystko jest znaczenie bardziej swobodne, dynamiczne - tak jak podczas zawodów Taigi, kiedy wszystko powinno być zarówno pełne mocy, jak i rytmiczne z bardzo czytelnym prowadzeniem kierunku ki ruchu.
To jak w nauczaniu początkowy: podstawa kaisho, potem odnajdywanie rytmu - gyosho i sosho - gdy zaczynasz odkrywać w sobie zwyczaj działania w sposób zjednoczony.
Dodałbym jeszcze, że istnieje pewnie niezrozumienie, jeśli chodzi o prowadzenie. Ludzie mówią o wtapianiu się w drugą osobę. Ale jeśli chcesz się z kimś wtapiać, ciągle widzisz siebie oddzielonego od swojego. Tu nie chodzi o mieszanie, ale doświadczenie na sobie swojej jedności ze Wszechświatem. Tak się dzieje, kiedy druga osoba zajmuje twoją przestrzeń. … Za każdym razem, gdy widzisz siebie oddzielonego od swojego partnera - tak się dzieje na poziomie kaisho i gyosho - to coś co ciągle rozwijasz w sobie cały czas, ale to ciągle proces odkrywania wszystkich powodów, dla których odcinamy siebie i rzeczy od siebie w codziennym życiu.

Może zamiast wtapiania powinniśmy powiedzieć - niepołączenie?

Właśnie tak właśnie tak jest. Jesteś swoim uke! W japońskim jest takie określenie: kigatsuku – „acha” - moment. Za każdym razem, gdy sensei Tochei rzucał mną jako uke, to był cały kolejny poziom kigatsuku: to było coś jak: wow! Co to było?!
Za każdym razem, gdy nie wiesz, co to było - zostałeś bardzo silnie rzucony, ale nie poczułeś fizycznie czegoś takiego jak np. uderzenie w twarz - nie znajduję innego wyjaśnienia jak słowa samego sensei Tochei, który mówił, że gdy wkraczasz w jego przestrzeń, on staje się tobą - i nic na to nie poradzisz.

Tu chyba też konieczna jest praca ego. Wiele osób myśli: czyż nie jest łatwiej po prostu trzasnąć kogoś w twarz i już. Ta praca ego polega na wytworzeniu w sobie woli akceptacji, przyjęcia tej drugiej osoby, przyjęcia jej motywacji, dlaczego robi to, co robi - nawet jeśli wymaga to więcej pracy i jest trudniejsze. Rezultat wydaje się znacznie lepszy, gdy taką motywacje w sobie znajdziesz, gdy odpowiesz sobie na pytanie: skąd oni przychodzą, ale też: skąd ja przychodzę.

Tak i to jest chyba pytanie, które należałoby sobie zadać na samym początku: jaki jest cel mojego treningu? Odpowiedź, którą dawał Tochei sensei była prosta: powód dla którego ćwiczę, to uświadomienie sobie mojej jedności z całym Wszechświatem. Zauważ, że celem nie jest natrzaskać gości, którzy przyszli, najdotkliwiej jak tylko się da. Jeśli twój cel nie ma nic wspólnego z walczącym, agresywnym umysłem, wówczas jest łatwiej pozwolić swojemu ego odejść.
Jeden z moich nauczycieli mówił: wiesz, nie potrafię się obronić. Byłem zaskoczony: sensei, co ty mówisz?! To był oczywiście koan, który do mnie skierował. Potem tłumaczył: wiesz, gdy w przyszłym roku będę leciał do ciebie samolotem i jakiś terrorysta zdecyduje się go zestrzelić - nie obronię się. Albo jeśli zostanę zaatakowany przez jakąś nieuleczalną chorobę - nie będę w stanie się obronić. Albo gdy będę szedł ulicą i jakiś szalony snajper zdecyduje, że to właśnie ja będę jego celem - nie obronię się. Chciał mi przekazać, żeby nie przywiązywać się do swojego przekonania o skuteczności sztuk walki. Byłem zawsze w nie mocno zaangażowany – od zawsze mnie interesowały. Mój sensei mówił mi: David, jeśli chcesz wejść na kolejny poziom rozwoju, musisz porzucić te wszystkie idee, które masz na temat sztuk walki.

Mam dość kontrowersyjne pytanie, przepraszam, nie chcę być źle odebranym. Tochei sensei, gdy przyjechał na Hawaje - aikido nie było wówczas zbyt znaną sztuką walki - spotykał się z zawodnikami judo, którzy chcieli sprawdzić swoje możliwości: złoci medaliści - szukali potwierdzenia, tak jak O'Sensei spotykał się z zawodnikami sumo, którzy mieli wiele wątpliwości, byli sceptyczni. O’Sensei miał wówczas możliwość pokazania im, jak to działa - i rzucał ich z niezwykłą siłą i łatwością. Wówczas pokazywał im, że oprócz aspektu walki jest jeszcze coś ponad to.
Moje pytanie brzmi: Ile z tego jest odpowiednią wiedzą do zachęcenia ludzi, byś miał pewność, że nie rozmijasz się z zasadniczymi ideami?

To dobre pytanie. Nie musiałeś się obawiać go zadawać :)
Myślę, że powinno się być całkowicie nastawionym na przyjęcie ludzi i szanowanie ich talentów i możliwości, bo jest całkowicie możliwe dzielenie tego, co przed chwilą powiedziałeś siłę i prawdziwą moc - gdy na przykład jesteś silny i zrelaksowany - to nie wymaga pokazu przerzucania 10 judokami na raz. Możesz poprosić osobę, która po raz pierwszy przyszła do dojo, by chwyciła cię tak mocno jak tego chce, zblokowała cię jak tylko chce - powinieneś być otwarty robić to co chcą, ponieważ, jeśli zaufasz zasadom ki - to nie jest tak, że twoim punktem wyjścia jest: wezwij mnie do walki, a ja ci pokażę - i wtedy uwierzysz i dostrzeżesz może duchową stronę tego wszystkiego. Myślę, że to co może przekonać ludzi o sile ki, to proste zrozumienie, że gdy trzymają cię fizycznie bardzo mocno, próbują robić wszystko, byś nie wykonał techniki – jest ok., a ty po prostu szanujesz ich opinię, decyzję i przemieszczasz się w kierunku, który jest związany z tym, co oni robią. Nie ma tu walki. I za każdym razem, gdy tak się dzieje, nie ma walki i nie ma zabawy, i gdy pytają mnie: co robisz: odpowiadam: próbuję ci pokazać, nauczyć, że możesz tak samo robić.
Tochei sensei nauczył mnie, że gdy pokazuję coś – powinienem brać na środek największego gościa z sali. Dla mnie to nie ma znaczenia, ale ma znaczenie dla publiczności. Gdy ta osoba upada tak jakby była skrawkiem papieru, albo gdy przemieszczam ją bardzo łatwo - ludzie zastanawiają się - jak to możliwe, że taki mały człowiek jak David Shaner może tak oddziaływać na tego giganta. Nie chodzi mi o to, żeby pokazać im, że podejście, które prezentują nie jest najbardziej skutecznym podejściem, by je wykonać. Pierwsze, czego uczę poprzez pokazanie takiej demonstracji, to jak to zrobić. Bo to żadna mistyka. Możesz uczyć zasad ki w bardzo przejrzysty sposób. I gdy chcesz zastosować je do technik aikido, które kocham, bo w ogóle kocham sztuki walki - możesz znaleźć coś, co możesz zastosować w całym swoim życiu. To jest to samo.
Gdy oglądam Tigera Wodsa - widzę, że to, o czym mówił Tochei sensei po prostu działa. Tak jak w przypadku wielu wspaniałych ludzi - sportowców, muzyków czy menadżerów. Jedność ciała i umysłu jest w ich osobowości, ich wnętrzu i to widać, jak oddziałują ze światem zewnętrznym…
Walka nie przypomina zwykłego nawalania się, ale jest w niej coś z elegancji i lekkości baletu. Pamiętacie Muhammeda Ali? To człowiek tańczący jak motyl o żądle osy. Jego działanie ma moc, ale też wyraźnie widać, że do ogromnej szybkości, która dysponuje, dołączone jest głębokie uczucie relaksu.
To właśnie działa, gdy umysł i ciało są jednym, gdy kigatsuku działa - możesz żyć codziennym życiem i zachwycać się nim.

Zrozumienie naszego wyjątkowego polaczenia z Ki Wszechświata wymaga uwolnienia się od naszych uzależnień, utartych ścieżek umysłu, do których się przyzwyczailiśmy i są dla nas oczywistością, a jednocześnie zakładają nam na oczy przepaskę - jesteśmy ślepcami w koleinach. Nie widzimy innych możliwości, innych dróg. Wyzwolenie się z tych uzależnień otwiera nas na niezmierzone, naturalne piękno. […]

ZAWODY AIKIDO

Pierwsze Taigi competition odbyły się w 1996 r.
Byłem niezmiernie szczęśliwy, bo dwóch moich studentów uczestniczyło w tych zawodach i jeden z nich wygrał - był jedynym nie-Japończykiem zwycięzcą. Mam nadzieję, że nie chodziło im o zwycięstwo. Jeden z nich na pytanie, czy myśli, że wygra odpowiedział - nie wiem, wszystko czego chcę, to nie wprawić w zakłopotanie mojego nauczyciela.
Tu nie chodzi o wygrywanie, ale o przyjemność uczestnictwa. Międzynarodowe zawody odbywają się co cztery lata - narodowe - co roku. O'Sensei mówił, że aikido to miłość i nie ma tu miejsca na rywalizację. W zawodach, które organizuje Eastern Ki Federation i szkoła Tomiki sensei chodzi o odczuwanie przepływu, o doświadczanie kigatsuku, o umiejętność wprowadzania dynamicznej harmonii pomiędzy dwóch partnerów. Masz możliwość doświadczenia swojej siły i możliwości podczas wydarzenia, które odbywa się raz na cztery lata. To zawody nie polegające na tym, że wygrywa ten, który ostatni utrzyma się na nogach.
Kryteria są w zasadzie 3 – obszerność (largeness) – sędziowie siedzący na 4 rogach maty oceniają poziom rozciągnięcia ki; drugim jest balans - harmonia - czy wykonując technikę, partnerzy utrzymują 1 punkt i czy poruszają swoim ciałem jako jednością. Trzecie kryterium to rytm - nie znajdziesz rytmu, jeśli nie będziesz zrelaksowany - sędziowie właśnie to oceniają, tego szukają pomiędzy uke i nage. Zawodnicy ćwiczą także z jo i bokkenem - muszą działać jako jedno. Nie ma czegoś takiego jak free style aikido - gdy postawisz dwóch ludzi na ringu i mówisz im - ok. - idźcie się pozabijać. Zawody są po to, by ocenić, czy ci ludzie pracują w sposób połączony ze sobą czy też nie.
Tochei sensei, zdecydował się na zorganizowanie zawodów z dwóch powodów: zdawał sobie sprawę ze swojej śmiertelności i widział więcej, to czego inni nie dostrzegają.
Nie możesz mieć zawodów międzynarodowych, dopóki nie masz sędziów międzynarodowych, którzy wiedzą, jak patrzeć. Tochei sensei uczył nas jak w klasie - jak patrzeć. Celem zorganizowania zawodów nie było okazja do kolejnego wydarzenia czy sportowej rywalizacji, ale szkolenie swoich najbliższych uczniów w tym, jak patrzeć. Gdy wynik był taki, z którym Tochei sensei się nie zgadzał - wówczas uczył – pokazywał, na co zwracać uwagę, co jest ważne, uczył patrzeć swoimi oczyma na to, czego inni nie widzą. Sądzę, że zawody zorganizował po to, by poprowadzić swoich starszych uczniów na wyższy poziom postrzegania, do tego co on sam widzi.

Wiele hałasu o NIC?...

2010-03-01T04:58:00.000-08:00

Jak to jest umierać?

Spadać nieuchronnie, ostatecznie, czuć ostatnie uderzenie serca?
Myśl pojawia się bez zadęcia, patosu, bez rozpaczy – bardziej z ciekawością niż lękiem. Sprawy ostateczne wiążą się z kwestią wiary. To, co nieznane obudowuje się w mity. Mój mit na chwilę obecną mówi, że po śmierci jest NIC. Tak więc, skoro świadomość w momencie śmierci przestaje istnieć, to pewnie odpowiedź na to pytanie „jak to jest nie istnieć” - nie ma znaczenia. Ale póki świadomość „wypełnia szczelnie to ciało”, pojawia się ciekawość, która chce być zaspokojona.

Życie to piękna sprawa.

Wdech i wydech. Wiatr we włosach, ciepłe łapki syna na szyi. Książki, marzenia, lęki do pokonania, śmiech i wzruszenie. Samotność. Słońce. Pływanie kajakiem. Zadowolenie ugotowania smacznego obiadu. Próby dogadania się z najbliższymi. Mruczenie kota. Smutek i menstruacja. Gniew i kokietowanie. Głupstwa wypowiedziane i zasłyszane mądrości. Aikido. Taniec…

Trzymam się życia z prawdziwą przyjemnością, moja miłość do niego kwitnie fascynacją i nieustannym podziwem – „choć tej wędrówki mi nieuprzyjemniasz, choć się marnie odwzajemniasz – kocham cię, życie!” – oj tak, gdybym potrafiła pisać piosenki, z pewnością ta powstałaby w mojej głowie :)

Tym bardziej dotyka wiadomość o tym, że ktoś sam zdecydował, by któryś z oddechów był jego ostatnim.

W kulturze Zachodu śmierć, zwłaszcza samobójcza, sprawia – mówiąc najogólniej – kłopot. Zasadniczo – kłopot ze śmiercią mają żywi, którzy krążą wokół niej na palcach, niezdarnie i lękliwie. Ktoś musi natknąć się na szczątki, ktoś musi je pozbierać i pochować.

Ktoś będzie miał wyrzuty sumienia, że czegoś nie powiedział, nie zrobił, albo odwrotnie – powiedział za dużo, zrobił coś nie tak jak trzeba. A z pewnością ktoś będzie próbował zrozumieć, zinterpretować śmierć, wyjaśnić jej motywy. Ostatnie zapamiętane słowa i gesty nabiorą nagle symbolicznego znaczenia. Być może w nich ukryte są jakieś wskazówki, być może można było temu zapobiec… Szukanie winnych. Śmierć musi być racjonalnie wyjaśniona chorobą psychiczną albo wyższą koniecznością.
Uważa się, że samobójstwo jest wynikiem cierpienia psychicznego, z którym nie można sobie poradzić. Wojciech Eichelberger pisze, że gdy ktoś mówi, że chce umrzeć, najpewniej oznacza, że nie chce dłużej żyć tak, jak żył dotychczas. I że jest to wołanie o pomoc.

W kościele katolickim akt samobójczy tłumaczy się niepoczytalnością – chorobą psychiczną albo opętaniem. Ba, nawet tak obeznany z nieistnieniem buddyzm o samobójcach mówi z głębokim smutkiem, odebranie sobie życia jest widziane jako coś moralnie błędnego i ma swoje negatywne konsekwencje w „karmie", czyli będzie miało negatywny skutek w następnej inkarnacji.
Zamiary samobójcze budzą przerażenie. Gdy – Boże uchowaj – zdiagnozują zespół presuicydalny – natychmiast TRZEBA podjąć środki ostrożności. Otoczenie takiego człowieka powinno skłonić go do niezwłocznego skontaktowania się z psychiatrą lub psychologiem. Nie powinno się takiej osoby pozostawiać w samotności, należy zabezpieczyć dostęp do trucizn, leków i innych narzędzi samobójczych.

Dlaczego uważa się, że życie jest bezcenne? Dlaczego mówimy, że ma najwyższą wartość? Czy nie jest jednak tak, że jego drogocenność wynika z norm obowiązujących w naszej kulturze? W tradycji japońskiej nad życie ceniono honor. Zdumiewające jest, że w tradycji samurajów wymienia się aż trzy „rodzaje” śmierci samobójczej. Mamy więc harakiri (zwane oficjalnie seppuku) – na wypadek dostania się w niewolę; sokutsushi ma choć w części zmazać hańbę, którą okrył się samuraj poprzez swoje niegodne postępki; jest też kanshi – by okazać sprzeciw wobec działania swojego przełożonego.

Także na Zachodzie wielu ludzi poświęcało się w imię „większego dobra”. Nikt wówczas nie wątpił, że nad życie jednostki cenniejsza jest wolność, ojczyzna i wiara.

Co jednak, gdy decyzja o zakończeniu życia nie rodzi się z cierpienia nie-do-udźwignięcia? Gdy Bóg, honor ani ojczyzna nie wymagają ofiary z własnego życia?
Ostatni etap przed popełnieniem samobójstwa nazwano „złowieszczym spokojem”. To nagła poprawa stanu psychicznego osoby będącej na skraju samobójstwa. Ponoć wówczas człowiek nie odczuwa już niepewności i lęku. Utrata życia nie przeraża. To, co tak silnie wiąże człowieka z nim, powoli puszcza, wygasa. Gdyby nie cały kontekst takiego stanu, można by wówczas popatrzeć na swoje życie bardziej obiektywnie jasnym, pogodnym umysłem.

Gdyby nie pragnienie śmierci, stan „złowieszczego spokoju” mógłby być bardzo pożądanym stanem. Mieć w sobie swobodę dysponowania własnym życiem, nawet, może lepiej ZWŁASZCZA wtedy, gdy nie nudzi, nie boli, ale zachwyca? Jak by to było, gdyby taka wolność „posiadania” bądź „nieposiadania” życia nie byłaby wołaniem o uwagę, ani o pomoc? Gdyby żyć w takim nieprzywiązaniu do życia, by móc zakończyć je tak, jak zamyka się ciekawą książkę albo zdmuchuje nasiona dmuchawca. Bez żalu, uważnie i ze spokojem. Czy taka decyzja musi wymagać wyjaśnienia? Czy taki spokój jest w ogóle możliwy?

Urządzamy przyjęcia, opuszczamy rodziny, żeby wieść samotne życie w Kanadzie, nie szczędzimy trudu, by napisać książki, które i tak nie zmienią świata, niezależnie od tego, ile włożono w nie talentu i wysiłku, najbardziej szalonych nadziei. Żyjemy, robimy to, co robimy, potem kładziemy się spać – to takie proste i takie zwyczajne. Niektórzy wyskakują z okna, inni się topią czy zażywają zbyt dużo pigułek; znacznie więcej spośród nas ginie w wypadkach; a większość, zdecydowana, jest powolnie trawiona przez choroby lub, jeśli ma trochę szczęścia, tylko przez czas. Na pocieszenie pozostaje jedno: godzina w tym czy w tamtym miejscu, kiedy nasze życie, na przekór wszelkim przeciwnościom i oczekiwaniom, otwiera się nagle przed nami dając to, co zawsze istniało w naszej wyobraźni, chociaż wszyscy z wyjątkiem dzieci (a może nawet i one) zdajemy sobie sprawę z tego, że po tych godzinach nieuchronnie nadejdą następne, znacznie bardziej ponure i trudne. A jednak lubimy to miasto, cieszymy się porankiem, ponad wszystko żywimy nadzieję na więcej.
Bóg jeden wie, dlaczego tak je kochamy.
(Michael Cunningham, Godziny)

Pokochać – najszczerzej jak się potrafi.
Pokochać i puścić.

Wspomnienia ze szpitala

2010-02-26T16:21:00.001-08:00

Od tygodnia mieszkam w szpitalu.
Mam wreszcie uporządkowany dzień, można by powiedzieć, że to dość komfortowa sytuacja. Nie brakuje mi niczego, nie jest mi zimno ani nie odczuwam głodu. Nie troszczę się o to, czy jedzenie jest odpowiednie dla dziecka, nie muszę poświęcać czasu jego drzemki na sprzątanie, gotowanie obiadów, wieszanie czy składanie prania. Tak zwany czas wolny mam dla siebie. Dziwne to uczucie.
Tomkowi już znacznie lepiej. Jeszcze męczy się szybko i wciąż potrzebuje mojej bliskości, ale już potrafi sam zasypiać w szpitalnym łóżeczku i nie przeszkadza mu ani światło, ani odgłosy zza szklanych ścian. Polubił niektóre panie pielęgniarki i cieszy się na ich widok. Dogaduje się z salowymi i znalazł wspólny język z chłopcem leżącym pokój obok – gdy tylko się zobaczą – buczą na siebie, naśladują się nawzajem, a gdy to im się znudzi – walą małymi łapkami w oddzielającą ich szybę aż drży.
Pusty korytarz przecinają czasami zjawy rodziców – z butelkami do podgrzania, z brudnymi pieluchami, termometrem, probówką, czasem nawet z kubkiem kawy czy odgrzanym w mikrofali obiadem. Znużone sylwetki ożywiają się czasami, pojawiają się uśmiechy, z wiarą chłoną słowa lekarzy: najgorsze już za nami, dobrze, że przyszliście teraz, najważniejsze, że zaczęliśmy malucha leczyć.
Ulga. Smutne, pełne napięcia i troski spojrzenia skupione na maleńkich rączkach ze stygmatami wenflonów, podnoszą się z ulgą ku niebu, ziemi, ludziom. I choć w małym ciałku toczą się jeszcze ostatnie potyczki, wojna z niewidzialnym wrogiem jest wygrana. Zjawy zaczynają dostrzegać siebie nawzajem i słuchać historii innych.
Rozmowy korytarzowe w przelocie: jak się czuje? Jak noc? Jeszcze kroplówka, podadzą antybiotyk…
Przysiądą czasem te znękane duchy przy czajniku elektrycznym jak przy studni. Twarze składają się głównie z ogromnych podkrążonych oczu i bladych ust, które półgłosem skarżą się: już nie mogę, już nie daję rady, oszaleję, nie mam już siły… i potem niestrudzenie wracają do swoich boksów, by znosić to, co było nie do zniesienia. A nawet jeszcze więcej.
To dziwne miejsce, gdzie czas odmierza się kroplami spadającymi przezroczystą pępowiną w ledwo widoczne żyłki. Dzieją się czary, gdy przelewające się przez ręce dziecko dwie doby później skacze po łóżeczku, pokazuje z dumą, że już umie samo stawać i macha „pa pa” do pielęgniarek.
Dziwne to miejsce: pochłania energię i zabiera radość. Rodzice wchodzący po raz pierwszy na oddział, tuląc do piersi rozpalone czoła dzieci, mają poważne, pełne troski oczy. Wyrok: „szpital” wzbudza strach, to miejsce „poważne”, tu nie ma żartów.
Jednak człowiek to stworzenie, które szybko przyzwyczaja się do nowego – po dwóch dobach pobytu – zwłaszcza gdy stan małego pacjenta poprawia się – zaczyna się już oswajać i patrzy na świat, siebie i swoje nieszczęście spokojniej, jakby obok.
Wówczas można odetchnąć. Wówczas widok cierpienia innych rodziców rodzi zrozumienie, obcy sobie ludzie okazują sobie życzliwość, współczucie, troskę nie tylko o swoje dziecko, ale także o to, które leży obok.
Ta autentyczna troska i zrozumienie daje siły, krzepi i pociesza. Nie ma miejsca ani czasu na długie godziny zwierzeń i głębokie przyjaźnie. Ale obecność innych ludzi w osobistym cierpieniu rodzi więzi wyjątkowe. Nie są one długotrwałe – często rodzice nawet nie wiedzą jak mają na imię i prawdopodobnie nie spotkają się nigdy – ale właśnie na ten czas pobytu w szpitalu najlepsze i bardzo ważne. Rodzice, pielęgniarki, lekarze, salowe – na krótki czas tworzą przedziwną wspólnotę.

***

Teraz, zasypiając wygodnie we własnym łóżku, z perspektywą nawału drobnych, codziennych spraw, które trzeba załatwić, mam w sercu wdzięczność. Może sentymentalne to słowa, ale szczere. Wdzięczność za tamten czas wsparcia i zrozumienia, za odkrycie siły, która jest we mnie i za tamtą prawdziwą obecność ludzi, którzy byli ze mną.

Umysł prowadzi ciało

2010-02-23T13:41:00.000-08:00

To jest fragment wywiadu z Davidem Shanerem sensei z Eastern Ki Federation. Ponieważ tłumaczenie jest ze słuchu, troszkę się rozmija z oryginałem.

Jakbyś opisał aikido komuś, kto być może zaznajomiony jest z karate, dżudo, czymś podobnym, ale nie z aikido. Gdy mówisz, że ćwiczysz aikido pytają się – co to takiego? Jakiej odpowiedzi im udzielasz?

David Shaner: Jestem bardzo wdzięczny mojemu nauczycielowi za to, że starczyło mu cierpliwości, by uczyć mnie przez tak długi czas. To co wiem o aikido, pochodzi w 100% od Tochei Sensei, jak wspomniałeś założyciela Ki no Kenkyukai – czyli International Ki Society.
W naszej szkole ćwiczymy 5 dyscyplin, wśród których aikido waza (techniki aikido) to tylko jedna z nich.
Gdy rozmawiam z ludźmi pytającymi o Stowarzyszenie Ki, czy o to, co robimy w Shinshin Toitsu Aikido, wyjaśniam, że aikido pomaga nam zrozumieć i uświadomić sobie i doświadczyć istnienia naszych pierwotnych związków, jedności z istotą Wszechświata (itself). Przyznaję, że to dość ambitne zadanie. Mamy taką sentencję: duch Wszechświata, kocha i chroni wszystkie istoty i pomaga im wzrastać i rozwijać się. Uświadomienie sobie jedności ciała i umysłu i jedności ze Wszechświatem to ostateczny cel naszych ćwiczeń.

Waza to jedna z dyscyplin. Jakie są pozostałe?

D.S. Inne to Ki no Kokyuho – co oznacza oddychanie ki. Tochei sensei miał specjalną metodę oddychania ki; jest tam Ki no Ischiho – medytacja ki, a także Kiatsu Ryoho, które jest formą terapii uzdrawiania ki. Na pewno słyszałeś o kiatsu, shiatsu i o akupunkturze. Tohei sensei odkrył metodę pomagającą odbudować ki. Metoda ta została uznana przez japońskie ministerstwo edukacji i zdrowia – także mamy program do szkolenia terapeutów kiatsu. To trzeci. Czwarty to Sokushin no Gyo, czyli forma misogi, w której używamy specjalnych japońskich dzwonków. Początkujący uważają, że to „brutalna” medytacja, to coś „wybuchowego”, jak powtarzanie ki–ai, gdzie twój głos, oddech i fizyczne poruszenie dzwonkami stają się jednym. Wszystkie muszą być zharmonizowane jako jedno. Specyfika tych 5 dyscyplin bierze się stąd, że Tohei sensei miał trzech nauczycieli, każdy z nich chciał, by sensei stał się sukcesorem jego specyficznej sztuki. Koncentrujemy się na tych sztukach, które nazywamy „sztukami wnętrza” (inner arts), oprócz aikido waza, czyli technik aikido, które zazwyczaj kojarzą się ludziom ze sztukami walki.

Kim byli jego nauczyciele?

D.S. Tochei sensei jako młody człowiek był dość chorowity, sam siebie przedstawiał jako słabowitego. W pewnym okresie zachorował na zapalenie opłucnej i był hospitalizowany przez rok. W tym czasie dużo czytał, przeczytał książkę, która go bardzo zainspirowała. Jej tytuł brzmiał "Mój sensei" i została napisana przez Tetsuju Ogura – jednego z ostatnich uczniów znanego samuraja Yamaoka Tesshu, który był znakomitym szermierzem, wybitnym mężem stanu i kaligrafem. Był także znany ze swojego oddania treningom, które traktował z niezwykłą powagą. Ogura sensei był tym, który stworzył Ichikukai Dojo i tam Tochei sensei odbywał misogi. To miejsce, w którym śpiewasz przy wtórze dzwonków przez trzy dni nieustannie. Celem tego jest w rzeczywistości zetknięcie się ze śmiercią i połączenie jej z życiem. To bardzo wymagająca praktyka.
Po przeczytaniu tej książki Tochei sensei odnalazł Ogura sensei, bo chciał zmierzyć się z najtrudniejszymi działaniami, by odkryć i doskonalić swojego ducha. Poszedł tam, ale powiedzieli mu: chorowałeś na płuca, możesz umrzeć od tych ćwiczeń, to niebezpieczne, ponieważ w Ichikukai Dojo poza dzwonieniem w dzwonki odbywa się praktyka polegająca na „zagrzewaniu ducha” adeptów poprzez bicie ich po plecach. To bardzo trudny trening, został tak stworzony, by w pewien sposób naśladować samurajskiego ducha, a Ogura sensei był uczniem Yamaoka Tesshu.
W tym czasie Tochei sensei był bardzo młody, a Ogura sensei znacznie, znacznie starszy od niego, i gdy zakończył działalność w Ichikukai Dojo, odchodząc na emeryturę, przekazał je Hino Tesso sensei.
Ponieważ powiedzieli mu, że jest za słaby, Tochei sensei poświęcił się praktyce zen, żeby rozwinąć swojego ducha. Praktykował w Daitoku–ji w Kyoto ponad pół roku zanim Ogura sensei pozwolił mu na uczestniczenie w pierwszych zajęciach misogi w Ichikukai Dojo. Zaczął więc najpierw trenować zen, a potem – razem z Ogura sensei i Hino sensei – misogi. Wkrótce napotkał kolejnego mistrza – którego większość ludzi ze świata aikido zna – O'Sensei Morihei Ueshieba, twórcę aikido. To był jego drugi nauczyciel. (…) Trzecim był Tempu Nakamura sensei. To był człowiek, który praktykował jogę w Indiach, rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku. Tempu sensei chorował na gruźlicę – wówczas była to śmiertelna choroba. Podróżował po całym świecie w poszukiwaniu lekarstwa. Jego poszukiwania zawiodły go do Egiptu, tam spotkał hinduskiego jogina, który zabrał go do Indii, gdzie praktykował jogę przez kilka lat – o tym można dowiedzieć się z książek, i artykułów, które o Nakamura sensei napisano.
Od Tempu sensei Toichi sensei nauczył się reguły, o której mówimy przez cały czas w Shinshin aikido – umysł porusza ciało (Mind leads body). Cała filozofia Tochei sensei, która oddziałuje na wszystko, co robimy w Stowarzyszeniu Ki, to prawdziwy efekt tego, co robił z Tempu sensei. (…)

Wspomniałeś o misogi. Sądziłem, że słowo to oznacza rytuał oczyszczenia za pomocą wody. Czy są jakieś inne rodzaje misogi?

D.S. Tak. Misogi to japońskie słowo określające każdy rodzaj oczyszczenia. Jeśli pójdziesz do świątyni w Japonii, możesz się spotkać ze zwyczajem płukania ust w wodzie z drewnianego kubka – nabierasz w usta i spluwasz – to ma być symboliczna forma oczyszczenia przed wejściem do świątyni. (…) My także praktykujemy typowe wodne misogi – rozlewając zimną wodę wokół siebie – to jeden z rytuałów, który praktykujemy w naszej siedzibie w Tochigi w Japonii. Ludzie na całym świecie robią to pierwszego stycznia, jest to rodzaj oczyszczenia, który ma w symboliczny sposób przygotować ludzi do Nowego Roku.

Wiem, że kąpanie się w zimnej wodzie jest jedną z metod rozwijania swojej energii. Nadmienić watro, że O’Sensei miał w pobliżu dojo wodospad z zimną wodą, potrafił siedzieć w nim przez bardzo długi czas. Chciałbym wiedzieć – jeśli zamierzasz robić takie rzeczy – gdzie powinien być umysł, jak powinno się przygotowywać do tego? Czy są jakieś wskazówki, których mógłbyś nam udzielić odnośnie oddychania i innych takich rzeczy?

D.S. (Śmiech) Ile jeszcze pytań zmierzasz zadać?

Chodzi mi o wskazówki, które powinien usłyszeć ktoś, kto zaczyna takie rzeczy, by mieć pewność, że porusza się w dobrym kierunku.

D.S. O tak, to dobre pytanie. Początkujący zazwyczaj pytają: na czym mamy się koncentrować? Tochei sensei mówił zawsze o 4 regułach. Pierwsza z nich po angielsku brzmi: Keep one point – utrzymuj 1 punkt. I ten punkt znajduje się jakieś 3 cm poniżej pępka – to miejsce zwane przez niektórych centrum. W języku japońskim nazwa ta jest znacznie dłuższa i oczywiste jest, że coś traci się w tłumaczeniu. Ale zasadniczo chodzi o to, by pozwolić swojemu umysłowi zatrzymać się właśnie na tym punkcie. Teraz, dlaczego ten punkt – dla początkującego.
Początkujący zazwyczaj nie mają żadnego doświadczenia z medytacją czy kontrolą ciała. Tak więc powód, dla którego ten jeden punkt 3 cm pod pępkiem jest pomocny, jest taki, że to także fizyczne centrum ciała.
Stań wyprostowany i wyobraź sobie szkielet, obręcz miedniczną i biodra. Kładąc ręce poniżej pasa możesz poczuć przód miednicy, ten krąg kości wspiera sposób działania twojej klatki piersiowej, ponieważ twoje ciało ulega wpływom grawitacji tak jak książka leżąca obok mnie czy kubek. Podczas treningu pozwalasz umysłowi skupić się na fizycznym centrum twojego ciała. Po co to robimy? Po to, żebyś mógł uświadomić sobie naturalną jedność ciała i umysłu.
(…) Wszystkie te aktywności – czy to misogi, ki–breathing, medytacje ki czy aikido waza czy… oglądanie Tigera jak gra w golfa – to pewnie również – pozwalają doświadczyć naturalnej jedności z Ki Wszechświata – ta technika po prostu pozwala ci uświadomić sobie połączenie, które już istnieje. Już jesteś podłączony do Ki Wszechświata – nie musisz się tak wysilać. Czasem twoje namiętności, pożądanie, by coś osiągnąć – po prostu cię od tego odciągają.
Drugą zasadą po „utrzymuj jeden punkt” jest „całkowicie się zrelaksuj”. Innymi słowy: już jesteś połączony ze Wszechświatem – twój umysł i ciało już są jednym. Na przykład: czy musisz zastanawiać się teraz nad biciem twojego serca?

Na szczęście nie:)

D.S. Nie. Czy myślisz o płucach unoszących się i opadających tak, byś mógł oddychać podczas tej rozmowy? Czy myślisz o płynącej krwi? O komórkach? Te wszystkie rzeczy dzieją się właśnie teraz, ale nie wymagają od twojej uwagi. Bierzemy je jako pewnik. Zapominamy, że wszystkie aktywności – jedzenie, picie, oddychanie – pokazuje nam, że życie osobnicze – jako niezależnej osoby – zaczynające się od stóp, kończące w koniuszkach włosów – to mit. Moje istnienie – że jestem niezależny. Na przykład, gdy buddyści mówią o „no–self" mają na myśli – „żadnego oddzielonego ja”. Twoje „ja” zależy od jedzenia, które jesz, które dostajesz od środowiska, wody, którą czerpiesz – bez wody umrzesz w ciągu trzech lub czterech dni, bez powietrza – w 4-5 minut ciebie nie będzie. Twoje istnienie, twoje życie, zdrowie, samopoczucie, szczęście – jest zawsze zależne i ulega wymianie z tym, co poza twoim wnętrzem. Moim studentom mówię: to ty jesteś tym, który powoduje oddzielenie. Kiedy coś posiadasz, próbujesz to zatrzymać, zarówno umysłowo jak i fizycznie. Gdy jesteś podekscytowany czy zestresowany – to co przeżywasz jest całkowicie prawdziwe i w swoim bogactwie w tym niemal nieskończonym źródle energii, ponieważ wszystko przepływa przez ciebie. Ale to nie twoje by to zatrzymać, wziąć, nie twoje by znaleźć ścieżkę. Bo jak jej poszukiwać i pewnego dnia osiągnąć ją, gdy przez cały czas ona jest tuż pod twoim nosem.

Czyli te wszystkie rytuały – oczyszczanie wodą – i dzwonienie w dzwony to metody, by uświadomić sobie naturalne powiązanie, o którym mówisz.

D.S. Tak, właśnie tak. Jeśli podążasz za zasadami Wszechświata, jeśli żyjesz zgodnie z tym sposobem, w który Wszechświat działa, to w zasadzie wszystko, co robisz może okazać się narzędziem do uzyskania tej świadomości. Nie ma powodu, by sądzić: ta metoda jest lepsza niż tamta, czy: to źle, że ci ludzie medytują w ten sposób, a ci w inny – nie ma znaczenia twoja religia, płeć, wysportowanie, wiek – tak długo jak żyjemy, jesteśmy połączeni z Ki Wszechświata. I jest prawdopodobnie mnóstwo narzędzi i sposobów, by stać się świadomym do tego faktu – tak jak jest wiele metod rozwoju.

Kiedy widziałeś materiały wideo z O'Sensei, który wykonywał różne ćwiczenia, albo gdy mówił o misogi – czy sądzisz że to były wybrane przez niego metody , by tego doświadczać?

D.S. O'Sensei był znany z tego, że nie miał ustalonych metod, tworzył je przez cały czas. Wydaje mi się, że O'Sensei przez cały czas w naturalny sposób doświadczał swojej jedności ze Wszechświatem. Tochei sensei opowiadał o tym, że od Nakomura Tempu sensei nauczył się tego, że umysł prowadzi ciało, od Ogura sensei nauczył się, jak trenować, trenować prawdziwie.
Jest kilka odmian ćwiczenia. Ćwiczenie, które po japońsku nazywa się gei-ko (going practice) wygląda mniej więcej tak: mamo, czy muszę poćwiczyć dziś grę na skrzypcach przez godzinę? – Tak, musisz poćwiczyć. Takie podejście znane jest w wielu sztukach walki i wielu tradycjach.
Shu-gyo – oznacza taki rodzaj zaangażowania, który trwa 24 godziny na dobę. Tak jak bycie uchideshi. To zamiana twojego „cywilnego” życia w życie w klasztorze. Nie musisz iść do zakonu i umieć wyłączyć się, oddzielić od świata, twojej rodziny, pracy – to byłoby cudowne, gdybyś mógł wziąć część mnisiej postawy i zaaplikować ją do codziennego życia. Tego właśnie zaangażowania w treningi Toichi sensei nauczył się od Ogura sensei.
Od O'Sensei zaczerpnął zasadę całkowitego relaksu. O’Sensei był zrelaksowany całkowicie, ponieważ miał niezachwianą ufność w działanie Kosmosu. To nie było jego ki to był Ki Wszechświata. Ludzie mówią, że O’Sensei miał dużo ki – jego osoba miała dużo ki. Pytanie brzmi – jak niektórzy ludzie potrafią wyjść ze swojego trybu życia i znaleźć taki sposób, by wskoczyć w siły życiowe, które są wokół nas. To raczej oczywiste – O’Sensei – był bardzo radosny (playful), tak rozumiem umysł dziecka, często się śmiał, ale zawsze był zaangażowany w to co robił – czy to była uprawa ziemi, czy ćwiczenie, czy doskonaląc kaligrafię.
(…) Druga zasada w języku japońskim brzmi: zenshin no chi kada kanzen ninuku (wybaczcie, gdy coś przekręciłam – to ze słuchu). Zenschin oznacza twoje całe ja – nie tylko fizyczność – bo to zazwyczaj mamy na myśli, mówiąc „odpręż się całkowicie”. Zenschin – oznacza umysł, ciało, emocje, ducha, karmę, wspomnienia, uzdolnienia, przeszłe życia – to wszystko, co jest możliwe do rozważenia jako „Ja". Bierzemy wszystkie te informacje, które uznamy za sumę całkowitą naszego istnienia.
Chi kada oznacza moc (power) – siła całego self, o którym mówimy – umysłu, ciała, emocji, ducha. Kanzen ninuku – to jest to, co robisz z niechcianą pocztą – otwierasz ją i prześlizgujesz się po tekście, a następnie wrzucasz do kosza na śmieci.
Idea jest taka – to co myślisz, jest siłą twojego całego self – i jest to wspaniałe – cała twoja przeszłość, związki – te cudowne rzeczy – a Tochei sensei mówi: wyrzuć to, nie przywiązuj się. Ponieważ wówczas masz możliwość odrzucić swoje ego, małe „ja”, twoje małe self, self, które chce coś dostać. Zamiast tego w akcie porzucania, możesz doświadczyć pełnego powiązania, które już tu dawno jest. To ty jesteś tym, który dąży, zmaga się, to ty tworzysz te wszystkie podziały.
To wszystko zobaczył O'Sensei.
Podczas treningów mówił do swoich uke: chwyć mnie, chwyć mocno, gdy ktoś chwyta cię naprawdę mocno, to znacznie jest łatwiej, ponieważ pokazuje, gdzie jest jego umysł. Gdy O'sensei chwytał robił to bardzo delikatnie i lekko, my mówimy, że trzymał przy pomocy ki – trzymał nie tylko fizyczne ciało, ale cale twoje self, poprzez tworzenie połączenia z atakującym. Uczucie to jest bardziej miłością i współczuciem w ten sposób – tak jakbyś był tą osobą. To zupełnie inny rodzaj trzymania niż taki : teraz będę trzymał cię za rękę. Gdy tak mówisz, myślisz o fizyczności i uścisku – gdy tak myślisz stajesz się powodem oddzielenia od ki. Ponieważ ki to nie jest fizyczne ciało ani siła podnoszącego ciężary i sprintera – ki to po prostu manifestacja twojego zrozumienia naturalnego połączenia z istotą Wszechświata.

Taniec

2010-02-21T02:31:00.000-08:00

Epileptycznie wprost - skręca się
W ultra-fiolecie gnie
I błyska zębem
Całą noc
Strobo-lampą skopana myśl,
Płuca podrażnia dym,
A w nosie zaspy całą noc
Z piątku na sobotę nocą

W monosylabach ukryty sens
Mikro-objawień treść
Bełkotu potok - całą noc
Zaślubionych na jedną noc,
W chemicznym transie ciał
Pełen parapet całą noc
Z piątku na sobotę nocą

(Hey, Całą noc)

Spotykam twarze ubrane w mocny makijaż – wykrzywione rozmową, śmiechem, przełykanymi płynami, wypuszczanym dymem. Ocieram się i przytulam do pomieszanych ze sobą ciał. Przedzieram się przez plątaninę kolczyków i bransolet, ust moczonych w kieliszkach, rąk zanurzonych nonszalancko w kieszeniach i tych opartych o bar.
Wreszcie czuję nieprzyjemny chłód okiennej szyby i duszący dym papierosowy. Para obok przekrzykuje muzykę, usiłując nadać rozmowie swobodny ton. Usta niemal dotykają ucha, oddech rozkosznie drażni kark. Rozmowa brzmi trywialnie – o obejrzanym filmie czy też o ostatnim egzaminie – i niedbale ukrywa pragnienie bliskości.
Ręka mężczyzny trzymająca papierosa powoli pieści nagie ramię kobiety, która układając twarz w zalotne miny udaje, że nie zauważa tego gestu. Obydwoje bawią się pozorami. Pragnienie zawęża ich uwagę, obojętnieją na resztę świata. Zwodzą się, choć to że ich ciała ciążą ku sobie, jest niemal namacalne. Łowią siebie spojrzeniami – radośnie i gorliwie, za chwilę prosząco i tęsknie.
W wyobraźni widzę, jak kobieta odchyla głowę i piersią lgnie do ciepłego ciała mężczyzny. Zanurza się w jego zapachu i pręży, gdy czuje rękę opadającą na pośladki. Widzę usta spotykające się w pierwszym pocałunku. Długim, spokojnym i delikatnym. I następnym - w którym dłonie zaczynają swoją wędrówkę.
Nad ranem zobaczę ich wtulonych w kąt kanapy. A może nie – i zostanie mi w pamięci tylko ich piękny obraz.
Tak. Być może to rozmowa o zaliczeniu czy filmie. Muzyka dudni tak głośno, że by cokolwiek usłyszeć muszą krzyczeć sobie wzajemnie do uszu i uważać, żeby jakieś roztańczone ciało nie wpadło z impetem na dłoń z papierosem i szklanką piwa. I być może za chwilę odejdą – każde w swoją stronę – by odprężyć się po tej wymianie pozorów.

I’ve had a little bit too much, much
All of the people start to rush,
caught in a twisted dance
Can’t find my drink oh man,
where are my keys I lost my phone

What’s going on, on the floor
I love this record baby but I can’t see straight anymore
Keep it cool, what’s the name of this club
I can’t remember but it’s alright, I'm alright

Just dance, it’s gonna be okay da da doo-doom
Just dance, spin that record babe da da doo-doom
Just dance, it’s gonna be okay
Da da da
Dance, dance, dance
Just, just, just, just dance
(Lady Gaga, Just Dance)

Przestrzeń zapchana ruszającymi się głowami i ramionami. W dół i górę. W dół i górę. Ciała uderzają o siebie, ocierają. Ktoś próbując wykonać obrót, pada na podłogę, pociągając za sobą trzy przypadkowe osoby. Czuję wbijającą się w plecy damską torebkę i męskie dłonie owijające się wokół talii. Patrzą na mnie szklane paciorki, owiewa odór alkoholu, wymiocin i papierosów. Na chwilę oślepia mnie rudowłosa piękność, która zarzuciła głową, włosami trafiając mnie prosto w oczy. Właściciel szklanych paciorków, widząc swawolną półnagą blondynkę, natychmiast oplata jej biodra i z lubością patrzy na kształtne piersi szalejące w głębokim dekolcie.

I'm not here for your entertainment
You don't really want to mess with me tonight
Just stop and take a second
I was fine before you walked into my life
Cause you know it's over
Before it began
Keep your drink just give me the money
It's just you and your hand tonight
(Pink, U and Your Hand)

Skąd tyle piękna w jednym miejscu? Skąd tylu mężczyzn ubranych z fantazją i pewnością siebie i kobiet pachnących, półnagich, zmysłowych? Rozmowy się toczą na stojąco, w ogłuszającym hałasie, odczytywane z ruchu warg bardziej niż z brzmienia słów. Oczy wędrują z jednego końca sali na drugi, tworząc poplątaną nić porozumienia. Na odległość toczą się boje na spojrzenia i wysyłane są uśmiechy. Bez zobowiązań.
Noc tętni, wiruje zamknięta w pudełku czterech ścian klubu. Na zewnątrz morze uderza o brzeg. Dostojnie. Bosko obojętnie.

Niech naręcza rąk wirują w krąg dopóki działa czar księżyca
I w tęsknot grze, w zmysłowym śnie, niech się objawi tajemnica
Witaj w krainie wiecznej przyjemności!
Wystarczy otrzeć się o zło, wystarczy otrzeć się o zło
A zło już tak nie złości…
(E. Adamiak, A.Nowak, Trwaj, chwilo, trwaj)

Z wolna poddaję się rytmowi. On prowadzi, wnika w żyły. Ciało wraca do źródeł – niepodzielone, doskonałe w każdej najmniejszej komórce.
Powoli znika klatka ciała – roztapiam się nieodwracalnie w skórze, mięśniach, oddechu. Wrastam w nie, doskonale wypełniam. Jestem ciałem, rytmem, życiem. Energia kołuje i kręci się, wiruje i kłębi wewnątrz. Skrępowana codziennością zmysłowość uwalnia się i wypełza na powierzchnię. Kocha się z rytmem bezwstydnie. Rodzi się rozkosz wzięta w cudzysłów tańca.

Trwaj chwilo trwaj, jesteś taka piękna!
Dziś tylko głupcy śpią!
Ta noc uderzy nam do głów… upijmy się nią.
Porwij nas, porwij nas!
Rzeko zmysłów wezbrana
Niech się w tym pędzie zabliźni sumienia rana…
(E. Adamiak, A.Nowak, Trwaj, chwilo, trwaj)

Kim jest ta, która tańczy? Jest tak inna od tej codziennej mnie. Skąd jej siła, skąd jej piękno, skąd mądrość i niezachwiana wiara w siebie?
Świat to obiekt, który pojawia się przed otwartymi oczyma i przestaje istnieć, gdy powieki opadają. Nie może nic ode mnie chcieć. Nie może postawić mi oczekiwań do spełnienia, schematów, do których należy się dostosować ani pokazać miłości, za którą rodzi się tęsknota.
O skórę jak o skały rozbijają się jego krytyka, głupstwa, obowiązki i żale. Świat nie może wedrzeć się do środka. Rytm uszczelnił mnie. Jestem niezdobytą warownią. Słowa są tylko dźwiękami i nie mają żadnego znaczenia.

Uwalniam siebie od świata i schodzę w głąb.

Przy-jaźń

2010-02-18T16:04:00.000-08:00

Gdy myślę o związkach i relacjach z ludźmi, często zastanawiam się nad tym, jak wstrzelić się najtrafniej z nazwą w uczucia. Żeby móc zawołać: oj, tak, tak, to jest właśnie to! Wchodzimy w interakcje jak związki chemiczne – z jednych pozostanie tylko siwy dym, z innych – czasem rodzi się kamień filozofów.

No bo co to znaczy, że kocham Wojtka?
Albo mojego syna?
I czy można precyzyjnie nazwać ten węzeł gordyjski uczuć, którym jestem połączona ze swoimi rodzicami?

Co, konkretnie: CO, łączy mnie z ludźmi na macie czy w Stowarzyszeniu?
I kim są dla mnie inne matki albo dziewczyny przychodzące na aerobik?

Ponoć jeśli potrącisz ramieniem przypadkowego człowieka na ulicy, powinieneś ukłonić się mu z życzliwością; ten „przypadek” wskazuje na to, że w poprzednich żywotach spędziliście razem tysiące lat.

Ludzie pojawiają się w życiu i znikają. Jedni stopniowo – powoli milkną telefony, spotkania są coraz rzadsze. Potem czasem zjawiają się na chwilę w pamięci, przywołani jakąś zbłąkaną myślą. Wtedy z zaskoczeniem zauważasz, że nie ma ich już w twoim życiu.
Inni – pryskają jak bańki mydlane – bez uprzedzenia, gwałtownie. Odzwyczajanie się od ich obecności tak mocno wrośniętej w codzienność przypomina wyrywanie sobie wnętrzności.
Puste miejsca powoli wypełniają się nowymi twarzami, sylwetkami, głosami i zapachami. Czasem zdaje mi się, że uczucia są niezmienne – unoszą się nad życiem jak duch ponad wodami – zmienia się tylko ich natężenie i obiekty.

Jedna z definicji etymologicznych słowa „przyjaźń” podaje, iż jest to bycie „przy jaźni”. Stanie obok przy tej najprawdziwszej, pozbawionej masek, świadomości.

No więc rozbieram się. Na próbę. Przed sobą. Zdzieram maski, ze świadomością, że praca ta jest nieprzyjemna i w gruncie rzeczy niemożliwa do wykonania. Co obedrę jedną, już wyrasta kolejna fałszywa twarz, która z całą pewnością nie jest tą jaźnią, o którą mi chodzi.
Zatem, jak możliwe jest, by przy niej ktokolwiek był?

A może to jaźni w ogóle nie ma?

Fontanna

2010-02-18T05:45:00.000-08:00

Siedziałam na brzegu fontanny i obserwowałam ludzi. Spacerowicze, turyści, małe dzieci pojawiali się na chwilę przy niewielkim basenie fontanny i wrzucali do niego monety. Starsi robili to ze śmiechem, jakby chcieli ukryć zażenowanie, maluchy podchodziły z namaszczeniem, powoli i śmiertelnie poważnie ciskały pieniążki do wody, oglądając się potem z dumą na rodziców.
Być może część z nich brała na serio sens tego, co robią. Być może ktoś z nich chciał, tu wrócić, by czas zatoczył koło i niezapomniana chwila pojawiła się ponownie w pełnym kształcie - prawdziwa jak właśnie ta obecna.
Cztery lata temu wrzuciłam tu swój pieniążek.
Pamiętam, że stałam przy fontannie przejęta i wzruszona. Słowa, które usłyszałam, od niego wracały nieustannie – żywe, mocne - choć już dwie godziny temu powiedzieliśmy sobie „do zobaczenia”.
Objawił się nagle i dotknął mnie, poruszył, obudził. Leniwa, towarzyska pogawędka jak rzeka niespodziewanie przeistoczyła się w wartki nurt – ożywczy, oczyszczający, przenikający głęboko. Intymność rozmowy odseparowała nas od innych, zrodziła się bliskość. Otworzyłam się szczerze, bezwstydnie, pytałam odważnie i chłonęłam to, czego tak długo szukałam. Patrzyły na mnie oczy spokojne, życzliwe i uważne. Chciałam być w nim, zobaczyć świat jego oczyma, zrozumieć. „Gdy uczeń jest gotowy, mistrz się znajdzie” – a ja czułam się przygotowana i wiedziałam, że właśnie spełnia się moja tęsknota.
Gapiłam się w tryskającą wodę oszołomiona, nawet nie próbowałam się otrząsnąć. Chciałam, by ten euforyczny stan po Spotkaniu trwał wiecznie, by Słowa pozostały świeże, prawdziwe, by zawsze brzmiały we mnie mocno. Wydawało mi się, że zostałam cudownie wyłuskana z jakieś twardej, martwej skorupy. Dał mi nadzieję, dał mi wiarę.
Wierzyłam, że spotkałam Nauczyciela. Nie przy studni, ale przy fontannie. Nie była to żadna di Trevi czy della Baraccia, ale niewielki wodotrysk, zapewne zakręcana na zimę parkowa ozdoba. Ta marna namiastka źródła stała się świadkiem mojego odrodzenia.
Próbowałam ukryć w kieszeniach spodni drżące ze wzruszenia ręce. Gdy dłoń natrafiła na pieniążek – pięciogroszówkę – zdaje się resztę z ostatnich zakupów – wyjęłam go i położyłam na spoconej dłoni. Niewielki krążek ciemnozłoty, przybrudzony i lekko wytarty – nic wielkiego – niewiele ważył i w zasadzie nie miał dużej wartości. Jednak dla mnie stał się nagle najcenniejszym klejnotem. W niego przelałam pragnienia, żarliwą wiarę i mocne postanowienie przekucia słów, które usłyszałam, na życie. Powoli i z namaszczeniem, z wielkim przejęciem wrzuciłam monetę do wody. Moja wiara w Spotkanie z Mistrzem była niepodważalna.
Uśmiechnęłam się na wspomnienie tamtej neofickiej gorliwości. Być może to czar fontanny sprawił (choć taka niepozorna), że po czterech latach znalazłam się w tym miejscu i znów spotkałam swojego Nauczyciela.
Posiwiał mocno, choć to te same brązowe oczy nadal uśmiechały się do mnie zza niewielkich okularów. Rozmawialiśmy o pogodzie, o naszych codziennych zajęciach, trochę o przeszłości. Choć byliśmy sami, pogawędka dwojga znajomych ciągnęła się do końca spotkania. Nie zdarzył się żaden cud, nie padła na mą głowę nawet smuga światła. Byłam przerażona, w głowie przeplatały się wstążki myśli, której bym nie chwyciła – wydawała mi się nadmuchana, nieprawdziwa, wydłubana skądś – pusta, egzaltowana i zupełnie nieistotna. Nadzieja rozsypywała się jak zamek z piasku, z chwili na chwilę. Pożegnaliśmy się dość szybko, choć życzliwie. „Miło było cię znów spotkać” – usłyszałam. „Do zobaczenia” – powiedziałam. Próbowałam coś jeszcze dukać o tym, jak bardzo chętnie bym się z nim zobaczyła w przyszłości, ale nawet nie wiem, czy usłyszał.
Więc gdy odszedł, usiadłam przy fontannie. Woda pluskała beznamiętnie i miarowo, a ja wylewałam do niej swoje żale.
Bałam się tego spotkania, rozsądek podpowiadał, że tamto wydarzenie było jedyne i wyjątkowe. Z czasem przestałam wierzyć, że istnieje człowiek, który ma licencję na mądrość. Byłoby bardzo nieludzkie, gdyby Chrystus czy Budda nie palnęli czasem jakiegoś totalnego głupstwa albo po prostu gawędzili ze znajomymi. Tłumaczyłam sobie, że Nauczyciel objawił się właśnie tamtego wieczoru – to był czas i miejsce, to byłam ja i to był on – z tej mieszanki zrodził się Mistrz – myślałam. On miał mądrość, którą ja chciałam wziąć. Ale to było właśnie tam i właśnie wtedy.
Oczekiwałam niemal języka z ognia nad głową albo choć szumu skrzydeł. „Nic dwa razy się nie zdarza” – strofowałam się w myślach wierszem Szymborskiej. A jednak. Wiedziałam, choć nie chciałam w to wierzyć.
Tyle czasu przygotowywałam się do tego spotkania. Potrzebowałam go, bo rozmowa, która wówczas tak mnie uskrzydliła, zatarła się, wyblakła. Już pamiętałam jedynie, że była dla mnie ważna, ale dlaczego – nie potrafiłam sobie przypomnieć. Codzienność obsiadła mnie jak stado wróbli, tysiące drobiazgów zasłoniły to, co wtedy wydawało mi się tak cenne. Czułam, że straciłam wielki skarb, nie potrafiłam sama go ponownie odzyskać.
Było mi przykro. Relacja, która wydawała mi się tak wyjątkowa, okazała się całkiem zwyczajna. Miły, dobry, patrzący z życzliwością na innych – taki był człowiek, którego wtedy uznałam za Mistrza.
Smutek rozgoryczenia łagodził głos rozsądku. Głupi ten żal. Że co? Że nie zaciągnął mnie w głąb ogrodu i nie naładował złotymi myślami na kolejne cztery lata? Czego się spodziewałam? Że nałoży na mnie ręce i tchnie? Już raz to zrobił, a ja to zmarnotrawiłam – wyrzucałam sobie.
Takie Spotkania mają to do siebie, że są wyjątkowe. Nie powtarzają się przy każdej nadarzającej się okazji – mój wewnętrzny mentor był w swoim żywiole. W jednostajnym plusku wody słyszałam cichą wymówkę. Nawet taka ogrodowa dekoracja pokazuje, że wszystko płynie. A ja z uporem osła próbowałam wskoczyć do tej samej wody.
Bezwiednie bawiłam się wodą w basenie fontanny. W pewnej chwili zanurzyłam rękę głębiej i wyciągnęłam starą monetę. Pięciogroszówkę. Długo musiała przeleżeć w tym miejscu – zdążyła lekko pokryć się zielonym porostem, mokra, żywozielona - zachwycająca. Z użytkowego kawałeczka stopu jakichś metali, zmieniła się w cud natury.
Długo jeszcze siedziałam wpatrzona w mętną wodę. Ale gdy odchodziłam, byłam już spokojna. To prawda, że wszystko płynie i dwa razy nie można wejść do tej samej wody – przeszło mi przez głowę. Ale czasem warto się o tym przekonać.

I choćby po to, by wyłowić tak pięknie wyglądającą monetę.

Lament nad rozlanym mlekiem

2010-02-14T14:08:00.000-08:00

Tak więc WSZYSTKIE moje Wielkie Nieukończone Dzieła przepadły.
Po współczesnych geniuszach klawiatury nie zostaje zazwyczaj wiele – wystarczy zbyt wysoka temperatura w bagażniku samochodowym i dorobek bezsennych nocy, nagłych olśnień i dramatycznych zmagań ze słowem – brzydko mówiąc – trafił szlag.

Za tak zwanych starych, dobrych czasów można było być spokojnym o swoje exegi monumentum, o swoje pięć minut w kulturze.
Po pierwsze, niewielu ludziom zajętym życiem przychodziło do głowy pisanie o nim, a jeśli nawet nachodziła ich taka pokusa, szybko pierzchała w obliczu kultury słowa mówionego.
Po drugie, niewielu umiało pisać, a z tych, co umieli, jeszcze mniej chciało zajmować się równie bezużytecznym zajęciem jak opis własnych lub cudzych przeżyć.
Wreszcie po trzecie, jeśli nawet natura obarczyła ich tym kłopotliwym darem, jakim jest zatrzymywanie życia w wymyślnych pozach i posiedli tę magiczną zdolność spajania liter w słowa, klejenia słów regułami składni w zdania, a ze zdań tkania opowieści, to ich dzieło utrwalone na cierpliwym papierze miało szansę przetrwać wieki.
W tak zwanych dzisiejszych czasach pisać umie wielu (jeśli nie za wielu) i pisze namiętnie, zawzięcie, nie zważając na masowość zjawiska. Blogi, gazety, donosy, teczki, skrypty, opracowania… Wielu pisze, mało kto czyta…
Święte słowa.
No więc w wyniku braku klimatyzacji w golfie przepadły napoczęte i skończone dzieła, które miały poruszyć miliony, a ze mnie uczynić Wybitną Autorkę.
I chodziłabym w chwale i w aurze swojej Wielkości – łaskawa w swojej mądrości, skłonna rozmawiać ze śmiertelnikami, obojętna na bezsilne ataki krytykantów literackich…
A mój pomnik ze spiżowego słowa trwałby jak dzieło Homera.

Ale wszystko diabli wzięli.
Głupia maszyna nie wytrzymała podróży po polskich drogach i zlasował się jej mózg.
Znaczy dysk.
Nie umiem odtworzyć dzieł powstałych w natchnieniu, ulotne chwile prysły bezpowrotnie. A z nimi moja nieśmiertelność.
Można tylko wzruszyć ramionami. Cóż, nie ja, to ktoś inny nie zostanie zapomniany. Nie ja, to ktoś inny objawi święte prawdy, pokaże zwyczajne życie w niezwykły sposób. Opowie o uniwersalnym bólu, który uskrzydla i czyni z robaka orła. Albo na odwrót – wedle upodobania.
Wśród tak zmasowanego ataku pisania prawdopodobieństwo utraty słów zapadających najgłębiej, słów najprawdziwszych, ważnych – jest niewielkie. Myśl, która napędzała moje rozgorączkowane palce skaczące po klawiaturze, być może rodzi się właśnie w głowie innego grafomana. Być może wszystko, co chciałam światu powiedzieć już zostało powiedziane, być może mój szał twórczego uniesienia staje się właśnie doświadczeniem sąsiada, który w zeszłym roku urządzał grilla na balkonie.
W końcu żyjemy w globalnej wiosce. Już nic nie jest wyjątkowe, specyficzne, już żadne doświadczenie nie jest dane tylko komuś – jednostce, grupie. Czy chcemy tego czy nie – dziś o formie i stanie kultury decydujemy wszyscy. Bierzemy ją z całym dobrodziejstwem inwentarza.
Chcesz poczuć się jak Karen Blixen – jedziesz do Kenii i piszesz bloga. Chcesz być jak Wanda Rutkowska – proszę – droga na Himalaje jest dla ciebie. Świat stoi otwarty.
Wędrując po ulicach Bagdadu czy Kijowa, jesteś odkrywcą, znawcą. Opowiadasz potem o swoich doświadczeniach, zwiększając ich zakres i częstotliwość. Spotkałeś niemiłego Słowaka, mówisz: ci Słowacy bardzo nie lubią Polaków, są dla nich opryskliwi.
Chcesz czuć się wyjątkowy, jedyny w swoim rodzaju, oznaczasz siebie, klasyfikujesz, wyróżniasz – strojem, poglądami, zainteresowaniami i stajesz się… kolejnym indywidualistą w nieprzebranym gronie indywidualistów. (Zdaje się, że Rolo May w „Błaganiu o mit” wymienił skrajny indywidualizm jako jeden z mitów Ameryki. A że wszystko przychodzi do nas z Zachodu… można o całe zło – z kokluszem i gradobiciem włącznie – winić Stany Zjednoczone.)
I proszę – zarywasz noce, pisząc swój ważny dziennik – wierzysz w jego wartość i zamieszczasz go na twojej stronie… i plum! Znów wpadłeś w gęsty sos blogerów. Zżera cię smutek i samotność, idąc ulicami upalnego miasta uświadamiasz sobie, że te śmiejące się dziewczyny, ta kobieta z dzieckiem czy ten rozmawiający przez telefon menadżer też czują się samotni, też znają twój smutek. Nie jesteś sam. Nigdy nie jesteś sam. Nawet w tej bezwzględnej ucieczce od ludzi, odcięciu się od nich. Wpadasz w stereotyp, tak łatwo cię zaszufladkować.
Jesteśmy skazani na współodczuwanie. Zestaw uczuć, ich skala, barwa, znaczenie zdają się być nieskończone, ale na dobrą sprawę, gdy przyjrzysz się swojemu życiu, czyż ono nie jest podobne?
Do czego?
Do każdego innego życia. Przeplata się skończona ilość uczuć, wrażeń, emocji. Myśli powtarzają się – nie ma ucieczki od tego kieratu, w który sami się wpakowaliśmy.
Nasz kulturowy wąż zżera własny ogon. Wszystko już było. Nie pozostaje nic jak tylko postmodernistycznie zszywać kolorowy patchwork i wyciskać z tego nowotworu jakąś nieodkrytą w ten sposób wartość…
Można z mikroskopem zanurzać się w codzienność, można z kosmosu oglądać Ziemię i jej mieszkańców… wszystko można, tylko obawiam się, że uwięzieni w tym, co znane, oswojone, nie jesteśmy w stanie stworzyć czy odkryć nic więcej niż coś na pożytek końca własnego nosa. Pikselizacja literatury odzwierciedla postępującą pikselizację rzeczywistości.
Czy nie czujesz się czasem jak zmontowana z wielu skrawków poszewka na poduszkę?
Co w tobie jest twojego, czego nie odziedziczyłeś po rodzicach, czego nie nauczyła cię szkoła, podwórko, sąsiedzi, przyjaciele, wrogowie, ktokolwiek? Jaki samorodek po raz pierwszy autentycznie wykiełkował w tobie? Bez zaglądania – nazwijmy to – „świata” – do twojego wnętrza?
Czy dobrze się z taką myślą czujesz?
Czy nie odczuwasz jakiegoś niedostatku, mimo ogromu możliwości do wyboru?
Wracając do tematu: myślę, że ze spokojem mogę odetchnąć. Mój lament nad rozlanym mlekiem nie jest odosobniony. W swoim użalaniu się nie jestem sama.

Każdy kiedyś stracił coś, co wydawało mu się najważniejszą rzeczą na świecie.

Podobno, gdy traci się złudzenia, powstaje wolna przestrzeń.